رفتن به بالا

روزنامه فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی رۆژان

تعداد اخبار امروز : 0 خبر


  • جمعه ۲۷ مهر ۱۳۹۷
  • الجمعة ۸ صفر ۱۴۴۰
  • 2018 Friday 19 October

  • روزنامه روژان

    صاحب امتیاز و مدیر مسوول: سلیمان الله‌مرادی

    ..............................................................

    نشانی: سنندج - میدان آزادی - انتهای کوچه سجادی (کوچه رزان) - پلاک ۱۱۵

    کد پستی: ۳۳۹۵۳-۶۶۱۳۷

    ..............................................................

    تلفن: ۳۳۲۳۸۵۴۵-۰۸۷

    ای‌میل: info@rojanpress.com

    کانال تلگرام: rojanpress@


اوقات شرعی

  • شنبه ۱۶ بهمن ۱۳۹۵ - ۱۳:۳۶
  • کد خبر : 2207
  • هفته‌نامه روژان
  • چاپ خبر : ترجمه، دریچه‌ای به جهانی دیگر

روژان: نکته مهم دیگر رعایت سبک نویسنده اصلی است. حتی در ترجمه آزاد نیز چنانچه به سبک نویسنده اصلی بی‌توجه باشیم، نمی‌توانیم مفاهیم مورد نظر او را به خوبی منتقل کنیم. پس آشنایی با سبک شناسی نیز از شرط های اولیه‌ی مترجمی است.

مقدمه: شاید شروع ترجمه در جوامع انسانی به برقراری نخستین ارتباطات بین جوامع بشری باز گردد، لذا نمی توان به طور دقیق تاریخی برای شروع ترجمه مشخص نمود. اما آن چه مسلم است، هم در دورانی که ارتباطات شفاهی بود و جامعه ای کاملا (oral) داشتیم؛ هم پس از اختراع خط و الفبا، که بشر پس از رواج متون نوشتاری، مبادرت به ترجمه ی متون سایر زبان ها کرد، ترجمه همواره راهی به سوی گسترش ارتباط با دیگر جوامع انسانی و دریچه ای به سوی آشنایی با فرهنگ و آداب و رسوم سایر ملل بوده است.
در جهان امروز با گسترش فناوری ارتباطات در جوامع انسانی، ترجمه به یک فن تبدیل شده است و اهمیت آن بر کسی پوشیده نیست. به همین دلیل در سال های اخیر عده ی قابل توجهی از اهل هنر به ترجمه ی آثار از زبان های مختلف روی آورده اند و در مناطقی که دارای تنوع زبان ها و گویش های مختلف هستند، بازار ترجمه داغ تر است. آنچنانکه در کردستان نیز مدتی است ترجمه ی آثار کردی به فارسی، همچنین ترجمه ی آثار فارسی به کردی بسیار رواج یافته است. جالب این که دراین بازار تعداد زیادی از افراد غیر حرفه ای وارد عرصه شده اند و گاهی آثار ترجمه شده از زبان های خارجی را مجددا به کردی با فارسی ترجمه کرده اند.
در این مقاله ی کوتاه نگاهی خواهیم داشت به اصول مقدماتی ترجمه.
شاید بسیاری از اهل ادب، نخستین شرط ترجمه را آشنایی مترجم با دو زبان مقصد و مبدا بدانند، لکن بهتر است بگوییم این نخستین شرط مترجم است، نه ترجمه. یعنی شرط اولیه ی یک مترجم این است که به هر دو زبان مقصد و مبدا مسلط باشد. بسیارند کسانی که یک زبان بیگانه را به خوبی فراگرفته اند، اما با ظرایف زبان خویش آشنا نیستند. یا کسانی هستند که زبان خویش را نیک می دانند، لکن بر ظرافت های زبان دیگری که می خواهند متون آن را به زبان خود برگردانند، مسلط نیستند و بسیاری از اشکالات در ترجمه ی متن های خارجی به همین دلیل روی می دهد.
برخی از افراد غیر ایرانی هم که آثار پارسی را به زبان های خود ترجمه کرده اند، به دلیل عدم شناخت دقیق از ظرایف زبان فارسی گاه دچار اشتباهات فاحشی شده اند.
مترجم نه تنها باید با ویژگی های یک زبان نظیر: آیین نگارش و دستور زبان آشنا باشد، یعنی نه تنها باید زبان دان باشد، بلکه باید ادب دان و هنردان سخن نیز باشد. یعنی مترجم حرفه ای باید بر مباحث زیبایی شناسی هردو زبان مبدا و زیبایی های سخن نظیر: اسناد مجازی، تشبیه، استعاره، ایهام، کنایه و حتی ضرب المثل های یک زبان مسلط باشد، تا بتواند آن را به زبان دیگر ترجمه نماید. اگر بخواهیم به نخستین اصل در ترجمه ی یک اثر اشاره کنیم، باید بگوییم شرط نخست در یک کار ترجمه این است که مترجم متن اولیه را به خوبی بفهمد و درک کند، تا بتواندآن را به زبان دیگر برگرداند.
علاوه بر این می توان گفت: امروز مسلط بودن بر دو زبان مبدا و مقصد شرط لازم مترجم هست، اما شرط کافی نیست. بلکه به دلایل مختلف، مترجم حرفه ای در کنار تسلط بر زبان باید با علوم دیگری نیز آشنایی داشته باشد.
نخست به این دلیل که در روزگار ما ترجمه یک امر تخصصی است، پس مترجم خود باید بر موضوع مورد نظر تسلط داشته باشد، تا بتواند آن را به شکلی فنی و زیبا ترجمه کند. به عنوان نمونه اگر کسی می خواهد یک متن فلسفی را به زبانی دیگر برگرداند، تنها آشنایی او به زبان مبدا و مقصد کار ساز نیست، بلکه باید با فلسفه نیز آشنایی داشته باشد، تا بتواند متن را سالم و زیبا ترجمه کند.
هستند مترجمانی که بدون آشنایی با یک مبحث به سراغ آن رفته‌اند، اما در نهایت به نتیجه مطلوب دست نیافته‌اند و خود نیز بدین مسئله اعتراف کرده‌اند.
نکته مهم دیگر رعایت سبک نویسنده اصلی است. حتی در ترجمه آزاد نیز چنانچه به سبک نویسنده اصلی بی‌توجه باشیم، نمی‌توانیم مفاهیم مورد نظر او را به خوبی منتقل کنیم. پس آشنایی با سبک شناسی نیز از شرط های اولیه‌ی مترجمی است.
یکی دیگر از مسائلی که نباید در ترجمه ی متن های مختلف فراموش کنیم، رعایت اصول دستور زبان و بخصوص زنجیره ی گفتار است. باید این نکته را همواره در نظر داشته باشیم که در ترجمه، باید بحث زنجیره ی هم نشینی زبان یا نحو مورد توجه جدی قرار گیرد. زیرا برای بیان یک جمله واژه هایی که انتخاب می کنیم گویی بر روی یک خط قرار می گیرند، این خط که مفهوم رشته ی سخن را روشن می کند، «محور همنشینی» نامیده می شود.
هم چنان که می دانید، زبان مجموعه ای از علامت ها و نشانه هاست و هر نشانه یا لفظی بر معنی و مفهوم خاصی دلالت می کند، « ولی نباید زبان را مجموعه و فهرستی از الفاظ و واژگان منفرد بی ارتباط با یکدیگر و با معناهای مشخص و مستقل از هم بدانیم، بلکه زبان نظام طرح داری است و هر لفظ یا هر جزء از زبان بر طبق قواعد و قوانین ویژه ای به اجزای یکدیگر می پیوندد.» (باقری، ۱۳۹۰ :۲۹)
اغلب اشتباهات مترجمان در این زمینه رخ می دهد. یعنی گاهی متنی را از زبانی به زبان دیگر ترجمه می کنند، اما ندانسته بر اساس زنجیره ی همنشینی زبانِ مبدا این کار را انجام می دهند. با این کار نه تنها نتیجه ی مطلوب به دست نمی‌آید، بلکه به ساختار زبان خودی لطمه وارد می شود.
علاوه بر این ها بر اساس نظر روانشناسان، معنی در ذهن آدمی به شکل مجرد و منزوی و مطلق جای نمی گیرد. بلکه معنا در رابطه با مفاهیم دیگر در ذهن نقش می‌بندد. مثلا رنگ خاکستری در ارتباط با رنگ های سیاه و سفید در ذهن نقش می بندد نه به طور مطلق. این امر در ترجمه ی مفاهیم ذهنی و انتزاعی بسیار مهم است و مترجم باید به شکل جدی بدان توجه کند.
یکی دیگر از مسائل مهم در امر ترجمه گزینش واژگان مناسب است. گزینش و انتخاب واژگان بحث بسیار مهمی است که مترجمان باید بدان توجه کنند. باید توجه داشته باشیم که واژگان در جمله شبیه مهره ی یک گردنبند قیمتی هستند، چنانچه در یک گردنبند مهره ای نتراشیده وجود داشته باشد، یا مهره ای با سایر مهره ها هماهنگی نداشته باشد گردنبند، زیبایی و به طبع آن ارزش خود را از دست می دهد.
«به سخن دیگر برای ساختن و پرداختن یک جمله دو عمل انجام می شود: یکی عمل گزینش یعنی انتخاب یکی از اجزای یک مقوله دستوری و دیگر قرار دادنِ با قاعده ی این اجزای منتخب و برگزیده در کنار همدیگر بر روی زنجیر گفتار. » (باقری، ۱۳۹۰: ۳۳)
همچنین در گزینش واژگان باید توجه داشته باشیم، کاربرد بدون ضابطه ی واژگانِ زبان های دیگر به زبان ما آسیب می زند. اما همان اندازه که کاربرد بیهوده ی واژگان بیگانه به زبان ما لطمه می زند، کاربرد واژگان مهجور و کهن که دیگر فراموش شده اند و مردمِ دورانِ ما آن را به کار نمی برند یا در منطقه ی ما رایج نیستند نیز به زبان لطمه خواهد زد. پس مترجم در گزینش واژگان باید نهایت دقت و سلیقه را به کار ببرد. به همین دلیل مترجم حرفه ای باید با اصول زبان شناسی و تحلیل دو زبان مبدا و مقصد نیز آشنا باشد.
نکته اساسی دیگر این که: اگر ترجمه مربوط به دو زبان موجود در یک جامعه است، باید اصل وحدت را در ترجمه همواره در نظر داشته باشیم. برای این کار در زبان‌هایی که از یک خانواده اند و یا هردو از یک سرشاخه ی اصلی منشعب شده اند، باید سعی کنیم از واژگان و مفاهیم مشترک در آن دو زبان، یا واژگانی که در ریشه وجه مشترکی دارند استفاده کنیم.
به عنوان نمونه در ترجمه یک متن فارسی به کردی و آذری و بر عکس، باید ترجمه به وحدت و اتحاد بین صاحبان زبان کمک کند. پس مترجم چنین متن هایی باید نه تنها بر زبان مبدا و مقصد و ظرایف آن ها تسلط داشته باشد، بلکه باید با بار عاطفی واژگان، تاریخ ادبیات و تاریخ تحول این زبان ها نیز آشنایی کامل داشته باشد. تنها در این صورت است که می توان به یک ترجمه ی مطلوب دست یافت.
– پی نوشت ها: باقری، مهری، ۱۳۹۰، مقدمات زبان شناسی، اتنشارات پیام نور، تهران.

اخبار مرتبط

نظرات

یادداشت روژان

نگاهی به سوانح دلخراش جاده‌ای در راه‌های استان کردستان

گوش‌هایی که نمی‌شنوند و چشم‌هایی که نمی‌بینند

بامداد سەشنبه ۲۰ تیر درحالیکه غالب مردم براساس نظم و گردش شبانەروز در بستر خواب بودند جمعیتی از شهر سنندج، به اقتضای نیاز و کار ضروری عزم سفر کردند تا در این گردش روزگار به نیازهای خود پاسخ دهند اما انگار مقدر چنین بود که به مقصد نرسند و در همان ابتدای سفر راهی دیار باقی شوند. حادثه دلخراشی که به سبب ارتباطات پیشرفته و شبکەهای اجتماعی خواب را در همان نیمەهای شب از چشم هموطنان ربود و به خبر اول خبرگزاری‌های ایران تبدیل شد، به گونەای که سه روز عزای عمومی اعلام شد و مقامات کشور از رئیس جمهور و رئیس مجلس گرفته تا بسیاری از وزرا و شخصیت‌های مطرح کشور با صدور پیامهایی به ابراز همدردی با مردم داغدار کردستان پرداختند و  روز پنجشنبه نیز خبر آن در صفحه اول همه روزنامەهای سراسری قرار گرفت. مرگ دست کم ۱۱ نفر که به سبب نوع حادثه قلب بسیاری‌ها را جریحەدار کرد. نکته حائز اهمیت در این رویداد تلخ ایجاد موجی از حزن و اندوه در عرصه استانی و ملی بود که اگر نبود این ابراز همدردی‌ها شاید تالم ناشی از آن برای  خانواده‌های داغدار قابل تحمل نبود. اما پیرامون این سانحه نکاتی قابل تامل است که بیان آن ضروری به نظر می‌رسد: ۱- تلنگری بود به مسوولان که هشدار رسانه‌ها و کارشناسان را جدی بگیرند. نقطه وقوع حادثه به عنوان مکانی حادثه خیز بارها مورد نقد قرار گرفته بود اما دریغ از یک پاسخ منطقی! ۲- بارها گفتیم و بار دیگر تکرار می‌کنیم، مردم کمبودها و ناملایمات را تحمل می‌کنند اما بی‌توجهی، اهمال، فخرفروشی و بی‌عدالتی ازسوی مسئولان را تحمل نمی‌کنند. شکی نداریم که با هزینه چندبرابرهم که شده این مسیر تحت فشار افکارعمومی در کوتاه‌ترین زمان اصلاح خواهد شد، همچنانکه قطعه‌ای از مسیر راه سنندج- حسین آباد، در سال 1382 پیش پس از واژگونی تانکر حامل مواد شیمیایی MTBE و سرازیر شدن مواد آن به داخل آب سد قشلاق بلافاصله اصلاح شد، آیا بهتر نیست قبل از وقوع حوادث تلخ و تحمیل هزینه‌های بسیار گوشها را بروی انتقادات بگشایند و اینقدر بیخیال نباشند. حتما باید جان چند نفر گرفته شود تا معبری حادثه خیز اصلاح شود؟ 3- بارها از تردد تانکر‌های نفتکش در جاده‌های کردستان به عنوان ارابەهای مرگ و کابوس نام برده شده است و سال‌هاست واژگونی تانکر‌ها که نفت و مشتقات نفتی عراق را از طریق جاده‌های باریک و ناامن کردستان به ویژه مریوان و سنندج به ایران می‌آورند یا محصولات نفتی فراوری شده مانند بنزین و گازوئیل را به آن کشور منتقل می‌کنند، همچون کابوسی مردم و محیط زیست منطقه کردستان را تهدید می‌کند. گفته می‌شود در سوآپ نفتی ایران و عراق روزانه ۳۰ تا ۶۰ هزار بشکه نفت خام از طریق مرز به پالایشگاه‌های کرمانشاه، شازند، تهران و تبریز انتقال داده می‌شود و ایران معادل آن را در بنادر صادراتی جنوب تحویل مشتریان عراق می‌دهد. آمار تردد روزانه از ۶۰ تا ۴۰۰ کامیون در محور مریوان – سنندج که یکی از باریک‌ترین و ...