رفتن به بالا

روزنامه فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی رۆژان

تعداد اخبار امروز : 0 خبر


  • پنجشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۷
  • الخميس ۶ ربيع أول ۱۴۴۰
  • 2018 Thursday 15 November

  • روزنامه روژان

    صاحب امتیاز و مدیر مسوول: سلیمان الله‌مرادی

    ..............................................................

    نشانی: سنندج - میدان آزادی - انتهای کوچه سجادی (کوچه رزان) - پلاک ۱۱۵

    کد پستی: ۳۳۹۵۳-۶۶۱۳۷

    ..............................................................

    تلفن: ۳۳۲۳۸۵۴۵-۰۸۷

    ای‌میل: info@rojanpress.com

    کانال تلگرام: rojanpress@


اوقات شرعی

  • یکشنبه ۲ مهر ۱۳۹۶ - ۱۹:۴۶
  • کد خبر : 3344
  • هفته‌نامه روژان
  • چاپ خبر : تحلیل جامعه‌شناختی بر کارکردهای سوگواری محرم

با فرارسیدن ماه محرم جامعه ایران یکپارچه مهیای ابراز عشق و اظهار ارادت به مفهومی عظیم و برجسته به نام حسین (ع) و آرمانی کهن و دیرینه و مقدس به نام عاشورا می‌شود. مراسم دینی و آیین‌های سوگواری مختلف امری معمول و متداول در تمامی ادیان و مذاهب مختلف در دنیای بشریت است؛ اما بدون […]

با فرارسیدن ماه محرم جامعه ایران یکپارچه مهیای ابراز عشق و اظهار ارادت به مفهومی عظیم و برجسته به نام حسین (ع) و آرمانی کهن و دیرینه و مقدس به نام عاشورا می‌شود. مراسم دینی و آیین‌های سوگواری مختلف امری معمول و متداول در تمامی ادیان و مذاهب مختلف در دنیای بشریت است؛ اما بدون اغراق و بزرگ‌نمایی محرم و مراسم سوگوارانه آن در جهان کم‌نظیر و بی‌همتاست. بدون شک عزاداری برای امام سوم شیعیان بزرگ‌ترین آیین سوگواری است که جهان معاصر به خود دیده است. اگرچه تمام شیعیان در کشورهای مختلف دنیا در این ماه به سوگواری می‌پردازند اما در کشورهایی مانند ایران، عراق، پاکستان و… این سوگواری جنبه‌ای اساسی‌تر دارد.

مراسم دینی و آیین‌های عزاداری این‌چنینی دارای کارکردهای مختلف دینی و اجتماعی هستند که در مورد آنها (خصوصاً کارکردهای دینی) کتاب‌ها و مقالات بسیاری منتشرشده است. در اینجا سعی بر آن است تا به‌اختصار و صراحت با کارکردهای اجتماعی سوگواری محرم آشنا شویم.

سوگواری در جوامع شیعی دارای کارکردهای آشکار و پنهان مختلفی است که آن را ماندگار کرده است؛ زیرا بنا به منطق کارکردگرایی در جامعه‌شناسی یک وضعیت فرهنگی تا زمانی که دارای کارکرد اجتماعی است از پویایی و هیجان اجتماعی نیز برخوردار خواهد بود. (ریتزر ۱۳۸۴: ۱۱۹) بر این معنا که اگر یک وضعیت فرهنگی کارکرد خود را از دست بدهد رو به فراموشی و خاموشی خواهد رفت.

در ادامه به‌اختصار به کارکردهای اجتماعی محرم می‌پردازیم:

۱ – افزایش کنترل اجتماعی: اصطلاح کنترل اجتماعی به وضعیتی اشاره دارد که به دنبال آن فرد از حیث اعمال و رفتار خود به‌واسطه گروه‌های اجتماعی و جامعه‌ای که به آن تعلق دارد، تابع شروط و دچار محدودیت‌هایی است. آیین سوگواری محرم به متراکم شدن وجدان جمعی کمک می‌کند. حضور افراد مختلف در آیین‌ها بیانی است از تأکید دوباره آنها به ارزش‌ها و درنهایت افزایش چسب اجتماعی و همین تأکید بر ارزش‌ها و افزایش پیوندهای اجتماعی به معنای افزایش نظارت جامعه بر فرد و درنهایت افزایش کنترل اوست.

۲ – ایجاد پیوند میان نسلی: یکی از معضلات عمیق که امروزه جوامع گوناگون با آن درگیر هستند شکاف نسلی و به دنبال آن اخلال در امر جامعه‌پذیری و درنهایت متلاشی شدن جامعه است. در جوامع سنتی مشارکت در آیین‌های مختلف مذهبی می‌تواند یک‌راه حل مناسب برای حل این مشکل باشد به صورتی که افراد را از خویشتن به جامعه معطوف کنند تا افراد به همانندسازی با جامعه بپردازند. سوگواری برای امام حسین یک آیین فراگیر است که شرکت‌کنندگان در آن از نسل‌های مختلف جامعه هستند. در چنین اجتماعی جنسیت و سن معنا ندارد و این موضوع امکان مناسبی برای پیوند بین نسلی در جامعه فراهم می‌کند ‌. علاوه بر آن نوعی تعامل و جامعه‌پذیری رخ می‌دهد و این امر می‌تواند موجبات استمرار فرهنگ و همچنین انتقال فرهنگ را از نسلی به نسل دیگر به دنبال داشته باشد.

‌۳ – افزایش مشارکت اجتماعی: این امری بدیهی است که امروزه به دلیل عوامل مختلف مشارکت اجتماعی در کشور تا حد زیادی کاهش‌یافته است؛ اما در ماه محرم شاهد افزایش چشم‌گیر مشارکت اجتماعی در بین اقشار مختلف جامعه هستیم. در ماه محرم افراد در هر جایگاه و طبقه‌ای که هستند به‌صورت خودجوش سعی می‌کنند در حد توان خود باری از دوش دیگران بردارند. نمونه هم‌چین مشارکت‌هایی را می‌توان در آماده‌سازی مساجد و خیابان‌ها در نزدیکی ماه محرم مشاهده کرد.

۴ – به وجود آمدن نوعی انفاق: در ماه محرم مردم جامعه در حد توان مالی خود اقدام به کمک‌های گوناگون به نیازمندان و همچنین طبخ غذاهای نذری می‌کنند. در حالتی که در شرایط عادی بسیاری از افراد حاضر به کمک‌های این‌چنینی نیستند، اما با فرارسیدن ماه محرم شاهد نوعی انفاق در جامعه هستیم که افراد از مال خود نیاز دیگران را تأمین می‌کنند ‌. هرچند که انتقادات زیادی بر نحوه انجام این انفاق‌ها و پذیرایی‌ها وارد است که در بسیاری از موارد این سفره به‌جای نیازمندان در محضر اغنیاء پهن می‌گردد اما این مسئله تغییری در اصل ماجرا ایجاد نمی‌کند.

۵ _ تغییر در نقش‌ها: در حالت عادی ما توقع یک نوع رفتار خاص را از افراد مختلف داریم. برای مثال توقع این را نداریم که نماینده مجلس شهرستان ما در مراسمی عادی که در مسجد جامع شهرستان برگزار می‌شود، به جفت کردن کفش‌های حاضرین در مجلس مشغول باشد! درواقع در حالت عادی افراد بر اساس منزلت اجتماعی خود که شامل: سطح سواد، میزان درآمد، منصب اداری و … است رفتار می‌کنند. درواقع افراد بر طبق نقش‌های خود رفتار می‌کنند؛ اما در محرم شاهد آن هستیم که نقش‌های افراد تغییر می‌کند و در پی آن رفتار آن‌ها نیز دچار تغییر می‌شود. برای مثال در ماه محرم در هیئتی شاهد آن هستیم که پزشکی در حال جفت کردن کفش‌های حاضرین است و یا مسئولی در حال ریختن چای برای افراد رهگذر می‌باشد. این‌ها نقش‌هایی هستند که افراد در حالت عادی به‌هیچ‌وجه آن را نمی‌پذیرند ولی در ماه محرم مشاهده می‌شود که عموماً به‌صورت خودجوش نقش‌های این‌گونه را می‌پذیرند و بر طبق آن رفتار خود را مطابق با آن نقش تغییر می‌دهند.

محرم دارای کارکردهای دیگری است که در اینجا به آن‌ها اشاره نشد، مانند کاهش بزه‌کاری، کاهش آسیب‌های اجتماعی، تأثیرات روحی و روانی بر افراد و غیره که می‌توان در مورد آن‌ها مطالعاتی انجام داد. چیزی که در اینجا اهمیت دارد این است که امروزه سوگواری محرم تنها یک آیین دینی نیست بلکه در جنبه‌های مختلف سیاسی، اجتماعی و فرهنگی جامعه رسوخ کرده است. با استفاده از شرایط مناسب مهیا شده در ماه محرم می‌توان در سامان بخشیدن به جامعه گامی بزرگ برداشت.

در پایان قابل ذکر است که علاقه به امام حسین علیه‌السلام و احترام به حرکت ایشان در واقعه عاشورا مختص فرهنگ مسلمانان نیست. در همه ادیان می‌توان علاقه به او را پیدا کرد. در دین زرتشت هم افرادی را می‌توان پیدا کرد که در عاشورا به احترام امام حسین علیه‌السلام و حرکت او به سوگ می‌نشینند و یا در نشست‌های عزاداری شرکت می‌کنند. کم نیستند زرتشتیانی که همواره در دهه عاشورا به مساجد مسلمانان می‌روند و در مراسم آنها برای مظلومیت بزرگشهید مسلمانان اشک می‌ریزند و در روز عاشورا به سینه‌زنی برای این انسان آزاده می‌پردازد

همچنین می‌توان تأثیر امام حسین (ع) را بر افراد برجسته دنیا ملاحظه کرد همان‌طور که گاندی رهبر پرآوازه هندی‌ها می‌گوید: من زندگى امام حسین علیه‌السلام، آن شهید بزرگ اسلام را به‌دقت خوانده‏ و توجه کافى به صفحات کربلا نموده‌ام و بر من روشن‌شده است که اگر هندوستان بخواهد یک کشور پیروز گردد، بایستى از سرمشق امام حسین پیروى کند.

 

اخبار مرتبط

نظرات

یادداشت روژان

نگاهی به سوانح دلخراش جاده‌ای در راه‌های استان کردستان

گوش‌هایی که نمی‌شنوند و چشم‌هایی که نمی‌بینند

بامداد سەشنبه ۲۰ تیر درحالیکه غالب مردم براساس نظم و گردش شبانەروز در بستر خواب بودند جمعیتی از شهر سنندج، به اقتضای نیاز و کار ضروری عزم سفر کردند تا در این گردش روزگار به نیازهای خود پاسخ دهند اما انگار مقدر چنین بود که به مقصد نرسند و در همان ابتدای سفر راهی دیار باقی شوند. حادثه دلخراشی که به سبب ارتباطات پیشرفته و شبکەهای اجتماعی خواب را در همان نیمەهای شب از چشم هموطنان ربود و به خبر اول خبرگزاری‌های ایران تبدیل شد، به گونەای که سه روز عزای عمومی اعلام شد و مقامات کشور از رئیس جمهور و رئیس مجلس گرفته تا بسیاری از وزرا و شخصیت‌های مطرح کشور با صدور پیامهایی به ابراز همدردی با مردم داغدار کردستان پرداختند و  روز پنجشنبه نیز خبر آن در صفحه اول همه روزنامەهای سراسری قرار گرفت. مرگ دست کم ۱۱ نفر که به سبب نوع حادثه قلب بسیاری‌ها را جریحەدار کرد. نکته حائز اهمیت در این رویداد تلخ ایجاد موجی از حزن و اندوه در عرصه استانی و ملی بود که اگر نبود این ابراز همدردی‌ها شاید تالم ناشی از آن برای  خانواده‌های داغدار قابل تحمل نبود. اما پیرامون این سانحه نکاتی قابل تامل است که بیان آن ضروری به نظر می‌رسد: ۱- تلنگری بود به مسوولان که هشدار رسانه‌ها و کارشناسان را جدی بگیرند. نقطه وقوع حادثه به عنوان مکانی حادثه خیز بارها مورد نقد قرار گرفته بود اما دریغ از یک پاسخ منطقی! ۲- بارها گفتیم و بار دیگر تکرار می‌کنیم، مردم کمبودها و ناملایمات را تحمل می‌کنند اما بی‌توجهی، اهمال، فخرفروشی و بی‌عدالتی ازسوی مسئولان را تحمل نمی‌کنند. شکی نداریم که با هزینه چندبرابرهم که شده این مسیر تحت فشار افکارعمومی در کوتاه‌ترین زمان اصلاح خواهد شد، همچنانکه قطعه‌ای از مسیر راه سنندج- حسین آباد، در سال 1382 پیش پس از واژگونی تانکر حامل مواد شیمیایی MTBE و سرازیر شدن مواد آن به داخل آب سد قشلاق بلافاصله اصلاح شد، آیا بهتر نیست قبل از وقوع حوادث تلخ و تحمیل هزینه‌های بسیار گوشها را بروی انتقادات بگشایند و اینقدر بیخیال نباشند. حتما باید جان چند نفر گرفته شود تا معبری حادثه خیز اصلاح شود؟ 3- بارها از تردد تانکر‌های نفتکش در جاده‌های کردستان به عنوان ارابەهای مرگ و کابوس نام برده شده است و سال‌هاست واژگونی تانکر‌ها که نفت و مشتقات نفتی عراق را از طریق جاده‌های باریک و ناامن کردستان به ویژه مریوان و سنندج به ایران می‌آورند یا محصولات نفتی فراوری شده مانند بنزین و گازوئیل را به آن کشور منتقل می‌کنند، همچون کابوسی مردم و محیط زیست منطقه کردستان را تهدید می‌کند. گفته می‌شود در سوآپ نفتی ایران و عراق روزانه ۳۰ تا ۶۰ هزار بشکه نفت خام از طریق مرز به پالایشگاه‌های کرمانشاه، شازند، تهران و تبریز انتقال داده می‌شود و ایران معادل آن را در بنادر صادراتی جنوب تحویل مشتریان عراق می‌دهد. آمار تردد روزانه از ۶۰ تا ۴۰۰ کامیون در محور مریوان – سنندج که یکی از باریک‌ترین و ...