رفتن به بالا

روزنامه فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی رۆژان

تعداد اخبار امروز : 0 خبر


  • یکشنبه ۲۷ آبان ۱۳۹۷
  • الأحد ۹ ربيع أول ۱۴۴۰
  • 2018 Sunday 18 November

  • روزنامه روژان

    صاحب امتیاز و مدیر مسوول: سلیمان الله‌مرادی

    ..............................................................

    نشانی: سنندج - میدان آزادی - انتهای کوچه سجادی (کوچه رزان) - پلاک ۱۱۵

    کد پستی: ۳۳۹۵۳-۶۶۱۳۷

    ..............................................................

    تلفن: ۳۳۲۳۸۵۴۵-۰۸۷

    ای‌میل: info@rojanpress.com

    کانال تلگرام: rojanpress@


اوقات شرعی

  • یکشنبه ۲۷ فروردین ۱۳۹۶ - ۱۳:۵۰
  • کد خبر : 2582
  • هفته‌نامه روژان
  • چاپ خبر : گسترش بیابان، سدی بر سر راه دستیابی به توسعه پایدار

کنوانسیون بین‌المللی مقابله با بیابان‌زایی در تاریخ ۱۳۷۵/۱۰/۹ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و ایران سومین کشور امضاکننده معاهده و یکی از ۱۹۱ کشور عضو این کنوانسیون است. هرساله به‌طور متوسط ۱۰۰ هزار هکتار بر وسعت بیابان‌های ایران، یا همان اکوسیستم‌های خشک افزوده می‌شود. بر اساس اعلام سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور، به […]

کنوانسیون بین‌المللی مقابله با بیابان‌زایی در تاریخ ۱۳۷۵/۱۰/۹ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و ایران سومین کشور امضاکننده معاهده و یکی از ۱۹۱ کشور عضو این کنوانسیون است.
هرساله به‌طور متوسط ۱۰۰ هزار هکتار بر وسعت بیابان‌های ایران، یا همان اکوسیستم‌های خشک افزوده می‌شود. بر اساس اعلام سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور، به دلیل کاهش سطح آب‌های زیرزمینی و شور و قلیایی شدن آنها ونیز کاهش پوشش گیاهی، در معرض بیابانی شدن قرار دارند. بیش از دوسوم مساحت کشور ایران دارای شرایط خشک و نیمه‌خشک است که در بسیاری از موارد، تخریب منابع طبیعی و بیابان‌زایی به دلیل عواملی نظیر افزایش جمعیت و توسعه صنعتی، موجب به مخاطره افتادن پایداری این نواحی شده و برنامه‌ریزی دقیق و جامع برای مدیریت صحیح آنها را اجتناب‌ناپذیر کرده است.
بی‌توجهی به مدیریت جامع حوضه‌های آبخیز، مهمترین علت بیابانی شدن اراضی طی سال‌های اخیر بوده است.
تا قبل از سال ۲۰۰۰ توسعه پایدار در ارتباط با منابع طبیعی این‌گونه تعریف می‌شد: توسعه پایدار عبارت است از بهره‌برداری از منابع، صرفاً بر اساس رفع نیاز و باقی گذاشتن منابع برای نسل آینده. از سال ۲۰۰۰ به بعد سازمان یونسکو، توسعه پایدار را این‌گونه تعریف کرد: توسعه پایدار، توسعه‌ای است مبتنی بر حفاظت؛ یعنی بهره‌برداری از منابع طبیعی که امانت نسل‌های آینده است ولی اکنون در دست نسل حاضر است.
عوامل مشخص شده از تخریب اراضی خشک، عموماً اقتصادی و فرهنگی هستند تا اینکه اکولوژیکی باشند. به‌صورت جهانی، عام‌ترین و جدی‌ترین مشکل مؤثر در اراضی خشک، چرای بی‌رویه است. شاید براثر فشار اقتصادی، حرص و طمع، پراکندگی، وفور و یا چشم‌پوشی از منابع حاصل شود
اکوسیستم‌های خشک، فعالیت‌های بشری را اعم از و بهره‌برداری از منابع طبیعی (خاک، آب، پوشش گیاهی…) محدود می‌کنند.
مناطق خشک بر اساس فرسایش خاک و کاهش سریع پوشش گیاهی معرفی می‌شوند
گسترش بیابان‌ها قطعاً فرایندی است که بشر و فرایندهای او را تحت تاثیر قرار می‌دهد.
بعنوان یک فرایند طبیعی، فرسایش خاک میتواند با فعالیتهای انسان از جمله مدیریت نامناسب اراضی کشاورزی، چرای بیرویه، جنگل زدایی و…افزایش یافته و یانه تعدیل شود. از این رو مبارزه با روند روبه افزایش فرسایش در تمام سطوح و مقیاسهای جهانی امری ضروری است، صرفا نه بخاطر امنیت غذایی ویا سلامت اکولوژیکی، بلکه بخاطر توسعه پایدار جهانی.
اهداف بررسی معضل گسترش بیابان:
تعیین اثرات مخرب زیست محیطی عملکردهای گذشته
فهم بهتر از علل زنجیره ای بودن حوادث منجر به بیابانزایی
کاهش اثرات منجر به فعالیتهای جاری و آینده
توسعه راهبردهای عملی و روشهای احیا
افزایش احیای فعالوسعه راهبردهای عملی و روشهای احیا
افزایش احیای فعال اراضی خشک تخریب شده
راهنمای ارزیابی، تحقیق و نظارت سایتهای آسیب دیده و احیاشده
حفاظت از تنوع زیستی و زیستگاهها در نواحی خشک و نیمه خشک
ایجاد منابع مدیریتی در اراضی خشک با پایداری بیشتر
بهبود کیفیت زندگی برای مردم ساکن در نواحی خشک و نیمه خشک
مناطق خشک شامل سه قسمت عمده هستند
۱- بیابانها یا مناطق خیلی خشک که احتمال دارد طی چندین سالهیچگونه بارندگی نداشته باشند.
۲- مناطق خشک که در طول سال، بارندگی صورت میگیرد ولی زراعت دیم امکان پذیر نیست.
۳- مناطق نیمه خشک که دارای فصل مرطوب و خشک میباشد و بارندگی به اندازه ای است که امکان زراعت دیم وجود دارد.
درهر سه منطقه ممکن است خاکهای تحت تاثیر شوری یا کویری شدن وجود داشته باشد.
معمولا هرچه شرایط آب و هوایی خشکترباشد (بیابانها) امکان تشکیل خاک، کمتر و مسائل و مشکلات راجع به حفاظت و بهره برداری از خاک و همچنین اصلاح، احیا و آبادکردن کویرها و بیابانها بیشتر است. بعبارتی هرچه شرایط اقلیمی خشکتر باشد حساسیت خاکها نسبت به اقدامات انسان (کشاورزی، دامداری و…) افزایش می یابد. زمانیکه استفاده انسان از منابع طبیعی (خاک، آب، پوشش گیاهی و…) سیر صعودی می یابد، پوشش گیاهی ازبین رفته و خاکها فرسایش می یابد (پیشروی بیابان) و زمینها شور و شورتر (پیشروی کویرها) می شود، ازاینرو در بهره برداری از مناطق خشک باید به مساله حساسیت آنها توجه داشت و در هر بخشی از منطقه متناسب با همان منطقه، اقدامات لازم در جهت بهره برداری، اصلاح، احیا و آبادکردن آنها صورت گیرد.
شرایطی که فرسایش بادی ایجاد می‌گردد:
باد شدید، خاکهای خشک، عدم وجود پوشش گیاهی متراکم، خاکهایی که چسبندگی ذرات آن ناچیز است، دشتهای وسیع بدون مانع
نحوه مبارزه با فرسایش بادی:
در زمینهای زراعی بخصوص زمینهایی که آیش گذاشته میشوند بایستس تاحد امکان، خاک مرطوب نگهداشته شود و اگر امکان رساندن آب به این اراضی وجود ندارد، با ایجاد حصار بخصوص حصارهای دائمی (درختکاری یا دیوار بلند) از تبخیر بیش از حد رطوبت از زمین جلوگیری کرد بعبارتی با نگهداری پوشش گیاهی تا بهنگام زراعت مجدد بخصوص برای گذراندن فصلی که باد می وزد، از شدت باد جلوگیری گردد.
با افزودن مواد آلی به خاکهای زراعی به طرق مختلف (زیرخاک کردن بقایای گیاهی، رعایت اصول صحیح تناوب زراعی به ویژه کشت گیاهان با ریشه افشان) چسبندگی ذرات بهم بیشتر شود که نقش مهمی را در حفاظت خاک از فرسایش ایفا می‌کند (جعفری و همکاران، ۱۳۸۹).
ایجاد و تقویت پوشش گیاهی:
تنه و شاخ و برگ درختان که بعنوان بادشکن و کاهنده سرعت باد عمل میکند و درنتیجه از میزان تبخیر راز سطح خاک می‌کاهد.
ریشه گیاهان بخصوص گونه هایی که ریشه افشان و پخش شده در خاک دارند با ایجاد هوموس و درنتیجه چسبندگی در خاک، آن را از فرسایش حفاظت میکنند.
ایجاد بادشکن بصورت زنده یا مرده (ایجاد حصار یا مانع با استفاده از شاخه های خشک، تخته، بشکه های بزرگ و…)
تعدیل شرایط برای کاهش اختلاف درجه حرارت و درنتیجه جلوگیری از تشکیل باد
عوامل موثر در بیابان‌زایی:
بهره برداری بیش از حد ازمنابع آب و خاک
چرای بیش از حد ظرفیت مراتع
قطع درختان و جنگل زدایی
آبیاری و زهکشی نامناسب
تغییرات اقلیمی
بروز سیلابهای شدید
خشکسالی ها متناوب
آثار و پیامدهای بیابانزایی:
فرسایش خاک ناشی از باد و یا آب
ازبین رفتن پوشش گیاهی
افت کمی و کیفی آبهای زیرزمینی و خشک شدن قناتها
عدم جوانه زنی بذور
بلندشدن گردوخاک زیاد از یک منطقه
کاهش بارندگی
ازبین رفتن و یا کوچ حیات وحش
کاهش حاصلخیزی خاک و افت توان تولید زمینهای کشاورزی
هجوم ماسه های روان و خسارات ناشی از آن
بیکاری، گرسنگی و گسترش فقر
مهاجرت
راهکارهای مقابله با توسعه بیابان:
کاشت درختان و گیاهان مقاوم و سازگار با مناطق خشک
پخش سیلاب
تعادل دام و مرتع برای حفاظت از پوشش گیاهی موجود
بهره گیری از روشهای کارا در انباشت آب باران
احیای شوره زارها
سوختهای جایگزین
اگر تلاش هدفمندی داشته باشیم، می توانیم اراضی خشک و بیابانی را احیا کنیم و سود آن با برگشت منافع اقتصادی و بهبود رفاه و امنیت نیز برخواهد گشت.
همچنین می توان از تنوع زیستی غنی بیابانها که کمتر مطالعه شده و بیشتر ناشناخته مانده اند، حمایت کنیم.
از طریق احیا می توان درکمان را از اکولوژی بیابان ارتقا ببخشیم و نظریات خود را در برخی از خشنترین محیط زیستهای کره زمین امتحان کنیم. همچنین می توان گروههایی را تشکیل داده و همکاری بین مردم را از یک طیف گسترده جامعه بهبود ببخشیم بطوریکه چالشهای موجود در مرمت بیابان و اراضی خشک را حل کنند.
برای خودمان و نسلهای آینده میبایستی این کار را آغاز کنیم.
منشا پیدایش بیابانها بردو دسته است ۱: فرسایشی ۲: ساختاری
منشا بیابانهای ایران ساختاری است یعنی فرسایش در پیدایش آنها تاثیری نداشته بلکه در اثر حرکات تکتونیک یا لایه های زمین بوجود آمده اند.
دشت سرها یکی از بخشهای اصلی بیابانها هستند که دشت سرهای ایران مربوط به مراحل مختلف چین خوردگیهای آلپی است.
به عنوان مثال دشت سر نسبتا هموار اطراف بیاًضه که بر روی سنگهای دگرگونی (شیستی) تشکیل شده را می‌توان نام برد و یا در منطقه بین زنجان و بیجار به طرف رودخانه قزل اوزن، چینن خوردگیهای اواخر دوران دوم براثر فرسایش بکلی ازبین رفته و سازند دوران سوم بطور دگرشیب روی آن قرار دارد (سازند مارنی) واین درحالی است که مارن، ساختار بسیار ناپایداری دارد (واحد تپه ماهورهای آبخیز سفیدرود).
دشت سر منطقه بیجار پدیده ای طبیعی است که میلیونها سال طبیعت منطقه با آن مدارا کرده است. طی چند سال اخیر سدی بر روی قزل اوزن بسته شد، البته وجود این سد برای جلوگیری از خروج آب قزل اوزن به خارج از حوضه و تامین آب مردم منطقه نقش مهمی دارد امانباید نادیده گرفت که این سد میتواند آبخوانهای یک منطقه حساس به فرسایش را به مرور زمان تخلیه کرده و زمینها فرونشست خواهد کرد.
بخش عمده ای از اراضی استان کردستان، کوهستانی و دارای شیب زیاد می باشد. از لحاظ ژئومورفولوژیکی، کوهستان به خودی خود تبدیل به بیابان نمی شود ولی از کوهستان که فاصله بگیریم و به سمت دشت بیاییم یعنی جایی که دشت سرآغاز می شود، شیب دشت سربه طرف پایین کاهش می یابد و به ندرت از ۱۵٪ تجاوز می کند.
دراستان کردستان، شرایط توپوگرافیکی مذکور را در دشت قروه و دهگلان و مسیر کامیاران به طرف کرمانشاه داریم؛ یعنی مکان‌هایی که برای احداث سدهای زیرزمینی گزینه‌های مناسبی هستند. البته این نقاط مانند بیجار از لحاظ سازندها مشکل‌ساز نیستند..
کردستان در همسایگی استان‌های کرمانشاه و همدان قرار دارد. کارشناسان منابع آب از بحرانی بودن منابع آب در دشتهای بهار و اسدآباد سخن به میان می‌آورند. شهر نهاوند که قطب کشاورزی همدان است با فروکش کردن آب‌های زیرزمینی خود روبرو است.
کاهش بارش و بروز خشکسالیهای پی درپی، کاهش فزاینده پوشش گیاهی، تغییر الگوی مصرف، اتکای بی چون و چرا به آب‌های زیر زمینی، احداث مهارگسیخته سدها و درنتیجه خشک شدن تالاب‌ها و ایجاد ریزگردهای داخلی، آتش‌سوزیهای بی‌مورد و کنترل نشده به ویژه در اراضی کشاورزی، احداث خودسرانه چاه‌های عمیق در زمینهای کشاورزی…
هرکدام از این دلایل که برشمردیم می‌تواند کردستان را به سمت بیابانی شدن ببرد؛ یعنی کردستانی که از لحاظ ژئومورفولوژیکی و طبیعی، بجز بخش کوچکی در بیجار، زمینه بیابان‌زایی ندارد، با تحولاتی که در سال‌های اخیر صورت گرفته که مهمترینش تغییرات اقلیمی است، همراه با مدیریت نابخردانه و ناکارامد بخش انسانی، دیری نمی‌پاید که کردستان زیبایمان را به بیابانی خشک و بی آب تبدیل خواهیم کرد.

*مهندس مرتع، آبخیزداری و بیابان زدایی

اخبار مرتبط

نظرات

یادداشت روژان

نگاهی به سوانح دلخراش جاده‌ای در راه‌های استان کردستان

گوش‌هایی که نمی‌شنوند و چشم‌هایی که نمی‌بینند

بامداد سەشنبه ۲۰ تیر درحالیکه غالب مردم براساس نظم و گردش شبانەروز در بستر خواب بودند جمعیتی از شهر سنندج، به اقتضای نیاز و کار ضروری عزم سفر کردند تا در این گردش روزگار به نیازهای خود پاسخ دهند اما انگار مقدر چنین بود که به مقصد نرسند و در همان ابتدای سفر راهی دیار باقی شوند. حادثه دلخراشی که به سبب ارتباطات پیشرفته و شبکەهای اجتماعی خواب را در همان نیمەهای شب از چشم هموطنان ربود و به خبر اول خبرگزاری‌های ایران تبدیل شد، به گونەای که سه روز عزای عمومی اعلام شد و مقامات کشور از رئیس جمهور و رئیس مجلس گرفته تا بسیاری از وزرا و شخصیت‌های مطرح کشور با صدور پیامهایی به ابراز همدردی با مردم داغدار کردستان پرداختند و  روز پنجشنبه نیز خبر آن در صفحه اول همه روزنامەهای سراسری قرار گرفت. مرگ دست کم ۱۱ نفر که به سبب نوع حادثه قلب بسیاری‌ها را جریحەدار کرد. نکته حائز اهمیت در این رویداد تلخ ایجاد موجی از حزن و اندوه در عرصه استانی و ملی بود که اگر نبود این ابراز همدردی‌ها شاید تالم ناشی از آن برای  خانواده‌های داغدار قابل تحمل نبود. اما پیرامون این سانحه نکاتی قابل تامل است که بیان آن ضروری به نظر می‌رسد: ۱- تلنگری بود به مسوولان که هشدار رسانه‌ها و کارشناسان را جدی بگیرند. نقطه وقوع حادثه به عنوان مکانی حادثه خیز بارها مورد نقد قرار گرفته بود اما دریغ از یک پاسخ منطقی! ۲- بارها گفتیم و بار دیگر تکرار می‌کنیم، مردم کمبودها و ناملایمات را تحمل می‌کنند اما بی‌توجهی، اهمال، فخرفروشی و بی‌عدالتی ازسوی مسئولان را تحمل نمی‌کنند. شکی نداریم که با هزینه چندبرابرهم که شده این مسیر تحت فشار افکارعمومی در کوتاه‌ترین زمان اصلاح خواهد شد، همچنانکه قطعه‌ای از مسیر راه سنندج- حسین آباد، در سال 1382 پیش پس از واژگونی تانکر حامل مواد شیمیایی MTBE و سرازیر شدن مواد آن به داخل آب سد قشلاق بلافاصله اصلاح شد، آیا بهتر نیست قبل از وقوع حوادث تلخ و تحمیل هزینه‌های بسیار گوشها را بروی انتقادات بگشایند و اینقدر بیخیال نباشند. حتما باید جان چند نفر گرفته شود تا معبری حادثه خیز اصلاح شود؟ 3- بارها از تردد تانکر‌های نفتکش در جاده‌های کردستان به عنوان ارابەهای مرگ و کابوس نام برده شده است و سال‌هاست واژگونی تانکر‌ها که نفت و مشتقات نفتی عراق را از طریق جاده‌های باریک و ناامن کردستان به ویژه مریوان و سنندج به ایران می‌آورند یا محصولات نفتی فراوری شده مانند بنزین و گازوئیل را به آن کشور منتقل می‌کنند، همچون کابوسی مردم و محیط زیست منطقه کردستان را تهدید می‌کند. گفته می‌شود در سوآپ نفتی ایران و عراق روزانه ۳۰ تا ۶۰ هزار بشکه نفت خام از طریق مرز به پالایشگاه‌های کرمانشاه، شازند، تهران و تبریز انتقال داده می‌شود و ایران معادل آن را در بنادر صادراتی جنوب تحویل مشتریان عراق می‌دهد. آمار تردد روزانه از ۶۰ تا ۴۰۰ کامیون در محور مریوان – سنندج که یکی از باریک‌ترین و ...