رفتن به بالا

روزنامه فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی رۆژان

تعداد اخبار امروز : 0 خبر


  • پنجشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۷
  • الخميس ۶ ربيع أول ۱۴۴۰
  • 2018 Thursday 15 November

  • روزنامه روژان

    صاحب امتیاز و مدیر مسوول: سلیمان الله‌مرادی

    ..............................................................

    نشانی: سنندج - میدان آزادی - انتهای کوچه سجادی (کوچه رزان) - پلاک ۱۱۵

    کد پستی: ۳۳۹۵۳-۶۶۱۳۷

    ..............................................................

    تلفن: ۳۳۲۳۸۵۴۵-۰۸۷

    ای‌میل: info@rojanpress.com

    کانال تلگرام: rojanpress@


اوقات شرعی

  • چهارشنبه ۲۹ شهریور ۱۳۹۶ - ۱۳:۲۴
  • کد خبر : 3290
  • هفته‌نامه روژان
  • چاپ خبر : پیشینه دژ؛ قلعه یا بورگ
قلاع اردلان‌ها

پیشینه دژ؛ قلعه یا بورگ

از دیرباز قلعه به‌عنوان استحکامات دفاعی ممالک دنیا، حتی کشورهای اروپایی، تحت نام بورگ که ریشه اسم بسیاری از شهرهای اروپا ازجمله بلاد مرزی و استراتژیکی نظیر سن‌پترزبورگ، هامبورگ، لوکزامبورگ و… مطرح بوده است؛ درکشورهای شرقی ازجمله ایران ما نیز دژها نقش مهمی در حفظ و دفاع از کیان مملکت در برابر یورش بیگانگان داشته‌اند. […]

از دیرباز قلعه به‌عنوان استحکامات دفاعی ممالک دنیا، حتی کشورهای اروپایی، تحت نام بورگ که ریشه اسم بسیاری از شهرهای اروپا ازجمله بلاد مرزی و استراتژیکی نظیر سن‌پترزبورگ، هامبورگ، لوکزامبورگ و… مطرح بوده است؛ درکشورهای شرقی ازجمله ایران ما نیز دژها نقش مهمی در حفظ و دفاع از کیان مملکت در برابر یورش بیگانگان داشته‌اند.

قلاع مهم ولایات کردستان در دوره امارت اردلان‌ها

بنا به قول مورخان اولین قلعه این خاندان توسط قباد اردل یا بابا اردل سرسلسله خاندان اردلان بنام قلعه زلم (در عراق کنونی) به سال ۵۴۷ خورشیدی و دومین قلعه، قلعه مریوان توسط سرخاب بیگ، سومین قلعه پالنگان به‌وسیله هلوخان و چهارم تحت عنوان قلعه حسن‌آباد توسط یکی از امرا به نام حسن خان اردلان ساخته شدند.

زمینه ساخت قلعه

با حمله سلطان سلیمان (قانونی) عثمانی به ولایات کردستان، مأمون بیگ اردلان جهت دفاع از خاک خود آماده مقابله شد و سرانجام دو سپاه در تاریخ ۹۴۴ ق برابر با ۹۱۶ خورشیدی روبه‌رو و بعد از جنگی سخت مجبور به تحصن در قلعه زلم (در خاک عراق کنونی) گشته و به دلیل کمبود آذوقه و ناامیدی از کمک عموهایش، سرخاب بیگ و محمدبیگ پس از یک ماه تسلیم و سلطان عثمانی او را زندانی می‌کند. مصادف با این واقعه سرخاب بیگ در طی سال ۹۱۷ ولایات تحت حاکمیت او (مأمون بیگ) را که شامل قلعه زلم شهرزور و… همچنان با قهر و غلبه نواحی برادرش محمدبیگ را نیز تصرف و حاکم بالاستقلال کردستان شده با سرپیچی ازاطاعت حاکم عثمانی روابط بسیار حسنه‌ای را با شاه‌طهماسب صفوی برقرارمی کند.

ساختار و بانی قلعه مریوان

سرخاب بیگ با دلگرمی از همراهی حکومت مرکزی و متصرفات وسیع، بر بالای کوهی مرتفع در ۳ کیلومتری جنوب شرقی شهر مریوان کنونی، قلعه‌ای مستحکم با ساختاری از آجر، ساروج و آهک که آثار پله و آب‌انبار آن از سنگ تراش داده شده بناکرده که به‌عنوان شالوده آخرین بنای قلعه هنوز برجای‌ مانده است. هدف سرخاب بیگ از ساختن آن، پناهگاهی محکم در برابر یورش‌های پیاپی عثمانی‌ها بود؛ در این زمان برادر مغبونش محمدبیگ، دریک تبانی به همراه سپاه عثمانی در جنگی خونین به سال ۹۴۷ ق -۹۱۹ خاو را ناچار به تحصن به مدت ۲ سال در قلعه زلم در شهر زور کرد، سرانجام شاه‌طهماسب با گسیل نیرو نه‌تنها موجب نجات او شد بلکه با یاری هم موفق به شکست و بیرون راندن بقایای نیروهای عثمانی از ایران شدند. عامل دیگر نزدیکی سرخاب بیگ به شاه‌طهماسب؛ وساطت در متقاعد و بازگشت دادن برادر نافرمان و یاغی او، القاص میرزا به دربار صفوی بود.

فرزندان سرخاب بیگ اردلان

سرخاب بیگ ۱۱ پسر داشت؛ او قبل از مرگ سومین فرزندش، سلطان‌علی‌بیگ را به دلیل کفایت و درستکاری جانشین خود کرد و پس از او آخرین فرزندش بساط بیگ از طرف حکومت صفوی عهده‌دار این منصب شد که در آن هنگام دو فرزند سلطان‌علی بیگ به نام‌های تیمورخان و هلوخان دست به ایجاد نارضایتی زده که مرگ زودهنگام بساط بیگ مانع گسترش شورش‌ها شده و سرانجام هلوخان به حاکمیت کردستان منصوب و جانشین عمویش شد.

انتقال مرکز امارت خاندان اردلان از قلعه مریوان

هلوخان مرکز حکومت کردستان خاندان اردلان را که از زمان سرخاب بیگ قلعه مریوان بود به قلعه پالنگان که قبلاً مرکز طوایف گوران و کلهر بود انتقال داد. او همچنان علاوه برافزودن اماکن دیگر بر قلعه پالنگان، تلاش‌های اساسی و بسیار جدی برای تعمیر سایر قلاع حاکمیتی ازجمله قلعه زلم در شهرزور و قلعه مریوان به خرج داد. شاید به همین دلیل باشد که نام دوم قلعه مریوان به قلعه هلوخان معروف شد. نام دیگرآ ن قلعه امام است؛ این قلعه تا روزگار سلیمان خان اردلان یکی از چهار مرکز (قلعه زلم، قلعه مریوان، قلعه پلنگان و قلعه حسن خان=حسن‌آباد) محسوب می‌شد.

حکمرانی خاندان اردلان در کردستان به‌خصوص در فصل پاییز بود. متأسفانه به دلیل واقع‌شدن در مسیر جنگ‌ها، بارها تخریب و تعمیر و سرانجام در اواخر حکومت شاه صفی صفوی کلاً تخریب و دردوره قاجار گاه‌گاه تعمیر شد؛ اما اینک تنها خرابه‌های مختصری از آن باقی‌مانده و در کوهپایه آن روستایی به نام (برقلعه) احداث شده است.

منابع:

۱-تاریخ مشاهیر کرد، بابامردوخ روحانی (شیوا)، جلد سوم، بخش دوم

۲-سیمای میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری کردستان، محمد ابراهیم زارعی

۳-تاریخ تمدن ویل دورانت جلد ۱

بخشی از خرابه‌های قلعه مریوان

اخبار مرتبط

نظرات

یادداشت روژان

نگاهی به سوانح دلخراش جاده‌ای در راه‌های استان کردستان

گوش‌هایی که نمی‌شنوند و چشم‌هایی که نمی‌بینند

بامداد سەشنبه ۲۰ تیر درحالیکه غالب مردم براساس نظم و گردش شبانەروز در بستر خواب بودند جمعیتی از شهر سنندج، به اقتضای نیاز و کار ضروری عزم سفر کردند تا در این گردش روزگار به نیازهای خود پاسخ دهند اما انگار مقدر چنین بود که به مقصد نرسند و در همان ابتدای سفر راهی دیار باقی شوند. حادثه دلخراشی که به سبب ارتباطات پیشرفته و شبکەهای اجتماعی خواب را در همان نیمەهای شب از چشم هموطنان ربود و به خبر اول خبرگزاری‌های ایران تبدیل شد، به گونەای که سه روز عزای عمومی اعلام شد و مقامات کشور از رئیس جمهور و رئیس مجلس گرفته تا بسیاری از وزرا و شخصیت‌های مطرح کشور با صدور پیامهایی به ابراز همدردی با مردم داغدار کردستان پرداختند و  روز پنجشنبه نیز خبر آن در صفحه اول همه روزنامەهای سراسری قرار گرفت. مرگ دست کم ۱۱ نفر که به سبب نوع حادثه قلب بسیاری‌ها را جریحەدار کرد. نکته حائز اهمیت در این رویداد تلخ ایجاد موجی از حزن و اندوه در عرصه استانی و ملی بود که اگر نبود این ابراز همدردی‌ها شاید تالم ناشی از آن برای  خانواده‌های داغدار قابل تحمل نبود. اما پیرامون این سانحه نکاتی قابل تامل است که بیان آن ضروری به نظر می‌رسد: ۱- تلنگری بود به مسوولان که هشدار رسانه‌ها و کارشناسان را جدی بگیرند. نقطه وقوع حادثه به عنوان مکانی حادثه خیز بارها مورد نقد قرار گرفته بود اما دریغ از یک پاسخ منطقی! ۲- بارها گفتیم و بار دیگر تکرار می‌کنیم، مردم کمبودها و ناملایمات را تحمل می‌کنند اما بی‌توجهی، اهمال، فخرفروشی و بی‌عدالتی ازسوی مسئولان را تحمل نمی‌کنند. شکی نداریم که با هزینه چندبرابرهم که شده این مسیر تحت فشار افکارعمومی در کوتاه‌ترین زمان اصلاح خواهد شد، همچنانکه قطعه‌ای از مسیر راه سنندج- حسین آباد، در سال 1382 پیش پس از واژگونی تانکر حامل مواد شیمیایی MTBE و سرازیر شدن مواد آن به داخل آب سد قشلاق بلافاصله اصلاح شد، آیا بهتر نیست قبل از وقوع حوادث تلخ و تحمیل هزینه‌های بسیار گوشها را بروی انتقادات بگشایند و اینقدر بیخیال نباشند. حتما باید جان چند نفر گرفته شود تا معبری حادثه خیز اصلاح شود؟ 3- بارها از تردد تانکر‌های نفتکش در جاده‌های کردستان به عنوان ارابەهای مرگ و کابوس نام برده شده است و سال‌هاست واژگونی تانکر‌ها که نفت و مشتقات نفتی عراق را از طریق جاده‌های باریک و ناامن کردستان به ویژه مریوان و سنندج به ایران می‌آورند یا محصولات نفتی فراوری شده مانند بنزین و گازوئیل را به آن کشور منتقل می‌کنند، همچون کابوسی مردم و محیط زیست منطقه کردستان را تهدید می‌کند. گفته می‌شود در سوآپ نفتی ایران و عراق روزانه ۳۰ تا ۶۰ هزار بشکه نفت خام از طریق مرز به پالایشگاه‌های کرمانشاه، شازند، تهران و تبریز انتقال داده می‌شود و ایران معادل آن را در بنادر صادراتی جنوب تحویل مشتریان عراق می‌دهد. آمار تردد روزانه از ۶۰ تا ۴۰۰ کامیون در محور مریوان – سنندج که یکی از باریک‌ترین و ...