رفتن به بالا

روزنامه فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی رۆژان

تعداد اخبار امروز : 0 خبر


  • سه شنبه ۱ آبان ۱۳۹۷
  • الثلاثاء ۱۲ صفر ۱۴۴۰
  • 2018 Tuesday 23 October

  • روزنامه روژان

    صاحب امتیاز و مدیر مسوول: سلیمان الله‌مرادی

    ..............................................................

    نشانی: سنندج - میدان آزادی - انتهای کوچه سجادی (کوچه رزان) - پلاک ۱۱۵

    کد پستی: ۳۳۹۵۳-۶۶۱۳۷

    ..............................................................

    تلفن: ۳۳۲۳۸۵۴۵-۰۸۷

    ای‌میل: info@rojanpress.com

    کانال تلگرام: rojanpress@


اوقات شرعی

  • شنبه ۲۳ بهمن ۱۳۹۵ - ۱۳:۱۶
  • کد خبر : 2250
  • هفته‌نامه روژان
  • چاپ خبر : مارف ئاغایی؛ ئەویندارێ شەیدای نیشتمان

بێ‌گومان «مارف ئاغایی» یه‌کێ له به‌هه‌ستترین، به تواناترین و خۆشه‌ویست‌ترین شاعێره‌کانی کورده. مارف یه‌کێ له‌و که‌سانه‌یه که کاریگه‌ریێکی به‌رچاوی له سه‌ر ره‌وتی شێعری کوردی هه‌بووه. مارف شاعێرێکه که له شێعره‌کانیدا نیگه‌رانی و دڵه‌ڕاوکێی مرۆڤ شه‌پۆل ئه‌دا. مرۆڤی شێعری مارف ئه‌و مرۆڤه‌یه که له سه‌رچاوه‌که‌ی خۆی دوور که‌وتووه‌ته‌وه، ته‌نیایی بۆ خۆی هه‌ڵبژاردووه‌ و به روانینێکی نوێ […]

بێ‌گومان «مارف ئاغایی» یه‌کێ له به‌هه‌ستترین، به تواناترین و خۆشه‌ویست‌ترین شاعێره‌کانی کورده.
مارف یه‌کێ له‌و که‌سانه‌یه که کاریگه‌ریێکی به‌رچاوی له سه‌ر ره‌وتی شێعری کوردی هه‌بووه. مارف شاعێرێکه که له شێعره‌کانیدا نیگه‌رانی و دڵه‌ڕاوکێی مرۆڤ شه‌پۆل ئه‌دا. مرۆڤی شێعری مارف ئه‌و مرۆڤه‌یه که له سه‌رچاوه‌که‌ی خۆی دوور که‌وتووه‌ته‌وه، ته‌نیایی بۆ خۆی هه‌ڵبژاردووه‌ و به روانینێکی نوێ به سروشتی خۆی و دونیای ده‌وروبه‌ری خۆی، به دوای ونبووه‌‌ی خۆیدا ئه‌گه‌ڕێ.
مارف هاواری هه‌سته‌ خنکاوه‌کانی ئه‌و مرۆڤانه‌یه که سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی که ژێرده‌سته‌ و سته‌مدیده‌ن، ئاشق ئه‌بن.
مارف ئاغایی رۆژی دووهه‌می رێبه‌ندانی ساڵی ۱۳۴۳ی هه‌تاوی له گوندی «وه‌زنێ»ی ناوچه‌ی سندووسی سه‌ر به شاری نه‌غه‌ده له دایک بووه و ناوی باوکی حاجی محه‌ممه‌د له بنه‌ماڵه‌ی پاشایی یه و دایکی گوڵان خه‌لیلی یه.
سه‌رده‌می منداڵی هه‌ر له وه‌زنێ تێپه‌ڕ کردووه و تا پۆلی پێنجی سه‌ره‌تایی له قوتابخانه‌ی ئه‌م گونده خوێندوویه‌تی.
له ساڵی ۱۳۵۶ ماڵیان ده‌چێته شاری نه‌غه‌ده و هه‌تا پۆلی دووی خولی ناوه‌ندی وێڕای بنه‌ماڵه‌که‌یان له‌وێ نیشته‌جێ ده‌بن.
دوای ئه‌و ماوه‌یه که نزیک به سێ ساڵان ده‌خایه‌نێت به هۆی پشێویێک که له شاری نه‌غه‌ده ساز ده‌بێت به ناچار ماڵیان بار ده‌که‌ن و به‌ره‌و شاری شنۆ وه‌ڕێ ده‌که‌ون.
ساڵی ۱۳۶۲ی هه‌تاوی له دوا قۆناخی خوێندنی ئاماده‌یی ده‌بێت که له لایه‌ن هێزه‌کانی حکومه‌ته‌وه به بێ دادگایی ده‌خرێته گرتووخانه‌وه.۱۰ مانگ دواتر رزگاری ده‌بێت.دوای به‌ربوونی له زیندان به دیپڵۆمی ئابووری خوێندنی ئاماده‌یی ته‌واو ده‌کات و له ئه‌زموونی هه‌ڵبژاردنی زانکۆکان به‌شداری ده‌کات و به پله‌یێکی باش بۆ زانکۆ ده‌رده‌چێت به‌ڵام به هۆی ئه‌و پێشینه‌یه‌ی که له گرتووخانه بۆی دروست کرابوو به‌رپرسان پێش به خوێندنی باڵای مارف له زانکۆ ده‌گرن.
له ساڵی ۱۳۶۴ی هه‌تاوی و هاوکات له‌گه‌ڵ دامه‌زرانی یه‌که‌مین بنکه‌ی ئه‌ده‌بی و فه‌رهه‌نگی رۆژهه‌ڵاتی کوردستان له شاری ئورمیه به ناوی (سه‌لاحه‌ددین ئه‌ییوبی) و بڵاوبوونه‌وه‌ی گۆڤاری (سروه) که له‌و سه‌رده‌مه‌دا مامۆستا هێمن وه‌کو سه‌رنووسه‌ری گۆڤاره‌که خه‌ریکی چالاکی بوو،ده‌ست به بڵاو کردنه‌وه‌ی شێعر و به‌رهه‌مه‌کانی خۆی ده‌کات.
دوو ساڵ دواتر و له‌و کاته‌وه که ئه‌حمه‌دی قازی جێگای مامۆستا هێمن ده‌گرێته‌وه،به ماوه‌ی دوو مانگ ئه‌زموونی ده‌ست به وه‌رگێڕانی به‌رهه‌می فارسی ده‌کات و دوای ئه‌و ماوه‌یه وه‌کو ئه‌ندامێکی فه‌رمی ئه‌و بنکه‌یه داده‌مه‌زرێت و به‌شی شێعر ده‌خرێته ئه‌ستۆی مارف ئاغایی‌‌ه‌وه.
له دوای دامه‌زرانی له‌و بنکه‌یه‌دا،زۆر به په‌رۆشه‌وه بۆ په‌ره‌پێدان و گه‌شانه‌وه‌ی ئه‌ده‌ب و فه‌رهه‌نگی کوردستان تێده‌کۆشێت و به ته‌نیایی ده‌بێته باڵێکی ئه‌و گۆڤاره و ماندوو نه‌ناسانه شه‌و و رۆژ له‌م رێگایه هه‌نگاو هه‌ڵده‌گرێت.
له هاوینی ساڵی ۱۳۶۷ ده‌گه‌ڵ خاتون ئازه‌ر سه‌مسامی که ده‌بێته پوورزای خۆی ژیانی هاوبه‌شی پێک دێنێت و ئامانجی ئه‌و زه‌ماوه‌‌نده کچێک(۱۳۶۸) به ناوی شه‌ونم و کوڕێک(۱۳۷۶) به ناوی په‌یام‌ ه.
مارف له دوای هاتنی بۆ ئورمیه هه‌وڵ ده‌دات زمانی ئینگلیزی فێر بێت و بڕوانامه‌ی پێویستی له‌م به‌شه‌دا پێ ده‌درێت و به باشی کتێبی ئینگلیزی ده‌خوێنێته‌وه و ته‌نانه‌ت هه‌وڵی وه‌رگێڕانی کتێبی (هه‌ستی ناسیۆنالیستی کورد) له زمانی ئینگلیزیه‌وه بۆ کوردی ده‌دات که به داخه‌وه ده‌ست نووسی ئه‌م وه‌رگێڕانه نادیاره.
گۆڤاری سروه بۆ مارف ئاغایی ده‌بێته پردێک بۆ په‌یوه‌ندی کردن ده‌گه‌ڵ شاعیران و نووسه‌رانی گه‌وره‌ی کورد.
ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی مارف ده‌ستی به نووسینی شێعر کرد هاوکات بوو ده‌گه‌ڵ گه‌شه کردنی شێعری نوێی کوردی که که‌سانێکی وه‌کو (شێرکۆ بێکه‌س،عه‌بدوڵڵا په‌شێو،له‌تیف هه‌ڵمه‌ت و ره‌فیق سابیر وهتد)ده‌ستیان پێکردبوو و مارف زۆر زوو په‌یوه‌ندی ده‌گه‌ڵ شێعری ئه‌و شاعیرانه ساز ده‌کات و له شێوه داڕشتنی شێعردا جێ په‌نجه‌ی شێعری په‌شێو و له‌تیف هه‌ڵمه‌ت دیاره به‌ڵام له رواڵه‌تی شێعری‌دا زۆرتر که‌ڵک له هه‌یبه‌ر و به‌ژنی سروشت وه‌رده‌گرێت و لێره‌ش دا له ژێر کاریگه‌ری سوڵتانی خولیا(شێرکۆ بێکه‌س)بووه.له ئاکامدا مارف به ته‌مای خوڵقاندنی شاکارێک بوو که مژاده‌کانی تێکه‌ڵاوێک له که‌ڵه‌شاعیرانی کوردی سه‌رده‌می خۆی بوون.مارف له‌و سه‌رده‌مه‌دا و به بڕوای زۆرێک له ره‌خنه‌گران به‌ پێچه‌وانه‌ی ئه‌وه‌ی که لاو بووه و ته‌مه‌نی له چاو شاعیرانی‌تری رۆژهه‌ڵاتی کوردستان که‌متر بووه،ئاستی شێعری خۆی له‌وانیش تێده‌په‌ڕێنێت، سه‌رنجیان راده‌کێشێت و به هه‌ره باشترینیان ناو ده‌رده‌کات.
پێموایه غه‌درێکمان له مارف ئاغایی کردووه ئه‌گه‌ر باسی دیمانه و چالاکیه رۆژنامه‌وانێکانی نه‌که‌ین که له‌م نێوه‌دا به تایبه‌تی زۆر دیمانه و وتووێژی ده‌گه‌ڵ شاعیران و نووسه‌رانی کوردستان کردووه که له چه‌ند ژماره‌ی جیاواز و ژماره‌یێکی تایبه‌تی گۆڤاری سروه‌دا بڵاو بوونه‌ته‌وه که ده‌توانین ئاماژه به دیمانه ده‌گه‌ڵ:(محه‌ممه‌د قازی،ئیبڕاهیم یۆنسی،شێرکۆ بێکه‌س،حه‌سیب قه‌ره‌داخی،له‌تیف هه‌ڵمه‌ت،مه‌سعود محه‌ممه‌د وهتد)بکه‌ین.
مارف ئینسانێکی زۆر هه‌ست ناسک بوو زۆر زوو هه‌ستی بریندار و دڵی پڕ ده‌بوو؛ له دوای کاره‌ساتی هه‌ڵه‌بجه و کۆچی سووره‌وه، زۆری سه‌ردانی که‌مپی ئاواره‌کان له ناوچه‌ی مه‌رگه‌وه‌ڕی شاری ئورمیه کردووه و به هاوکاری بنکه‌وه چه‌ندین کۆڕ و کۆبوونه‌وه‌ و شه‌وه شێعریان له زۆربه‌ی شاره‌کانی کوردستان به‌ڕێوه بردووه و له ره‌شه‌مه‌ی ساڵی ۱۳۷۴دا سه‌فه‌رێک بۆ باشوری کوردستان ده‌کات و له دوای چه‌ند دیمانه‌یێک له شاری سلێمانی ده‌گه‌ڵ نووسه‌ران و شاعیرانی ئه‌م شاره‌،سه‌ردانی دایکی شاره‌زوور (هه‌ڵه‌بجه) ده‌کات و له هه‌شته‌مین ساڵیادی کیمیا بارانی هه‌ڵه‌بجه به‌شداری ده‌کات.
له ساڵی ۱۳۷۵ دا مارف ئاغایی ده‌گه‌ڵ هاوڕێیه‌کانی هه‌وڵی دامه‌زراندنی -حه‌و‌ته‌مین ئه‌نستیتۆی کورد-ی جیهان له تاران ده‌ده‌ن و ئه‌و ئه‌نستیتۆیه به بڵاو کردنه‌وه‌ی گۆڤارێک به ناوی (کوردستان) ده‌ست به کاره‌کانی ده‌کات و به دوای بڵاو کردنه‌وه‌ی ژماره‌ی یه‌ک ی ئه‌م گۆڤاره،وه‌زاره‌تی فه‌رهه‌نگ پێش له بڵاو کردنه‌وه‌ی دووباره‌ی گۆڤاره‌که ده‌گرێت و چه‌ند ساڵ دوای داخستنی گۆڤاره‌که ئه‌نستیتۆش بۆ هه‌میشه داده‌خرێت.
مارف ئاغایی له په‌نا نووسینی شێعر،کورته چیرۆکیش به تاقی ده‌کاته‌وه و چه‌ند وتار و لێکۆڵینه‌وه‌ی ئه‌ده‌بی له گۆڤاره‌کانی ناوخۆی کوردستان دا بڵاو ده‌کاته‌وه.هه‌روه‌ها وێڕای چه‌ند هاوڕێیه‌کی هه‌وڵی وه‌رگێڕانی فه‌رهه‌نگی موعین(لغتنامه معین) ده‌دات.له کۆتایی ساڵی ۱۳۷۵ شێعره‌کانی کۆ ده‌کاته‌وه تا له کتێبێک دا به نێوی (پردی برووسک) چاپیان بکات به‌ڵام دوایی نێوی کتێبه‌که به (زه‌وی سه‌خت و ئاسمان دوور)ده‌گۆڕێت و هه‌موو شتێک بۆ چاپ کردنی کتێبه‌که ئاماده ده‌کات.
له رۆژی ۳۰ی رێبه‌ندانی ۱۳۷۶ی هه‌تاوی له‌گه‌ڵ ده‌سته‌ی نووسه‌رانی گۆڤاری سروه بۆ پرسه‌ی خاتون مینای هاوسه‌ری پێشه‌وا قازی به‌ره‌و مه‌هاباد وه‌ڕێ ده‌که‌ون و دوای گه‌ڕانه‌وه‌یان له رێگای مه‌هاباد به‌ره‌و ئورمیه توشی کاره‌ساتی دڵته‌زێنی تڕۆمبێل ده‌بن و هاوڕێ ده‌گه‌ڵ جه‌عفه‌ر قازی دڵیان له لێدان ده‌که‌وێت و سه‌رتیپ مه‌نسووری هاوڕێی‌تریان بریندار ده‌بێت و دوای دوو حه‌وتوو له نه‌خۆشخانه،ئه‌ویش دڵی به‌م دنیایه‌وه خۆش نابێت.
جێی ئاماژه‌یه که مارف ئاغایی ده‌رفه‌تی له چاپ دانی کتێبه‌که‌ی ناکات و کتێبه‌که‌ی له لایه‌ن بنه‌ماڵه‌ی ئاغایی و دوای مه‌رگی شاعیر له چاپ ده‌درێت.
به پێی وه‌سیه‌تی مارف ئاغایی ته‌رمه‌که‌ی له گۆڕستانی هونه‌رمه‌ندان و شاعیران له شاری مه‌هاباد ده‌نێژن.
دوو شێعر لە خوا لێخۆشبوو مارف ئاغایی:

هەور کامێرا
برووسکە فلاش
نم نمەی باران
بۆ شوشتنەوە
دڵی منیش قاپ.
ئا….ی نیشتمانم !
هەتا یەک چرکە
بۆ لێوەکانت
بزە قەرز کە.
***

ئه‌م خۆشه‌ویسته دڵڕه‌قه عێشق په‌روه‌ره‌ی،
نه‌ده‌توانم وه‌کو کیژێک
بیخه‌مه پاش‌ته‌رکی ئه‌سپ‌‌وله ژێر ساێه‌ی
زێڕه‌وشانی تریفه‌ی مانگه‌شه‌وێکدا هه‌ڵیگرم‌و
نه‌ده‌شتوانم هه‌رگیز دڵی لێ‌به‌رده‌م‌و
خوه‌م گیرۆده‌ی کۆڵکه‌زێڕینه‌ی شۆێنێکی دیکه بکه‌م،
ناوی خاکه

ئه‌‌م ده‌ریاێه‌ی نه ده‌توانم
له‌ جامی چاوه‌کانمدا ڕاێگوێزم و
نه‌ ده‌شتوانم له ‌دووری ئه‌و
له ئوقیانووسی هیچ شوێنێکی دیکه‌دا
قومه ئاوێک بخۆمه‌،
ناوی خه‌ڵکه

من ده‌زانم دارستانی هه‌مووشوێنێک،
جریوه‌ی گه‌رمی چۆله‌که‌و،
ڕووباری هه‌موو وڵاتێک،
ده‌نگی تاڤگه‌و ڕه‌نگی که‌ف و
پێچ ‌و په‌نای ڕێگه‌ی به‌ره‌و
ده‌ریای هه‌ێه
به‌ڵام چ‌بکه‌م لێره نه‌بێ،
نه گوێم چاکیان ده‌بیسێت و
نه چاوم چاکیان ده‌بینێ و
نه گیانم چاکیان هه‌ست ده‌کا

اخبار مرتبط

نظرات

یادداشت روژان

نگاهی به سوانح دلخراش جاده‌ای در راه‌های استان کردستان

گوش‌هایی که نمی‌شنوند و چشم‌هایی که نمی‌بینند

بامداد سەشنبه ۲۰ تیر درحالیکه غالب مردم براساس نظم و گردش شبانەروز در بستر خواب بودند جمعیتی از شهر سنندج، به اقتضای نیاز و کار ضروری عزم سفر کردند تا در این گردش روزگار به نیازهای خود پاسخ دهند اما انگار مقدر چنین بود که به مقصد نرسند و در همان ابتدای سفر راهی دیار باقی شوند. حادثه دلخراشی که به سبب ارتباطات پیشرفته و شبکەهای اجتماعی خواب را در همان نیمەهای شب از چشم هموطنان ربود و به خبر اول خبرگزاری‌های ایران تبدیل شد، به گونەای که سه روز عزای عمومی اعلام شد و مقامات کشور از رئیس جمهور و رئیس مجلس گرفته تا بسیاری از وزرا و شخصیت‌های مطرح کشور با صدور پیامهایی به ابراز همدردی با مردم داغدار کردستان پرداختند و  روز پنجشنبه نیز خبر آن در صفحه اول همه روزنامەهای سراسری قرار گرفت. مرگ دست کم ۱۱ نفر که به سبب نوع حادثه قلب بسیاری‌ها را جریحەدار کرد. نکته حائز اهمیت در این رویداد تلخ ایجاد موجی از حزن و اندوه در عرصه استانی و ملی بود که اگر نبود این ابراز همدردی‌ها شاید تالم ناشی از آن برای  خانواده‌های داغدار قابل تحمل نبود. اما پیرامون این سانحه نکاتی قابل تامل است که بیان آن ضروری به نظر می‌رسد: ۱- تلنگری بود به مسوولان که هشدار رسانه‌ها و کارشناسان را جدی بگیرند. نقطه وقوع حادثه به عنوان مکانی حادثه خیز بارها مورد نقد قرار گرفته بود اما دریغ از یک پاسخ منطقی! ۲- بارها گفتیم و بار دیگر تکرار می‌کنیم، مردم کمبودها و ناملایمات را تحمل می‌کنند اما بی‌توجهی، اهمال، فخرفروشی و بی‌عدالتی ازسوی مسئولان را تحمل نمی‌کنند. شکی نداریم که با هزینه چندبرابرهم که شده این مسیر تحت فشار افکارعمومی در کوتاه‌ترین زمان اصلاح خواهد شد، همچنانکه قطعه‌ای از مسیر راه سنندج- حسین آباد، در سال 1382 پیش پس از واژگونی تانکر حامل مواد شیمیایی MTBE و سرازیر شدن مواد آن به داخل آب سد قشلاق بلافاصله اصلاح شد، آیا بهتر نیست قبل از وقوع حوادث تلخ و تحمیل هزینه‌های بسیار گوشها را بروی انتقادات بگشایند و اینقدر بیخیال نباشند. حتما باید جان چند نفر گرفته شود تا معبری حادثه خیز اصلاح شود؟ 3- بارها از تردد تانکر‌های نفتکش در جاده‌های کردستان به عنوان ارابەهای مرگ و کابوس نام برده شده است و سال‌هاست واژگونی تانکر‌ها که نفت و مشتقات نفتی عراق را از طریق جاده‌های باریک و ناامن کردستان به ویژه مریوان و سنندج به ایران می‌آورند یا محصولات نفتی فراوری شده مانند بنزین و گازوئیل را به آن کشور منتقل می‌کنند، همچون کابوسی مردم و محیط زیست منطقه کردستان را تهدید می‌کند. گفته می‌شود در سوآپ نفتی ایران و عراق روزانه ۳۰ تا ۶۰ هزار بشکه نفت خام از طریق مرز به پالایشگاه‌های کرمانشاه، شازند، تهران و تبریز انتقال داده می‌شود و ایران معادل آن را در بنادر صادراتی جنوب تحویل مشتریان عراق می‌دهد. آمار تردد روزانه از ۶۰ تا ۴۰۰ کامیون در محور مریوان – سنندج که یکی از باریک‌ترین و ...