رفتن به بالا

روزنامه فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی رۆژان

تعداد اخبار امروز : 0 خبر


  • سه شنبه ۲۹ آبان ۱۳۹۷
  • الثلاثاء ۱۱ ربيع أول ۱۴۴۰
  • 2018 Tuesday 20 November

  • روزنامه روژان

    صاحب امتیاز و مدیر مسوول: سلیمان الله‌مرادی

    ..............................................................

    نشانی: سنندج - میدان آزادی - انتهای کوچه سجادی (کوچه رزان) - پلاک ۱۱۵

    کد پستی: ۳۳۹۵۳-۶۶۱۳۷

    ..............................................................

    تلفن: ۳۳۲۳۸۵۴۵-۰۸۷

    ای‌میل: info@rojanpress.com

    کانال تلگرام: rojanpress@


اوقات شرعی

  • یکشنبه ۱۰ دی ۱۳۹۶ - ۱۲:۴۵
  • کد خبر : 3727
  • هفته‌نامه روژان
  • چاپ خبر : زمین‌لرزه‌ها و اثرات جانبی آن

آنگاه که زمین با لرزش شدید و هولناکش بلرزد… (قرآن کریم) زمین‌لرزه یا زلزله، لرزش و جنبش زمین است که به علّت آزادشدن انرژی ناشی از گسیختگی سریع در گسل‌های پوسته‌ی زمین در مدّتی کوتاه روی می‌دهد. محلّی که منشأ زمین‌لرزه است و انرژی از آنجا خارج می‌شود را کانون عمقی و نقطه‌ی بالای کانون […]

آنگاه که زمین با لرزش شدید و هولناکش بلرزد… (قرآن کریم)
زمین‌لرزه یا زلزله، لرزش و جنبش زمین است که به علّت آزادشدن انرژی ناشی از گسیختگی سریع در گسل‌های پوسته‌ی زمین در مدّتی کوتاه روی می‌دهد. محلّی که منشأ زمین‌لرزه است و انرژی از آنجا خارج می‌شود را کانون عمقی و نقطه‌ی بالای کانون در سطح زمین را مرکز سطحی زمین‌لرزه گویند. پیش از وقوع زمین‌لرزه‌ی اصلی، معمولاً زلزله‌های نسبتاً خفیف‌تری در منطقه روی می‌دهد که به پیش‌لرزه معروف‌اند. به لرزش‌های بعدی زمین‌لرزه نیز پس‌لرزه گویند که با شدّت کمتر و بافاصله‌ی زمانی گوناگون میان چند دقیقه تا چند ماه رخ می‌دهند. زمین‌لرزه نتیجه‌ی رهایی ناگهانی انرژی از داخل پوسته زمین است که امواج ارتعاشی را ایجاد می‌کند. زمین‌لرزه‌ها توسط دستگاه زلزله‌سنج یا لرزه‌نگار ثبت می‌شوند. مقدار بزرگی یک زلزله متناسب باانرژی آزادشده‌ی زلزله است. زلزله‌های کوچک‌تر از بزرگی ۳ اغلب غیر محسوس و بزرگ‌تر از ۶ خسارت‌های جدی را به بار می‌آورند.
هرساله هزاران زمین‌لرزه در جهان رخ می‌دهد. خوشبختانه بیشتر آنها بدون هیچ ضرری در زیر دریا روی می‌دهند و تعداد بسیار کمی با شدت زیاد در روی خشکی در نواحی مسکونی متراکم روی می‌دهد که باعث فجایعی می‌شود. باوجوداین، خسارت به املاک و موجودات زنده می‌تواند قابل توجه باشد. هرچند آمار و ارقام موثق، سخت به دست می‌آیند، اما دیویس (۱۹۸۲) تخمین می‌زند که بیش از ۲۵/۱ میلیون نفر از مردم در زمین‌لرزه‌ها از سال ۱۹۰۰ فوت شده‌اند. برخی از زمین‌لرزه‌ها، به‌عنوان تعدادی از بدترین فجایع در تمام زمان‌ها در جهت از دست دادن زندگی به‌حساب می‌آیند. در ۱۵۵۶ یک زمین‌لرزه در چین به زندگی حدود ۸۵۰۰۰۰ نفر روستایی در ایالت شنسی خسارت وارد کرد که تااندازه‌ای نتیجه آن فراهم کردن زمین لغزش‌ها و سیلاب‌ها بود و در ۱۹۷۶ مجموع ۶۵۵۰۰۰ نفر در زمین‌لرزه‌ای که در تانگ‌شان چین متمرکز بود، مردند. در ۱۹۸۰ دو زمین‌لرزه فاجعه‌آمیز فقط بافاصله یک ماه ازهم در «ال آسنام» الجزایر و در ایتالیای جنوبی (۲۰۰۰۰) نفر کشته شدند.
در ایران در سال ۱۲۸۸ در منطقه سیلاخور زمین‌لرزه‌ای به بزرگی ۴/۷ ریشتر به وقوع پیوست که ۸۰۰۰ کشته و ۶۴ روستا تخریب را به همراه داشت. در سال ۱۳۰۹ زمین‌لرزه‌ای با بزرگی ۴۴/۷ ریشتر سلماس را لرزاند که باعث کشته شدن ۲۵۱۴ نفر و تخریب ۶۰ روستا شد. شهر لار در سال ۱۳۳۹ با یک زمین‌لرزه ۶۶/۷ ریشتری لرزید که ۴۰۰ نفر در این حادثه کشته‌شده و ۷۵ درصد شهر نیز تخریب شد. زمین‌لرزه‌ی بوئین‌زهرا نیز با شدت ۲/۷ ریشتر و ۱۰۰۰۰۰ کشته در سال ۱۳۴۱ به وقوع پیوست. در سال ۱۳۴۷ نیز زمین‌لرزه‌ای به بزرگی ۴۴/۷ ریشتر دشت بیاض را لرزاند که منجر به کشته شدن ۱۰۵۰۰ نفر و تخریب ۶۱ روستا شد. زلزله طبس با شدت ۷/۷ ریشتر در سال ۱۳۵۷ به‌عنوان بزرگ‌ترین زلزله ایران،۱۹۶۰۰ کشته و تخریب ۱۶ روستا را به دنبال داشت .در سال ۱۳۵۸ هم قائن با شدت ۱۱/۷ ریشتر لرزید که در اثر آن ۱۳۰ نفر جان باختند.
در سال ۱۳۶۰ منطقه سیرچ با شدت ۴۴/۷ ریشتر به لرزه درآمد و ۱۳۰۰ نفر کشته شدند و ۸۵ درصد شهر هم تخریب شد. رودبار و منجیل نیز در سال ۱۳۶۹ با شدت ۴۴/۷ ریشتر لرزید که ۳۵۰۰۰ نفر کشته به همراه داشت. بیرجند هم در سال ۱۳۷۶ با شدت ۳/۷ ریشتر لرزید و ۱۵۰۰ نفر کشته بر جای گذاشت. در سال ۱۳۸۱ آوج در اثر زمین‌لرزه با خسارات زیاد در شهر و روستاها روبه‌رو شد. شدت زلزله آوج ۶/۶ ریشتر بود. بم در سال ۱۳۸۲ باقدرت ۵/۶ ریشتر با خاک یکسان شد که ۴۱۰۰۰ نفر در اثر آن جان باختند.
و در تازه‌ترین مورد، یکشنبه ۲۱ آبان ۱۳۹۶ در نزدیکی ازگله، استان کرمانشاه در نزدیکی مرز ایران و عراق در ۳۲ کیلومتری جنوب غربی شهر حلبچه عراق زمین‌لرزه‌ای به بزرگی ۳/۷ در مقیاس ریشتر به وقوع پیوست که صدها کشته و هزاران زخمی برجای گذاشت که متأسفانه بر اثر اثرات ناشی از زلزله هنوز بر تعداد آنها افزوده می‌شود.
بررسی زلزله‌های تاریخی در ایران نشان می‌دهد که به‌طور میانگین هرساله زلزله‌ای با بزرگی بیش از ۶ ریشتر رخ می‌دهد. ما در بخشی از این کره خاکی زندگی می‌کنیم که با توجه به موقعیت جغرافیایی آن در حاشیه‌ی جنوب غربی صفحه‌ی اورآسیا و شمال شرقی صفحه‌ی عربی واقع شده است که ازلحاظ زمین‌شناسی آبستن زلزله است و یکی از ده کشور زلزله‌خیز کره‌ی زمین به‌حساب می‌آید. در واقع، ایران یکی از حادثه‌خیزترین کشورهای جهان است.
نتایج و اثرات جانبی زمین‌لرزه‌ها هم تا حدودی بر میزان خسارت‌ها افزوده و اثرات ناشی از آنها بستگی به موقعیت و شدت آنها دارد، اما به‌طور کلی به شرح زیر طبقه‌بندی می‌شوند:
الف) حرکات سنگی، ایجاد گسل‌هایی با انواع جابجایی‌های افقی و عمودی.
ب) امواج ناگهانی زمین به شکل نوسانات پیوسته متغیر تا ۳/۰ متر به بالا پرتاب می‌شوند. شکاف‌ها و ترک‌ها باز می‌شوند. لرزش زمین همچنین باعث مایع شدن رسوبات نرم، مانند آبرفت‌هایی که اغلب ساختمان‌ها بر روی آنها بناشده‌اند می‌شوند و ساختمان‌ها می‌توانند پایین بروند و نشست کنند، گویی که به درون ماسه روان می‌روند.
پ) ناپایداری دامنه. انواع گوناگون ناپایداری دامنه مانند زمین‌لغزش‌ها، لغزش‌ها، واریزه‌ها، جریان‌های گلی و بهمن‌ها. در مقابل، اینها می‌توانند جلوی رودخانه‌ها را موقتاً سد کنند و باعث سیل شوند.
ت) فرونشست. فرونشست سطح زمین.
ث) آب زیرزمینی. گردش آب زیرزمینی مختل می‌شود.
ر) نوسانات دوره‌ای در توده‌ای از آب- امواج شکل‌گرفته توسط حرکت زمین در دریاچه‌ها و رودها- که می‌توانند در آب‌هایی که لبریز می‌شوند از روی کناره‌های دریاچه یا سد ناشی شوند.
ز) سونامی. سونامی‌ها امواج دریایی بسیار بلندی هستند که به‌وسیله زمین‌لرزه‌ها به وجود می‌آیند. آنها می‌توانند تا حدود ۶۰ متر فرازا داشته باشند و از دیگر سیل‌های دریایی بسیار مخرب‌تر هستند. سونامی‌ها اصالتاً به‌عنوان مخاطرات طبیعی عمده به‌حساب می‌آیند. در ۱۸۸۳، حدود ۳۶۰۰۰ نفر از ساکنان سواحل پست در اطراف جاوه و سوماترا در پی کراکاتوا غرق شدند و سونامی در ژاپن در سال ۱۸۹۶، به ۲۷۰۰۰ نفر خسارت وارد کرد. چشم‌انداز حادثه پس از زمین‌لرزه خطرناک و شدید در یک ناحیه پر از ساختمان نابودی آنها بود؛ پل‌ها فروریختند، جاده‌ها ترک و خطوط راه‌آهن تاب برداشتند و کج شدند. لوله‌های آب و گاز می‌شکنند و بقیه خدمات مختل می‌شوند. آتش‌سوزی‌ها اغلب آغاز می‌شوند عمدتاً به دلیل شکسته شدن لوله‌های اصلی گاز و اتصالات الکتریکی، کار کمک‌رسانی مشکل است. هرچند، بیشترین مرگ‌ومیرها، از فروریختن خانه‌ها ناشی می‌شوند. طبق اظهارات دیویس (۱۹۸۲)،۸۰ درصد تلفات جانی همه زمین‌لرزه‌ها از این طریق روی می‌دهند و آسیب‌پذیرترین ساختمان‌ها آن‌هایی هستند که سقف مسطح با پوششی از لایه‌های ضخیم گلی دارند. انسان استحکامات را علیه خطر زمین‌لرزه محدود کرده است. گرچه بناهای انسان‌ساز می‌توانند به‌ویژه در برابر زمین‌لرزه‌ها مقاوم ساخته شوند، اما انسان بر روی لرزش‌های زمین کنترل کمی دارد یا اصلاً ندارد و زمان کمی برای اندازه‌گیری‌های پیشگیرانه وجود دارد. زلزله خطری است که انسان باید یاد بگیرد تا با آن زندگی کند.
دکتر حسام ملکی- دکتری ژئومورفولوژی در برنامه‌ریزی محیطی

اخبار مرتبط

نظرات

یادداشت روژان

نگاهی به سوانح دلخراش جاده‌ای در راه‌های استان کردستان

گوش‌هایی که نمی‌شنوند و چشم‌هایی که نمی‌بینند

بامداد سەشنبه ۲۰ تیر درحالیکه غالب مردم براساس نظم و گردش شبانەروز در بستر خواب بودند جمعیتی از شهر سنندج، به اقتضای نیاز و کار ضروری عزم سفر کردند تا در این گردش روزگار به نیازهای خود پاسخ دهند اما انگار مقدر چنین بود که به مقصد نرسند و در همان ابتدای سفر راهی دیار باقی شوند. حادثه دلخراشی که به سبب ارتباطات پیشرفته و شبکەهای اجتماعی خواب را در همان نیمەهای شب از چشم هموطنان ربود و به خبر اول خبرگزاری‌های ایران تبدیل شد، به گونەای که سه روز عزای عمومی اعلام شد و مقامات کشور از رئیس جمهور و رئیس مجلس گرفته تا بسیاری از وزرا و شخصیت‌های مطرح کشور با صدور پیامهایی به ابراز همدردی با مردم داغدار کردستان پرداختند و  روز پنجشنبه نیز خبر آن در صفحه اول همه روزنامەهای سراسری قرار گرفت. مرگ دست کم ۱۱ نفر که به سبب نوع حادثه قلب بسیاری‌ها را جریحەدار کرد. نکته حائز اهمیت در این رویداد تلخ ایجاد موجی از حزن و اندوه در عرصه استانی و ملی بود که اگر نبود این ابراز همدردی‌ها شاید تالم ناشی از آن برای  خانواده‌های داغدار قابل تحمل نبود. اما پیرامون این سانحه نکاتی قابل تامل است که بیان آن ضروری به نظر می‌رسد: ۱- تلنگری بود به مسوولان که هشدار رسانه‌ها و کارشناسان را جدی بگیرند. نقطه وقوع حادثه به عنوان مکانی حادثه خیز بارها مورد نقد قرار گرفته بود اما دریغ از یک پاسخ منطقی! ۲- بارها گفتیم و بار دیگر تکرار می‌کنیم، مردم کمبودها و ناملایمات را تحمل می‌کنند اما بی‌توجهی، اهمال، فخرفروشی و بی‌عدالتی ازسوی مسئولان را تحمل نمی‌کنند. شکی نداریم که با هزینه چندبرابرهم که شده این مسیر تحت فشار افکارعمومی در کوتاه‌ترین زمان اصلاح خواهد شد، همچنانکه قطعه‌ای از مسیر راه سنندج- حسین آباد، در سال 1382 پیش پس از واژگونی تانکر حامل مواد شیمیایی MTBE و سرازیر شدن مواد آن به داخل آب سد قشلاق بلافاصله اصلاح شد، آیا بهتر نیست قبل از وقوع حوادث تلخ و تحمیل هزینه‌های بسیار گوشها را بروی انتقادات بگشایند و اینقدر بیخیال نباشند. حتما باید جان چند نفر گرفته شود تا معبری حادثه خیز اصلاح شود؟ 3- بارها از تردد تانکر‌های نفتکش در جاده‌های کردستان به عنوان ارابەهای مرگ و کابوس نام برده شده است و سال‌هاست واژگونی تانکر‌ها که نفت و مشتقات نفتی عراق را از طریق جاده‌های باریک و ناامن کردستان به ویژه مریوان و سنندج به ایران می‌آورند یا محصولات نفتی فراوری شده مانند بنزین و گازوئیل را به آن کشور منتقل می‌کنند، همچون کابوسی مردم و محیط زیست منطقه کردستان را تهدید می‌کند. گفته می‌شود در سوآپ نفتی ایران و عراق روزانه ۳۰ تا ۶۰ هزار بشکه نفت خام از طریق مرز به پالایشگاه‌های کرمانشاه، شازند، تهران و تبریز انتقال داده می‌شود و ایران معادل آن را در بنادر صادراتی جنوب تحویل مشتریان عراق می‌دهد. آمار تردد روزانه از ۶۰ تا ۴۰۰ کامیون در محور مریوان – سنندج که یکی از باریک‌ترین و ...