رفتن به بالا

روزنامه فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی رۆژان

تعداد اخبار امروز : 0 خبر


  • شنبه ۲۹ دی ۱۳۹۷
  • السبت ۱۲ جماد أول ۱۴۴۰
  • 2019 Saturday 19 January

  • روزنامه روژان

    صاحب امتیاز و مدیر مسوول: سلیمان الله‌مرادی

    ..............................................................

    نشانی: سنندج - میدان آزادی - انتهای کوچه سجادی (کوچه رزان) - پلاک ۱۱۵

    کد پستی: ۳۳۹۵۳-۶۶۱۳۷

    ..............................................................

    تلفن: ۳۳۲۳۸۵۴۵-۰۸۷

    ای‌میل: info@rojanpress.com

    کانال تلگرام: rojanpress@


اوقات شرعی

  • شنبه ۱۶ بهمن ۱۳۹۵ - ۱۳:۳۶
  • کد خبر : 2207
  • هفته‌نامه روژان
  • چاپ خبر : ترجمه، دریچه‌ای به جهانی دیگر

روژان: نکته مهم دیگر رعایت سبک نویسنده اصلی است. حتی در ترجمه آزاد نیز چنانچه به سبک نویسنده اصلی بی‌توجه باشیم، نمی‌توانیم مفاهیم مورد نظر او را به خوبی منتقل کنیم. پس آشنایی با سبک شناسی نیز از شرط های اولیه‌ی مترجمی است.

مقدمه: شاید شروع ترجمه در جوامع انسانی به برقراری نخستین ارتباطات بین جوامع بشری باز گردد، لذا نمی توان به طور دقیق تاریخی برای شروع ترجمه مشخص نمود. اما آن چه مسلم است، هم در دورانی که ارتباطات شفاهی بود و جامعه ای کاملا (oral) داشتیم؛ هم پس از اختراع خط و الفبا، که بشر پس از رواج متون نوشتاری، مبادرت به ترجمه ی متون سایر زبان ها کرد، ترجمه همواره راهی به سوی گسترش ارتباط با دیگر جوامع انسانی و دریچه ای به سوی آشنایی با فرهنگ و آداب و رسوم سایر ملل بوده است.
در جهان امروز با گسترش فناوری ارتباطات در جوامع انسانی، ترجمه به یک فن تبدیل شده است و اهمیت آن بر کسی پوشیده نیست. به همین دلیل در سال های اخیر عده ی قابل توجهی از اهل هنر به ترجمه ی آثار از زبان های مختلف روی آورده اند و در مناطقی که دارای تنوع زبان ها و گویش های مختلف هستند، بازار ترجمه داغ تر است. آنچنانکه در کردستان نیز مدتی است ترجمه ی آثار کردی به فارسی، همچنین ترجمه ی آثار فارسی به کردی بسیار رواج یافته است. جالب این که دراین بازار تعداد زیادی از افراد غیر حرفه ای وارد عرصه شده اند و گاهی آثار ترجمه شده از زبان های خارجی را مجددا به کردی با فارسی ترجمه کرده اند.
در این مقاله ی کوتاه نگاهی خواهیم داشت به اصول مقدماتی ترجمه.
شاید بسیاری از اهل ادب، نخستین شرط ترجمه را آشنایی مترجم با دو زبان مقصد و مبدا بدانند، لکن بهتر است بگوییم این نخستین شرط مترجم است، نه ترجمه. یعنی شرط اولیه ی یک مترجم این است که به هر دو زبان مقصد و مبدا مسلط باشد. بسیارند کسانی که یک زبان بیگانه را به خوبی فراگرفته اند، اما با ظرایف زبان خویش آشنا نیستند. یا کسانی هستند که زبان خویش را نیک می دانند، لکن بر ظرافت های زبان دیگری که می خواهند متون آن را به زبان خود برگردانند، مسلط نیستند و بسیاری از اشکالات در ترجمه ی متن های خارجی به همین دلیل روی می دهد.
برخی از افراد غیر ایرانی هم که آثار پارسی را به زبان های خود ترجمه کرده اند، به دلیل عدم شناخت دقیق از ظرایف زبان فارسی گاه دچار اشتباهات فاحشی شده اند.
مترجم نه تنها باید با ویژگی های یک زبان نظیر: آیین نگارش و دستور زبان آشنا باشد، یعنی نه تنها باید زبان دان باشد، بلکه باید ادب دان و هنردان سخن نیز باشد. یعنی مترجم حرفه ای باید بر مباحث زیبایی شناسی هردو زبان مبدا و زیبایی های سخن نظیر: اسناد مجازی، تشبیه، استعاره، ایهام، کنایه و حتی ضرب المثل های یک زبان مسلط باشد، تا بتواند آن را به زبان دیگر ترجمه نماید. اگر بخواهیم به نخستین اصل در ترجمه ی یک اثر اشاره کنیم، باید بگوییم شرط نخست در یک کار ترجمه این است که مترجم متن اولیه را به خوبی بفهمد و درک کند، تا بتواندآن را به زبان دیگر برگرداند.
علاوه بر این می توان گفت: امروز مسلط بودن بر دو زبان مبدا و مقصد شرط لازم مترجم هست، اما شرط کافی نیست. بلکه به دلایل مختلف، مترجم حرفه ای در کنار تسلط بر زبان باید با علوم دیگری نیز آشنایی داشته باشد.
نخست به این دلیل که در روزگار ما ترجمه یک امر تخصصی است، پس مترجم خود باید بر موضوع مورد نظر تسلط داشته باشد، تا بتواند آن را به شکلی فنی و زیبا ترجمه کند. به عنوان نمونه اگر کسی می خواهد یک متن فلسفی را به زبانی دیگر برگرداند، تنها آشنایی او به زبان مبدا و مقصد کار ساز نیست، بلکه باید با فلسفه نیز آشنایی داشته باشد، تا بتواند متن را سالم و زیبا ترجمه کند.
هستند مترجمانی که بدون آشنایی با یک مبحث به سراغ آن رفته‌اند، اما در نهایت به نتیجه مطلوب دست نیافته‌اند و خود نیز بدین مسئله اعتراف کرده‌اند.
نکته مهم دیگر رعایت سبک نویسنده اصلی است. حتی در ترجمه آزاد نیز چنانچه به سبک نویسنده اصلی بی‌توجه باشیم، نمی‌توانیم مفاهیم مورد نظر او را به خوبی منتقل کنیم. پس آشنایی با سبک شناسی نیز از شرط های اولیه‌ی مترجمی است.
یکی دیگر از مسائلی که نباید در ترجمه ی متن های مختلف فراموش کنیم، رعایت اصول دستور زبان و بخصوص زنجیره ی گفتار است. باید این نکته را همواره در نظر داشته باشیم که در ترجمه، باید بحث زنجیره ی هم نشینی زبان یا نحو مورد توجه جدی قرار گیرد. زیرا برای بیان یک جمله واژه هایی که انتخاب می کنیم گویی بر روی یک خط قرار می گیرند، این خط که مفهوم رشته ی سخن را روشن می کند، «محور همنشینی» نامیده می شود.
هم چنان که می دانید، زبان مجموعه ای از علامت ها و نشانه هاست و هر نشانه یا لفظی بر معنی و مفهوم خاصی دلالت می کند، « ولی نباید زبان را مجموعه و فهرستی از الفاظ و واژگان منفرد بی ارتباط با یکدیگر و با معناهای مشخص و مستقل از هم بدانیم، بلکه زبان نظام طرح داری است و هر لفظ یا هر جزء از زبان بر طبق قواعد و قوانین ویژه ای به اجزای یکدیگر می پیوندد.» (باقری، ۱۳۹۰ :۲۹)
اغلب اشتباهات مترجمان در این زمینه رخ می دهد. یعنی گاهی متنی را از زبانی به زبان دیگر ترجمه می کنند، اما ندانسته بر اساس زنجیره ی همنشینی زبانِ مبدا این کار را انجام می دهند. با این کار نه تنها نتیجه ی مطلوب به دست نمی‌آید، بلکه به ساختار زبان خودی لطمه وارد می شود.
علاوه بر این ها بر اساس نظر روانشناسان، معنی در ذهن آدمی به شکل مجرد و منزوی و مطلق جای نمی گیرد. بلکه معنا در رابطه با مفاهیم دیگر در ذهن نقش می‌بندد. مثلا رنگ خاکستری در ارتباط با رنگ های سیاه و سفید در ذهن نقش می بندد نه به طور مطلق. این امر در ترجمه ی مفاهیم ذهنی و انتزاعی بسیار مهم است و مترجم باید به شکل جدی بدان توجه کند.
یکی دیگر از مسائل مهم در امر ترجمه گزینش واژگان مناسب است. گزینش و انتخاب واژگان بحث بسیار مهمی است که مترجمان باید بدان توجه کنند. باید توجه داشته باشیم که واژگان در جمله شبیه مهره ی یک گردنبند قیمتی هستند، چنانچه در یک گردنبند مهره ای نتراشیده وجود داشته باشد، یا مهره ای با سایر مهره ها هماهنگی نداشته باشد گردنبند، زیبایی و به طبع آن ارزش خود را از دست می دهد.
«به سخن دیگر برای ساختن و پرداختن یک جمله دو عمل انجام می شود: یکی عمل گزینش یعنی انتخاب یکی از اجزای یک مقوله دستوری و دیگر قرار دادنِ با قاعده ی این اجزای منتخب و برگزیده در کنار همدیگر بر روی زنجیر گفتار. » (باقری، ۱۳۹۰: ۳۳)
همچنین در گزینش واژگان باید توجه داشته باشیم، کاربرد بدون ضابطه ی واژگانِ زبان های دیگر به زبان ما آسیب می زند. اما همان اندازه که کاربرد بیهوده ی واژگان بیگانه به زبان ما لطمه می زند، کاربرد واژگان مهجور و کهن که دیگر فراموش شده اند و مردمِ دورانِ ما آن را به کار نمی برند یا در منطقه ی ما رایج نیستند نیز به زبان لطمه خواهد زد. پس مترجم در گزینش واژگان باید نهایت دقت و سلیقه را به کار ببرد. به همین دلیل مترجم حرفه ای باید با اصول زبان شناسی و تحلیل دو زبان مبدا و مقصد نیز آشنا باشد.
نکته اساسی دیگر این که: اگر ترجمه مربوط به دو زبان موجود در یک جامعه است، باید اصل وحدت را در ترجمه همواره در نظر داشته باشیم. برای این کار در زبان‌هایی که از یک خانواده اند و یا هردو از یک سرشاخه ی اصلی منشعب شده اند، باید سعی کنیم از واژگان و مفاهیم مشترک در آن دو زبان، یا واژگانی که در ریشه وجه مشترکی دارند استفاده کنیم.
به عنوان نمونه در ترجمه یک متن فارسی به کردی و آذری و بر عکس، باید ترجمه به وحدت و اتحاد بین صاحبان زبان کمک کند. پس مترجم چنین متن هایی باید نه تنها بر زبان مبدا و مقصد و ظرایف آن ها تسلط داشته باشد، بلکه باید با بار عاطفی واژگان، تاریخ ادبیات و تاریخ تحول این زبان ها نیز آشنایی کامل داشته باشد. تنها در این صورت است که می توان به یک ترجمه ی مطلوب دست یافت.
– پی نوشت ها: باقری، مهری، ۱۳۹۰، مقدمات زبان شناسی، اتنشارات پیام نور، تهران.

اخبار مرتبط

نظرات

یادداشت روژان

به یاد کاک رحیم ذبیحی

هژیر الله‌مرادی انگار همین دیروز بود به دفتر روژان آمد، مانند همیشه با چهره‌ای خندان و چند ایده جدید که انجام هرکدام می‌توانست چراغی روشن فراروی نسل آینده باشد، کاک رحیم تنها یک کارگردان و فیلمساز عادی نبود. او غم مردم داشت و پشت هرکدام از آثارش می‌توان انبوهی از رنج و مرارت را دید. خود می‌گوید: غمی انسانی از من یک فیلمساز ساخت. در باره روژان نیز گفت: همان نشریه‌ای است که سالها انتظار بودنش را داشتیم. مرگ حق است اما افسوس که برای رحیم ذبیحی زود بود و طرحهایش ناتمام ماند. از تهیه فیلمی بنام «روزی، روزگاری شهرمان بانه» حرف می‌زد که نگاهی به وقایع تلخ روزهای جنگ و بمباران شهر داشت، وقایعی که بخشی از تاریخ فرهنگ پایداری کردستان را می‌توانست ثبت کند، فراخوان طرح را ما در روژان هم منتشر کردیم اما حیف که دست اجل مهلت نداد و خیلی زود روح بلندش به آسمان پرکشید و همه ما را در غم فقدان خود سوگوار کرد، روحش شاد و یادش گرامی.