رفتن به بالا

هفته‌نامه فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی رۆژان

تعداد اخبار امروز : 0 خبر


  • چهارشنبه ۳۱ مرداد ۱۳۹۷
  • الأربعاء ۱۰ ذو الحجة ۱۴۳۹
  • 2018 Wednesday 22 August

  • هفته‌نامه روژان

    صاحب امتیاز و مدیر مسوول: سلیمان الله‌مرادی

    ..............................................................

    نشانی: سنندج - میدان آزادی - انتهای کوچه سجادی (کوچه رزان) - پلاک ۱۱۵

    کد پستی: ۳۳۹۵۳-۶۶۱۳۷

    ..............................................................

    تلفن: ۳۳۲۳۸۵۴۵-۰۸۷

    ای‌میل: info@rojanpress.com

    کانال تلگرام: rojanpress@


اوقات شرعی

  • یکشنبه ۱۶ مهر ۱۳۹۶ - ۲۰:۳۳
  • کد خبر : 3356
  • هفته‌نامه روژان
  • چاپ خبر : باڵاخانەکەی ئایەتوڵڵا مەردووخ کوردستانی

منداڵ کە بووم لە نیۆ کتێبەکانی بابمدا دوو کتێب و چەند نامیلکەم وەبەر چاو دەکەوت، بە ناوی” ئیرس لە  ئیسلام” و فیقهی محەممەدی بە قەڵەمی شێخ محەممەد مەردووخی کوردستانی. ئایەتوڵلا لە نامیلکەکاندا بوێرانە بیر وڕای خۆی دژی پڕ و پووچ و کۆنەپەرەستی دەربڕیوە و سەبارەت بە زانست و پەرەپێدانی زانست نووسیبووی کە زۆر سرنجی منی […]

منداڵ کە بووم لە نیۆ کتێبەکانی بابمدا دوو کتێب و چەند نامیلکەم وەبەر چاو دەکەوت، بە ناوی” ئیرس لە  ئیسلام” و فیقهی محەممەدی بە قەڵەمی شێخ محەممەد مەردووخی کوردستانی. ئایەتوڵلا لە نامیلکەکاندا بوێرانە بیر وڕای خۆی دژی پڕ و پووچ و کۆنەپەرەستی دەربڕیوە و سەبارەت بە زانست و پەرەپێدانی زانست نووسیبووی کە زۆر سرنجی منی ڕادەکێشا و زۆر جار دەمخوێندنەوە. هەتاکوو زەمان تێپەڕی و دیتم ئەو زاتە گەورەیە، هەر بوێرێکی ئایینی نەبوو، بەڵکوو نەتەوەدۆست بووە و نزیک بە سەد کتێب و نامیلکەی لە بوارە جۆراوجۆرەکانی ئایینی، فەرهەنگی میژوویی، فەلسەفە و فیقه  و زانست بە چاپ گەیاندووە و فەرهەنگەکەی سامانێکی نەتەوایەتییە و تەنانەت بۆ پەڕەپێدانی عیلم و زانین دەستی کردووە بە مەدرەسە دروست کردن«نەوەڕە» یەکێک لەو ئاوایییانەیە کە بە هیمەتی ئایەتوڵلا مەردووخ لە سالی۱۳۳۲ی کۆچی قوتابخانەی تێدا دروست کراوە. مندالانی نەتەوەکەی هان داوە بۆ خوێندن. هەرچەند بابی سالانێکی زۆر ئیمام جومعەی شاری سنە بووە، بەلام خۆی ئیمامەتی جومعەی نەکردووە و فتوای بە ناحەقی نەداوە. هەر ئەو تایبەتمەندییانە بۆتە هۆی ئەوە لە نێو میللەتی کورد ناووناوبانگی بە چاکە بڕوا، و لە دڵی خەڵکدا جێگەوپێگەی خۆی هەبێ. زەمانێکیش بۆتە خاوەنی موڵکی نەوەڕە،لەگەڵ خەڵکی زۆر مودارای کردووە و شاهیدی بە ناحەقی لە کەس وەرنەگرتووە. مەشهوورە دەگێڕنەوە خەڵکی نەوەڕە هەموو دەروێش بوون و تەنیا سۆفییەکی تێدا بووە بە ناوی سۆفی محەممەد محەممەدی.
ئایەتوڵللا مەردووخ لەگەڵ وردەمالیکێکی نەوەڕە بە ناوی کاکاخانی لە سەر زەوی کێشە و ناکۆکییان دەبێ.لە ڕاستیشدا حەق بە کاکاخانییەکان دەبێ. جەماوەری نەوەڕە لە مزگەوت کۆ دەکاتەوە، هەتاکوو خەڵکی لە سەر ئەو زەوییانە شاهیدی بدەن.
تەواوی دەروێشەکانی نەوەڕە شایەدی بۆ ئایەتوڵلا مەردووخ دەدە ن، تەنیا سۆفی محەممەد نەبێ کە دەڵێ جەنابی شێخ حەق بە کاکاخانییە و ئەو موڵکە هی تۆ نییە.ئایەتوڵڵا مەردووخ بانگی سوفی محەممەد دەکا و ماچی دەکا، دەڵێ تەواوی نەوەڕە، ئیمانیان بە من فرۆشت بەڵام سۆفی تۆ ئیمانت دەربردووە و بە قازانجی مەردووخ شاهیدیت نەدا. بۆ حازرجوابی و نوکتەزانی بەتایبەت لە بەرامبەر زۆرداران و دەسەڵاتداراندا، وەک بڵێسەی ئاور وا بووە و بێ پەروا. مەشهوورە دەگێڕنەوە لە کۆبوونەوەیەکی گشتی کە ئوستانداری وەخت بە ناوی ئەمینئازەر  دێتە ژوورێ ئایەتوڵڵا لە بــەری هەڵناستێ، ئەمینئازەر بە تەوسەوە دەڵێ جەنابی ئایەتوڵڵا، وەک شتێک چـــاوەکانت کەمسۆما بوون (یانی منت نەناسیوە و لە بەرم هەڵنەستاوی)، دەڵێ بەڵێ، کەمسۆما و کەمنوور بوون، دووپێ بە چوارپێ دەبینم! لە گۆڕانکاری و نوێخوازیدا زۆری حەول داوە دین و باوەڕ لەگەڵ هزر و عەقل نزیک بکاتەوە.
بۆ کاروباری کۆمەلایەتی زۆر بە دەستەوە بووە و بێ زۆری لە دەست زۆرداران ساندووەتەوە و بۆ ئاوەدانی وڵات زۆر حەولی داوە. دەگێڕنەوە کە ویشکەساڵ دەبێ وئاوەدانیی نەوەڕە بێ ئاو، هەر چەندە خەڵک لەم لا و ئەو لا ڕەهەند و چاڵاو لێدەدن بە ئاو ناگەن، هەتاکوو ئایەتوڵڵا مەردووخ بە زانایی خۆی شوێنی ئاو دەبینێتەوە و دەلێ، ئێمە لێرە کارێزە لێدەدێن بە ئاو دەگەین، ویشکساڵیمان بە سەر دەچێ و هەر واش دەبێ، لەو شوێنە بە ئاو دەگەن.
هەتاکوو زەمان تێپەڕی و هۆگریمان بە  ژینگە و سروشت بوو بە هۆی ئەوە ببینە کەژوان و لە هیچ هەوڵێک بۆ ئاوەدانی سروشت و کوردستان خۆ نەبوێرین و ئەوەی کە لە سروشت نزیکە جوانە، لە بەر دڵانە دڵ و دەروون دەلاوێنێتەوە و دەبێ بپڕاێزرێ و ئاگاداری لێبکرێ، چونکینێ سامانێکی گشتییە.
قەڵا و باڵاخانەکەی ئایەتوڵڵا مەردووخ لە ئاوایی نەوەڕە، کە بە دەست و هەست و ئەندازیاری خۆی ساز کراوە، ئەو ڕاستییە دەسەلمێنێ کە بەڕاستی زانایەکی هەڵکەوتە بووە و ئەو عیمارەتە دوای یەک سەدە لە بەر با و باران و تۆفان و ناسازگاری ڕۆژگار گیانی بە دەر بردووە، هەر وەکوو بووکی ڕازاوە جوان و لە بەر دڵانە و تەنانەت ئاگری ساڵی۱۳۶۳ هەتاویش دڵی قەڵای دانەخورپاند و سەرفەراز ماوەتەوە. بۆ دیتنی قەڵا، هەر لەبەر ئەوە ڕۆژێکی بەهاری کۆڵەپشتیم لە کۆڵدا و بەیانییەکی زۆر زوو بە شاخی ئابیدەر هەڵگەڕام، کێوێک کە بۆخۆی مێژوویەکی گەورە و سەربەمۆری هەیە کە هەم ئابیدرمان بە سەر کردبێتەوە و نەوەڕەش کە لە داوێنی ڕۆژئاوای ئابیدەری گەورەدا هەڵکەوتووە و بە جادە ڕێش ۱۸ کێلومیتر لە شاری سنە دوورە، زێد و مەکانی ئایەتوڵڵا مەردووخ و قەڵاش ببینم. ئەو نووسراوەیە بەتەواوی ناتوانێ تاریخچەی سیمای مێژووی ئابیدەر و قەڵاباڵاخانەکەی ئایەتوڵڵا و کەسایەتی ئەو زاتە بخاتە ڕوو، بەڵام هەشتێکە لە مشتێک، وەک کەژەوانێک بە سیاقی ڕاستییەکانی سروشت لێ نزیک ببمەوە و خۆشییەکانی خۆم لە سەر کێوی ئابیدەر و دیتنی دۆلی پڕ لە دار و باخی چادرگای نەوەڕە کە دەمباتە سەر باخ و کانی و مەزرای ئایەتوڵڵا کە بە وەسیەتی خۆی لە ژیر دارە هەرمێیەکی نێو باخەکەی لە تەنیشت قەڵادا نێژراوە، لەگەل ئێوەی خوێندەوارانی خۆشەویست، دابەش بکەم. هەتاکوو هاوچەرخانی پڕ لە هەست و گەورەی ئێمە قۆڵی لێهەڵماڵن و لە سەری توێژینەوەیان ببێ.
کێوی ئابیدەر کە لە ئەوێستا بە ئابدەڕە ناودێر کراوە، کـــەوتۆتە ڕۆژئاوای شاری سنە بە بەرزایی۱۶۰۰گەز و بە شانی ڕاستییەوە، ئابیدەری گەورەیە کە ۲۱۰۰ گــــەز بەرزایی هەیــە. وەک دوو بـرای چاکـ پشت بە پشتی یەکتر ڕاوەستاون و پارێزگارییان لە شاری سنە و دەوروبەری کردووە. خێر و بەرەکەتی خۆی کە ئاو بێ ڕژاندووەتە نێو شار و هۆی ئاوەدانی بووە.
بینا بە زۆر بەڵگەی مێژوویی، زۆربەی “گاتەکان”، کۆنترین سروودی ئایینی زەردەشت، لە کێوی ئابیدەرەوە بۆ حەزرەتی زەردەشت بە خەڵات هاتووە.لە داوێنی کێوی ئابیدەر، کانی زۆر خۆش و سازگار هەیە وەکوو کانی شەفا، کانی ماماتکە، کانی گیۆزەکێورە، کانی خیرەزنە کە بە هوێ ئەوە لە باوەڕی خەڵکیدا پێیان وایە قەدەمگای حەزرەتی خزر بووە، بە لای خەڵکی سنە و دەوروبەر زۆر پیرۆزە.خانەقایەکی لێیە و ئەڕۆکە بە هیممەتی کەژوانانی شاری سنە بەتایبەت کاک ئیرەج زیندەدڵ کە کەژوانێکی ژینگەپارێزە و بە هیممەتی کۆچ کردوو موهەندیس ئەدەب و پووڵی ناوبراو ، خێرەزنە نۆژەن کراوەتەوە و باخ و باخاتی ئاوەدان و خانقاە و کانی جوان و ڕازاوە و پڕ ئاو و بە شانی کانی خێرەزنە ،”خانەی کوەنەوەردان” ساز کراوە.
بە شانی باشووری ڕۆژئاوای ئابیدەردا، قەڵای حەسەن ئاوا، هەڵکەوتووە کە «خان ئەحمەدخان» لە وێ تاجی لە سەر ناوە و پێنج ساڵان پادشایەتی سنە و سابڵاغ و وڵاتی کوردستانی عێراقی تا مووسڵ بە دەستەوە بووە.
بە ڕۆژئاوای ئابیدەری گەورەدا دۆڵێکی پڕ لە باخ و باخڕتی ڕزە کە مەنشوورە بە «چادرگاە». لەوێوە لوور دەبێتەوە بۆ ئاوایی«نەوەڕە» کە زێد و مەکانی ئایەتوڵڵا مەردووخ بووە و ئاوایییەکی۳۰۰ ماڵییە. ئایەتوڵڵا هاوینان و بەشێک لە وەرزی پاییز لە نەوەڕە ژیانی بردووەتە سەر. نەوەڕە  وەکوو هەموو ئاوایییەکانی سنە و هەورامان پشتی داوەتە کێوی ئابیدەر و ڕوو بە ڕۆژ هەڵکەوتووە. ئاوایییەکی مێژووییە کە بە هۆی باخ و باخاتی ئاوەدان و ماڵی بەردین و کانی زنوێر و سازگار و لاوانی تێگەشتوو، مێژووی تایبەتی خۆی هەیە و دەتوانین بڵێین کە کێوی ئابیدەر و دەوروبەری مێژوویەکی سەر بەمۆرن. هیوام وایە قەڵە مبەدەستان لێی ڕابێین و بە نووسراوەی خۆیان، توز و غوباری لێ لادەن و مێژووی پڕ لە شانازی ئەو وڵاتە بنووسنەوە.
دوای چوار سەعات کێوپێوان بە سەر ئابیدەری چکۆلە و گەورە، بە دۆڵی چادرگا شۆڕ دەبمەوە نێو ئاوەدانی نەوەڕە.پێم خۆشە لە پێشدا لە سەر مەرقەدی پیرۆزی ئایەتوڵڵا بە خوێندنەوەی فاتیحایەک، سەفەرەکەم بڕازێنمەوە  وەک لە سەر بەردەکێلی مەزاری ئەو زاتە پیرۆزە هەڵکەندراوە.
ئارامگاە: دانشمند بزرگ نابغه حضرت آیت الله شیخ محمد مردوخ کردستانی ملقب به جمال الدین فرزند مرحوم شیخ عبدالمۆمن امام جمعه متولد ۱۲۹۷ هجری قمری که در شب جمعه پنجم ماه مبارک رمضان برابر با ۲۱ شهریور۱۳۵۴ شمسی در سن ۹۸ سالگی طبق پیشبینی خود که دراشعار زیر که به سال۱۳۲۷ سروده است دعوت حق رش لبیک گفت.
همای جان قفسی گشته بود در بدنم
خوش این زمان که رها شد همای جان ز تنم
حجاب جان بود این تن و گر نه عالم غیب
عیان بود بر من چون حجاب برفگنم
مرا به عالم لاهوت جایگاه بود
به جای وقفه بود خاکدان پر محنم
مقام وصل مقامی است ایمن و دلکش
زهی مقام که نبود هراس ز اهرمنم
علاج اهرمن ای جان رهایی از هوس است
از این محفل جانان چو شمع انجمنم
من آن یگانه کسم که در جهان که مرگ مرا
به من ز پیش خبر داد یشر مۆتمنم
بـــــرای سالـمــــرگ خویش«آیت» گفت
به سال سیصد وپنجاه و چار تن فگنم.
وەکوو مێژوو پێمشن دەڵێ لە بنەچەکدا لە کوردەکانی دیمیشقـن و هشتوون لە هــەورامان گیرساونەوە و ئایەتوڵڵا بۆخۆی لە کوردستان لە دایک بووە و بابیشی ساڵانێکی زۆڕ لە زەمانی قاجارەکـــان ئیمام جومعەی سنە بووە و لە ئەساسدا خاوەنی موڵکی نەوەڕە نەبووە. دوای ئەوە کە خێزانی کە لە بنەماڵەی ئەردەڵان و عباسپوور بووە، کۆچی دوایی کردووە، کچی بنەماڵەی لاجوەردی بۆ هاوسەری هەڵدەبژێرێ کە بە ڕچەڵەک بنەماڵەیەکی ئیسفەهانی بوون و هاتوون لە سنە گیرساونەتەوە و بە هۆی کاروکاسبی و زۆر هۆی دیکە بۆنەتە خاوەنی موڵکی ئاوایی نەوەڕە و بەشێک لە شاری سنەیان کڕیوە. دوای مردنی لاجوەردی موڵکی ئاوایی نەوەڕە بە خێزانی ئایەتوڵڵا دەبڕێ. بۆ ئاوەدانی نەوەڕە دەکەونە حەول و تێکوشان و ئەو قەڵایە بونیاد دەنێن کە بە دەست ئایەتوڵڵا ساز کراوە. وەکوو لە سەردەرانەی هەیوانی قڕتی یەکەمدا هەڵکەندراوە لە ساڵی ۱۳۱۲ تەواو بووە و عومری قەڵاباڵاخانەکە دوای سەدەیەک، ئاڵوگۆڕی و دوای فەوتی ئایەتوڵڵا مەردووخ، ماوەیەکی زۆر بێناز دەمینێتەوە، سوتمانی نیاران لە ساڵی۱۳۶۳ و….
بەڵام بە هۆی خۆشەویستیی ئەو ئاسەوارە لە دڵی خەڵکدا دەپارێزرێ و ماوەیەک ئاغڕمۆمن کوڕە گەورەی ئایەتوڵڵا حەولی بۆ دەدا و ئەوڕۆکەش دە ساڵە کە بە میراسی فەرهەنگی بڕاوە و چاوەدێری لێدەکرێ.
لەم ڕوانگەوە، پێم خۆشە زۆرترلە سەر قەڵا و باڵاخانەکەی ئایەتوڵڵا مەردووخ بدوێم. بە ڕووکاری ئاوایی نەوەڕە لە نێو باغێکی سەرسەوزی (هەرمێ و ڕەز) کانێکی سازگار هەیە کە لە هەسێلێکی گەورە و بەردین ئاوی ئەو کانییە کۆ دەکاتەوە.بەشێکی بۆ قەڵا دەچێ و بەشێکی زۆری بۆ ئاودێری باخی دەوری قەڵا کەڵکی لێوەردەگیرێ. قەڵا و دروست کردنی قەڵا دەتوانم بڵێم لە فەرهەنگی میعماری و جوانکاری کورد کە بە دەست و هەستی ئەندازیاریی ئایەتوڵڵا ساز کراوە لەگەڵ موحکەمکاری کە لە فەرهەنگی میعماری میللەتی کورد واتە (دیمک) یا (ئارەقە) ئاو دەخواتەوە، جوانکاری و لاواندنەوەی دڵ و دەروون لە سیمای قەڵادا بەر چاو دەکەوێ. بەپێچەوانەی قەڵا و بالاخانەکانی فئودالەکان کە جوانکاری وای تێدا نییە و ئەندەروون لە قەڵا جیا دەکاتەوە. عیماڕەتی ئایەتوڵڵا ئەندەروونی نییە و هەموو یەکماڵ ساز کراوە یانی ئەوەی لەوێدا ژیاوە بە کارەکەر و میوان و خزمەتکار و بنەماڵەی جەنڕبی ئایەتوڵڵا مەردووخ یەکماڵ ژماردراوە و هەموو بە دەوری یەکەوە بوون. ئەوەش لە بیر و هەستی ئایەتوڵڵا سەرچاوەی گڕتووە کە ئەوەی لەگەڵی ژیاوە و هاتوچۆی کردووە بە غەیری نەزانیوە.
قەڵا ڕوو لە ئاوەدانی نەوەڕە و ڕوو لە باکوور لە نێو باخێکی گەورە لە لێژایی ۵۰ دەرەجە ساز کرڕوە. بۆ وەی قەڵا درزی تێنەکەوی و قەڵشت نەبا (فونداسیۆن زانستی) یا دیمەک بە کوردی ئارەقە بەهای پێدراوە کە داری موحکەم و درێژ چوار پاڵوو تاشیویانە و لە خەندەک و گۆشەکانی دیواردا کەلکی لێوەرگیراوە بۆ وەی باری زەلزەلە و قورسایی قەڵا بە هەر چوار قوڕنەی خۆیدا بلاو کاتە وە.
مام برایم مەحموودی کە نەماوە و بە ڕەحمەتی خودا چووە، یەکێک لە کرێکاران لەو قەڵایەدا بووە کە لە هەوڵ هەتاکوو کۆتایی سازکردنی عیمارەتەکە لەگەڵ بووە، ئاوای گێڕابۆوە. بۆ وەی قەڵا نەخزێ، بە قوولایی سێ میتر زەویمان چاڵ کردووە و ئاڵووداری درێژ، چوارپاڵوو داماندەتاشی و لە خەندەک و چاڵەکە ڕاماندەکێشا و چەپ و ڕاست داری دیکەمان بە سەردا ڕایەل دەکردن و بە گۆڵمیخی درێژ پێکەوەمان دەلکاندن. دوایە بە بەرد پڕمaن دەکردەوە و دووبارە داری موحکەم و گوڵمێخکاری. هەتاکوو ئەو سێ گەزە چاڵەمان ئاوا بەرز کردەوە و بینای عیمارەتەکە بە حەوشەوە بە بەرینایی ۲۰۰۰ گەزی چوارگۆشە بونیاد نراوە.
بەرد و بەردکاری داتـاشــراو، کەرەسەی ئەسڵی قەڵا پێکدێنێ.ئەگەر بڵێین قەڵای سەنگباران بە هەڵە نەچووین. هەیوان کە جوانییەکی جوان لە ڕووکاری دەرەوە بە قەڵا دەبەخشێ، لە قاتی ۲ و۳دا عیمارەتەکە دەڕازینێتەوە. دوو بورجی قایم لەو لا و ئەم لای قەڵا وەک دوو کێوی تێکساماو چاوەدێری لە عیمارەتەکە دەکا. وردەکاری، زەرافەتی میعماری و هەندەسە زۆر حیسابی بۆ کراوە.
ئەو سەکۆ بەردینە کە بەرز بۆتەوە و عیمارەتەکەی لە سەر دروست کراوە، بۆوەی نەخزێ، هەر چینێک بەرد کە داندراوە، چینی دوای ئەو چەند سانتیمتر کشاوەتە بۆ ئەوەی کە هەر ئەندازە بەرز دەبێتەوە قورسایی بۆ لایە بەردینەکانی خوارێ کەمتر بێ. لە دەرەوی قەڵا تەختگایییەکی گەورە و بەردینە کە بە لاشەبەردی گەورە و جوان و بە فەوارەی ئاو و جوانکاری و سێبەری دارەکان سیمای عیمارەتەکە دەڕازینێتەوە. حەوشەی عیمارەتەکە گەورە و بەردەلانە و ۱۰۰۰میتری چوارگۆشە دەبێ. لاشەبەردی گەورە لە تەختی عەرزەکە گیراوە و حەوزێکی دڵڕفێنی لە نێوەڕاست چێ کراوە. ڕووکاری باکووری حەوشەکە ئاواڵەیە و بە دیوار هەڵنەچنراوە، هەر لە بەر ئەوە لە حەوشەوە دیمەنی ئاوایی نەوەڕە و باخ و باخاتی دەوروبەر هەتا چاو هەتەر  دەکـا دەبیندرێ.
قاتی هەوەڵی دوو بورجی ئەو لا و ئەم لای قەڵاکە لە حەوشەوە ڕێگەیان بۆ هەیە و وەکوو جێگڕی ئاژەڵی ورد کەلکی لێوەرگیراوە.
بە حەوت پلیکان لەو لا و ئەم لای عیمارەتەکە دەچییە نێو ژووری قەڵا. دەرگا و پەنجەرەکانی عیمارەتەکە گەورە و لە دارە گوێزن. داڵانێک قاتی دووی قەڵا بۆ قاتی سێیەم بە ۱۱ پلیکانی کوچکی دەخاتەوە سەر یەک.
بەشێک لە جوانکاری و میعماری قەڵا و باڵاخڕنەکە لەوەدایە کە نە تەنیا شکڵ و وێنەی قەڵای بەهەیبەت بە دوو بورجی سەرداپۆشراو بوونەتە وەتاغ بەڵکوو ماڵێکی ڕاحەت و بۆ ژیان سازگارە. بەردەکان یەکماڵن و هەموو لە کانگڕیەکەوە هاتوون.
تەنیا قاتی هەوەڵی بورجەکان لە حەوشەوە ڕێگای بۆ هەیە، دەنا قاتی ۲ و ۳ی بورج لەگەڵ قەڵا تێکەلاوە و لەوێشەوە بوونەتە دوو وەتاغی جوان و ڕێکوپێک کە شۆمینەی تێدایە و بە دەربیجەی چکوڵەوە ڕێگای چاوەدێری بۆ دەرێ هەیە. ئەوە تەنیا جوانیی عیمارەتەکە نییە کە دڵ دەلاوێنێتەوە، بەڵکوو بەردکاری، قەرینەکاری بورج و هەیوان، ئوروسکاری و قڕنیزکاری دەوراندەوری پەنجیرەکان بە خشتی سوور و قایمکاری بینا و دیواری سەخت و پانوبەرین ـ کە هیچی کەمتر لە یەک میترنییە ـ و لەو جێیەدا کە بورج و قەڵا و کێو پشت بە پشتی یەکەوە دەدەن، دیوارەکان نزیک بە دوو میتر پانن.
داڵانێکی گەورە و ڕووناک کە بە بەرهەیوانێک ڕووکاری دەرێی لێ دیارە و بە دەستی چەپدا دوو وەتاغی گەورە بە سەر یەکەوەن. بە دەستی ڕاستیشدا دوو وتاغی قەرینەی ئەولا دروست کراون. وەتاغی میوانداری لە دەستی ڕاست و چەپیدا سێ پەنجێرەی لە گوێز سازکراوی هەیە کە قەرینەی ئەو و قەرینەی دەربیجەکانی بورج لەولای دیکە هەیە. هەر لە داڵاندا جێگایەکی تایبەت بۆ چاخانە چێ کراوە و لە پشتی قاتی سێدا چێشتخانە بووە کە کوانووی چیشت لێنان و تەندووڕی تێدا هەبووە.
هاوئاهەنگێکی کامڵ لە نێوەرۆکی قەڵا و ڕووکاری قەڵا دەبیندرێ. بۆ هەموو شتێک بیر کراوەتەوە و چارەی بە فەننی مێعماری و جوانکاری ڕازاوەتەوە. لە هیچ شوێنێک ئاو زەفەر بە قەڵا نابا و ئەوە بۆتە هۆی مانەوەی زیاتری قەڵا.
ئەوڕۆکە دوای تێپەڕ بوونی نزیک بە سەد ساڵ لە بینا کردنی قەڵا، هەر خاوەن دڵێکی لێزان لە حەساری قەڵا و بالاخڕنەی ئایەتوڵڵا مەردووخ ڕاوەستێ و هەست ڕاگرێ و بڕوانێتە دیوەخانی بێدەنگی ئەو عیمارەتە، دەزانێ کە دڵیان پڕە لە خۆزگە و ئاواتی ئەو ڕۆژانە کە جەنابی ئایەتوڵڵا تێیدا دەژیا و سەروەری دەکرد و کاروباری هاووڵاتیانی ڕادەپەڕاند و فەرهەنگە مێژوویییەکەی دەنووسی.
دوای چوار سەعڕت مانەوە لەو عیمارەتە و دیتنی ئەو هەموو جوانییە و ڕێنمایی کاک کاوە سەییدی چاوەدێر و سەرایداری ئیدارەی میراسی فەرهەنگی و میوانداری گەرموگوڕی ئەو، هێزی پێم نییە بێمە دەرێ.
لە لایەک سەرسوڕماوم لەو هەموو هونەر و جوانکارییە، لە لایەک فرمێسکی حەسرەت لە چاوم دێتە خوارێ بۆ عیمارەتی کشومات و بێدەنگ کە بە هەزاران کەس لە گەرمێن و لە کوێستان لێرە دەهاتنە خزمەت ئەو زاتە بلیمەتە و کردنەوەی گرێکوێرەکانی زانست و ژیان.
سەفەرەکەم بەرەو کۆتایی دەچێ. دوای ماڵاوایی لە کاک کاوە سەییدی، بە بەر ڕیزەدارێکی بڵیند و بە نەشەدا کە بە بزەی شەماڵ وە بزە هاتوون و گەڵاکان کەوتوونەتە پاڕانەوە، دووبارە بەرەو گڵکۆی پیرۆزی ئایەتوڵڵا مەردووخ وەڕێ دەکەوم.

اخبار مرتبط

نظرات

یادداشت روژان

نگاهی به سوانح دلخراش جاده‌ای در راه‌های استان کردستان

گوش‌هایی که نمی‌شنوند و چشم‌هایی که نمی‌بینند

بامداد سەشنبه ۲۰ تیر درحالیکه غالب مردم براساس نظم و گردش شبانەروز در بستر خواب بودند جمعیتی از شهر سنندج، به اقتضای نیاز و کار ضروری عزم سفر کردند تا در این گردش روزگار به نیازهای خود پاسخ دهند اما انگار مقدر چنین بود که به مقصد نرسند و در همان ابتدای سفر راهی دیار باقی شوند. حادثه دلخراشی که به سبب ارتباطات پیشرفته و شبکەهای اجتماعی خواب را در همان نیمەهای شب از چشم هموطنان ربود و به خبر اول خبرگزاری‌های ایران تبدیل شد، به گونەای که سه روز عزای عمومی اعلام شد و مقامات کشور از رئیس جمهور و رئیس مجلس گرفته تا بسیاری از وزرا و شخصیت‌های مطرح کشور با صدور پیامهایی به ابراز همدردی با مردم داغدار کردستان پرداختند و  روز پنجشنبه نیز خبر آن در صفحه اول همه روزنامەهای سراسری قرار گرفت. مرگ دست کم ۱۱ نفر که به سبب نوع حادثه قلب بسیاری‌ها را جریحەدار کرد. نکته حائز اهمیت در این رویداد تلخ ایجاد موجی از حزن و اندوه در عرصه استانی و ملی بود که اگر نبود این ابراز همدردی‌ها شاید تالم ناشی از آن برای  خانواده‌های داغدار قابل تحمل نبود. اما پیرامون این سانحه نکاتی قابل تامل است که بیان آن ضروری به نظر می‌رسد: ۱- تلنگری بود به مسوولان که هشدار رسانه‌ها و کارشناسان را جدی بگیرند. نقطه وقوع حادثه به عنوان مکانی حادثه خیز بارها مورد نقد قرار گرفته بود اما دریغ از یک پاسخ منطقی! ۲- بارها گفتیم و بار دیگر تکرار می‌کنیم، مردم کمبودها و ناملایمات را تحمل می‌کنند اما بی‌توجهی، اهمال، فخرفروشی و بی‌عدالتی ازسوی مسئولان را تحمل نمی‌کنند. شکی نداریم که با هزینه چندبرابرهم که شده این مسیر تحت فشار افکارعمومی در کوتاه‌ترین زمان اصلاح خواهد شد، همچنانکه قطعه‌ای از مسیر راه سنندج- حسین آباد، در سال 1382 پیش پس از واژگونی تانکر حامل مواد شیمیایی MTBE و سرازیر شدن مواد آن به داخل آب سد قشلاق بلافاصله اصلاح شد، آیا بهتر نیست قبل از وقوع حوادث تلخ و تحمیل هزینه‌های بسیار گوشها را بروی انتقادات بگشایند و اینقدر بیخیال نباشند. حتما باید جان چند نفر گرفته شود تا معبری حادثه خیز اصلاح شود؟ 3- بارها از تردد تانکر‌های نفتکش در جاده‌های کردستان به عنوان ارابەهای مرگ و کابوس نام برده شده است و سال‌هاست واژگونی تانکر‌ها که نفت و مشتقات نفتی عراق را از طریق جاده‌های باریک و ناامن کردستان به ویژه مریوان و سنندج به ایران می‌آورند یا محصولات نفتی فراوری شده مانند بنزین و گازوئیل را به آن کشور منتقل می‌کنند، همچون کابوسی مردم و محیط زیست منطقه کردستان را تهدید می‌کند. گفته می‌شود در سوآپ نفتی ایران و عراق روزانه ۳۰ تا ۶۰ هزار بشکه نفت خام از طریق مرز به پالایشگاه‌های کرمانشاه، شازند، تهران و تبریز انتقال داده می‌شود و ایران معادل آن را در بنادر صادراتی جنوب تحویل مشتریان عراق می‌دهد. آمار تردد روزانه از ۶۰ تا ۴۰۰ کامیون در محور مریوان – سنندج که یکی از باریک‌ترین و ...