رفتن به بالا

هفته‌نامه فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی رۆژان

تعداد اخبار امروز : 1 خبر


  • دوشنبه ۲۹ مرداد ۱۳۹۷
  • الإثنين ۸ ذو الحجة ۱۴۳۹
  • 2018 Monday 20 August

  • هفته‌نامه روژان

    صاحب امتیاز و مدیر مسوول: سلیمان الله‌مرادی

    ..............................................................

    نشانی: سنندج - میدان آزادی - انتهای کوچه سجادی (کوچه رزان) - پلاک ۱۱۵

    کد پستی: ۳۳۹۵۳-۶۶۱۳۷

    ..............................................................

    تلفن: ۳۳۲۳۸۵۴۵-۰۸۷

    ای‌میل: info@rojanpress.com

    کانال تلگرام: rojanpress@


اوقات شرعی

  • دوشنبه ۱۸ دی ۱۳۹۶ - ۰۹:۳۸
  • کد خبر : 3747
  • هفته‌نامه روژان
  • چاپ خبر : در تکاپوی ثبت تاریخ شفاهی دیواندره
آشنایی با محقق و پژوهشگر دیواندره‌ای سیف‌الله کرمی؛

در تکاپوی ثبت تاریخ شفاهی دیواندره

سیف‌الله کرمی (هه‌ڤاڵ) کارشناس امور اقتصادی و سرمایه‌ گذاری فرمانداری دیواندره‌ است؛ او زندگی و جوانی خود را وقف پژوهش و انجام مطالعات میدانی در خصوص تاریخ، جغرافیای طبیعی و انسانی شهرستان دیواندره‌ کرده و ظرف 20 سال گذشته توانسته است بخش زیادی از ناگفته‌ها و زوایای پنهان آداب و رسوم فراموش شده دیواندره و […]

سیف‌الله کرمی (هه‌ڤاڵ) کارشناس امور اقتصادی و سرمایه‌ گذاری فرمانداری دیواندره‌ است؛ او زندگی و جوانی خود را وقف پژوهش و انجام مطالعات میدانی در خصوص تاریخ، جغرافیای طبیعی و انسانی شهرستان دیواندره‌ کرده و ظرف 20 سال گذشته توانسته است بخش زیادی از ناگفته‌ها و زوایای پنهان آداب و رسوم فراموش شده دیواندره و دیگر نواحی اطراف که‌ ارتباط و وصلت تاریخی را با منطقه دیواندره‌ دارد گردآوری و در مجموعه‌ای ۴ جلدی بنام تاریخ مکتوب دیواندره در دست چاپ دارد.
او تحقیقات خود را شامل مطالعات میدانی، شرح شفاهی و اقوال سینه‌ به‌ سینه‌ از منطقه‌ در چهار محور زیر می‌داند:
۱ شناسنامه‌ ایلات و طوایف دیواندره‌
۲ وجه‌ تسمیه‌ و بررسی قدمت و تاریخ حدود ۴۰۰ روستای منطقه‌ که‌ از این تعداد ۱۷۵ روستای دیواندره‌ را شامل می شود
۳ شرح آداب، سنن، جمع آوری داستانها، مه‌ته‌ل‌ها، ادبیات و ترانه‌ و گۆرانی های موزین منطقه‌
۴ شرحی بر جاذبه‌های تاریخی، تپه‌های باستانی و تفرجگاههای طبیعی و معرفی گونه‌های گیاهی و جانوری منطقه‌
پژوهشگر دیواندره‌ای در ۴ جلد کتاب سنت‌ها، شرح حال مناطق باستانی و تاریخی این شهرستان را تدوین کرده است. وی توانسته ۱۲۳ نوار کاست از کهنسالان منطقه درباره موضوعات فرهنگی، ادبی و تاریخی دیواندره جمع‌آوری کند
آقای کرمی هفته گذشته میهمان همکاران ما در هفته‌نامه روژان بود و همین امر زمینه‌ای فراهم کرد تا با دیدگاه‌های وی بیشتر آشنا شویم.
* چگونه به فکر نوشتن چنین مجموعه‌ای افتادید؟
– کردستان از غنای وزین فرهنگی و تاریخی برخوردار است و اگرچه در گذشته گامهای ارزنده‌ای در این زمینه برداشته شده اما پراکندگی روستاها و تنوع آداب و رسوم به حدی است که اگر دهها جلد کتاب نوشته شود باز هم جا دارد. از سوی دیگر کتاب‌های تاریخی و فرهنگی می‌تواند نقش عمده‌ای در شناساندن تاریخ و فرهنگ اصیل مردم داشته باشد و از طرفی نماد هویت و حافظه یک جامعه است باید چاپ و انتشارآنها درنظر گرفته شود، زیرا این کتاب‌ها سبب هویت بخشی به مردم استان و معرفی و فرهنگ غنی هرمنطقه به علاقه‌مندان می‌شود.
با مطالعه این دست از کتاب‌ها به سهولت می‌توان تمام ابعاد فرهنگی مردم یک منطقه اعم از صنایع دستی، لباس‌های محلی، آلات موسیقی، کشاورزی و دامداری، پیشینه و بسیاری دیگر از مسائل مرتبط با فرهنگ مردم راشناخت.
* با اینکه «دیواندره» یکی از کهن‌ترین مناطق کردستان است اما خیلی کم آثار مکتوب دارد به عنوان یک پژوهشگر برای جبران این خلاء چه طرحی دارید؟
– دیواندره پیشینه‌ای به قدمت کشور پهناور ایران دارد که در قدیم تابع بخش «میران‌شاه» سنندج بود. برای وجه تسمیه دیواندره برداشت‌های مختلفی شده است، اما نظر به‌ موقعیت مکانی آن ۲ تعریف بیشتر نمایان می‌شود؛ اول این که دیوان به معنی مرکز عدلیه و دادرسی است و دومی این که دیوان در زبان کردی به مجموعه خانه‌هایی گفته می‌شود که در داخل دره قرار گرفته‌اند.
دیواندره با وسعت ۳۹۳۷ کیلومترمربع و با ۱۸۵۰ متر ارتفاع از سطح دریا دارای قدمتی به درازای تاریخ است و وجود آثار باستانی درغار «کرفتو» نشانگر وجود تمدن و حیات تا دو هزار سال قبل از میلاد در این منطقه است. زبان مردم، کردی سورانی است و دارای لهجه اردلانی هستند. آداب ‌و رسوم و فرهنگ مردم این شهرستان برگرفته از آداب و فرهنگ آریائی‌ها بوده و هماهنگ با سایر مردم ایران مراسم ملی و مذهبی را نیز برگزار می‌کنند. دیواندره دارای ۳ بخش مرکزی، کرفتو و سارال و ۸ دهستان شامل حومه، قراتوره، چهل چمه، اوباتو، کانی شیرین،زرینه، سارال و کوله است. تعداد کل روستاهای تابعه دیواندره ۱۷۵ روستا و جمعیتی بالغ‌بر ۸۱هزارنفر است.
* شاید وجه تمایز دیواندره با سایر شهرها شاید در دو نکته باشد و آن وجود ایلات و عشایر و پراکندگی و وفور روستاهاست در این زمینه چه دیدگاهی دارید؟
– در دیواندره قومیت‌ها و طوایف بزرگی چون شیخ، سادات، گوران، گل باغی، تیلکوئی، جاف، منمی (مندمی) برازنده، خواجه وند، کلهر، زند و قالقالی و … وجود دارند که هریک به زیرمجموعه‌ها و عشیره‌هایی تقسیم‌بندی شده اند. اما این عناوین در دنیای کنونی در منطقه کمرنگ شده و صرفاً جنبه محلی دارد به طوری که امروزه هیچ وجه تمایزی بین افراد وجود ندارد و تمام اقشار همزیستی مسالمت‌آمیزی باهم دارند. این منطقه به عنوان یکی از مناطق استعمار ستیز بوده و مردمان آن همیشه درمرزهای کشور جان فشانی‌ها کرده‌اند. البته در زمان شاهان پهلوی و قاجاریه وبا توجه به تبعیدهای ظالمانه و اجحاف نسبت به حق مردم کردستان متأسفانه دیواندره هم به تأسی از سایر نقاط کردستان همواره در آماج و تیررس این شاهان قرار داشت. وجود و استمرار این قضایا سبب شد تا عشایر و طوایف غیور ما هم در مقابل یورش و تهاجم دولت‌های مرکزی مقاومت کنند. دراین میان جنگ‌ها و نبردهای جانانه عشایر دیواندره موسوم به جنگ هه وازو، جنگ مه ره‌وه‌ر و جنگ قراتوره و علاوه برآن جنگی دیگری در منطقه که منجر به بیرون راندن قوا و قشون روس‌ها شده بود اتحاد و هماهنگی طوایف این منطقه را یادآوری می‌کند. دلاوری و غرور و اعتماد به ‌نفس این طوایف سبب شده تا نسل امروز نیز به خود بیاید. همچنین دیواندره همواره مهد دلاوران و رشید مردان و شیر زنانی بوده که ما باید میراث دار خوب و لایقی برایشان باشیم.
* این وقایع تاریخی و فرهنگی در کجا ثبت شده‌اند؟
– اگر بود نیازی به تحقیقات میدانی نداشتیم؛ من واقعا احساس خلاء کردم. چیزهایی از مردم روستاهای دوردست شنیدم که در هیچ تاریخی بدان اشاره نشده و همین مرا وادار کرد که با احساس وظیفه و امانت دار اقوال سینه‌ به‌ سینه‌ آنان پا به میدان بگذارم. ازآنجایی‌که علاقه‌ ویژه‌ای به تاریخ و شرح‌حال دیواندره داشتم، در این باره اقدام به انجام مطالعات میدانی و برداشت‌های محیطی ضمن مشاهده و گفت و گو در حد جمع‌آوری تاریخ شفاهی کردم. در نهایت حاصل ۲۰ سال تلاش و کوشش ۴ جلد کتاب به عناوین شناسنامه ایلات و عشایر شهرستان دیواندره، فرهنگ نام و تاریخ روستاهای دیواندره، مجموعه سنت، آداب‌ خاص منطقه دیواندره وشرح‌حال مناطق باستانی و تاریخی دیواندره بوده که مراحل تدوین و آماده‌سازی آن به پایان رسیده و در آستانه چاپ و نشر در داخل کشور است.
* منابع شما همین اظهارات افراد است یا مستنداتی دیگر هم دارید؟
– ازآنجایی‌که متأسفانه آن‌چنان تاریخ مکتوب و مدونی از ثبت و معرفی منطقه دیواندره تابه‌حال تهیه و تدوین‌نشده است، لذاهر آنچه در اشتراکات و جمع‌آوری تاریخ منطقه از سوی من صورت گرفته حاصل تاریخ شفاهی و سینه‌به‌سینه است. در این راه بالغ‌بر ۱۲۳ نوار کاست ضبط ‌شده از زبان بزرگان و آگاهان محلی جمع‌آوری کرده‌ام. شرح‌حال تاریخی از ماحصل این کاست‌ها در ۴ نسخه کتاب و در حدود ۷۰۰ صفحه تدوین شده است.
برای بیشتر شناساندن دیواندره چه برنامه‌ای دارید؟
برای معرفی هرچه بیشتر دیواندره دست یاری و استمداد به سوی همه فرهیختگان و فعالان اجتماعی و هنرمندان به ویژه مسوولان منطقه دراز می کنیم و انتظار داریم در برگزاری نمایشگاه‌ها و همایش‌ها ما را یاری دهند تا هم بتوانیم شهرستان را با پیشنیه تاریخی آن معرفی کنیم هم زمینه احیای سنتها و آداب و رسوم منطقه را معرفی نماییم. متاسفانه علیرغم ورود به دنیای ارتباطات و زندگی ماشینی بسیاری از جوانان ما نسبت به پیشینه خود آگاهی چندانی ندارند.
در پایان و به‌ طور خلاصه‌ مجموعه‌ اقداماتی به‌ شرح ذیل در متن فرهنگ و اصالت و حفظ هویت منطقه‌ دیواندره‌ توسط این جانب پیشنهاد و در دست پیگیری می باشد:
۱- پیشنهاد استقرار بنیاد فرهنگی دیواندره شناسی در شهرستان
۲- پیشنهاد برگزاری فستیوال ۵۰۰۰ نفری ،،نه‌ته‌وه‌یی،، در منطقه‌ ساڵاڵ به‌ منظور جمع آوری کلیه طوایف در کنار هم و آشنایی بیشتر این طوایف با همدیگر
۳- در دست اقدام بودن ساخت مجسمه‌ی «فاته‌ڕه‌ش» از شیر زنان نامی در مقابله با تهاجم قشون روس و معرفی بیشتر این شیر زن پر مباهات
۴- پیشنهاد نقش آفرینی مشاهیر ناوچه‌ی دیوانده‌ره‌: اشرف الحکما طبیب حاذق، شهید ابوالمحمد محمدنژاد و فاته‌ڕه‌ش در سریال سنجر خان
۵- پیشنهاد برگزاری نمایشگاه‌ و همایش دیواندره شناسی همراه‌ با معرفی مشاهیر و نام آوران ناوچه‌
۶- درخواست به‌ دانشگاه‌ علوم پزشکی در نصب تندیس حکیم حاذق وقت سید محمد الیاسی ملقب به «اشرف الحکما» در یکی از بیمارستان‌های سنندج
۷- پیشنهاد استقرار موزه‌ مشاهیر شناسی کتب و نسخ خطی در اداره‌ ارشاد دیوانده‌ره‌
۸- پیشنهاد اصلاح و بازگرداندن اسامی روستاها و دیگر نقاط مکانی بر اساس گویش محلی به‌ واحد تقسیمات کشوری که‌ از تعداد ۱۷۵ روستای دیواندره‌ حدود ۱۸ روستا مورد تایید اولیه‌ و ۲۵ روستای دیگر در دست اقدام می باشد.
۹- پیگیری احداث خانه‌ تاریخ (مه‌کۆی مێژوو) در یکی از پارک های شهر دیواندره‌ به‌ منظور معرفی و بهتر دیده‌ شدن موقعیت عمومی (جغرافیای انسانی و طبیعی) دیواندره‌، در این خانه‌ی تاریخ، معرفی مشاهیر و نام آوران، هویت معماری، آداب و سنن، و شیوه‌ زندگی سنی و قدیمی مردمان منطقه‌ به‌ نمایش عمومی گذاشته‌ خواهد شد.
۱۰- پیشنهاد به بنیاد مسکن و دیگر متولیان امر در حفظ بافت معماری سنتی اماکن و منازل روستایی در اجرای طرح مقاوم سازی
جا دارد از تک تک همشهریان عزیز، صاحبان خرد و اندیشه‌ و حامیان مالی که‌ هماره‌ مساعدت لازم در این زمینه‌ خواهند داشت صمیمانه‌ سپاسگزار و قدردان باشم.
امید آنکه‌ نذر فرهنگی این بزرگواران مقبول درگاه‌ حق قرار گرفته‌ باشد.

اخبار مرتبط

نظرات

یادداشت روژان

نگاهی به سوانح دلخراش جاده‌ای در راه‌های استان کردستان

گوش‌هایی که نمی‌شنوند و چشم‌هایی که نمی‌بینند

بامداد سەشنبه ۲۰ تیر درحالیکه غالب مردم براساس نظم و گردش شبانەروز در بستر خواب بودند جمعیتی از شهر سنندج، به اقتضای نیاز و کار ضروری عزم سفر کردند تا در این گردش روزگار به نیازهای خود پاسخ دهند اما انگار مقدر چنین بود که به مقصد نرسند و در همان ابتدای سفر راهی دیار باقی شوند. حادثه دلخراشی که به سبب ارتباطات پیشرفته و شبکەهای اجتماعی خواب را در همان نیمەهای شب از چشم هموطنان ربود و به خبر اول خبرگزاری‌های ایران تبدیل شد، به گونەای که سه روز عزای عمومی اعلام شد و مقامات کشور از رئیس جمهور و رئیس مجلس گرفته تا بسیاری از وزرا و شخصیت‌های مطرح کشور با صدور پیامهایی به ابراز همدردی با مردم داغدار کردستان پرداختند و  روز پنجشنبه نیز خبر آن در صفحه اول همه روزنامەهای سراسری قرار گرفت. مرگ دست کم ۱۱ نفر که به سبب نوع حادثه قلب بسیاری‌ها را جریحەدار کرد. نکته حائز اهمیت در این رویداد تلخ ایجاد موجی از حزن و اندوه در عرصه استانی و ملی بود که اگر نبود این ابراز همدردی‌ها شاید تالم ناشی از آن برای  خانواده‌های داغدار قابل تحمل نبود. اما پیرامون این سانحه نکاتی قابل تامل است که بیان آن ضروری به نظر می‌رسد: ۱- تلنگری بود به مسوولان که هشدار رسانه‌ها و کارشناسان را جدی بگیرند. نقطه وقوع حادثه به عنوان مکانی حادثه خیز بارها مورد نقد قرار گرفته بود اما دریغ از یک پاسخ منطقی! ۲- بارها گفتیم و بار دیگر تکرار می‌کنیم، مردم کمبودها و ناملایمات را تحمل می‌کنند اما بی‌توجهی، اهمال، فخرفروشی و بی‌عدالتی ازسوی مسئولان را تحمل نمی‌کنند. شکی نداریم که با هزینه چندبرابرهم که شده این مسیر تحت فشار افکارعمومی در کوتاه‌ترین زمان اصلاح خواهد شد، همچنانکه قطعه‌ای از مسیر راه سنندج- حسین آباد، در سال 1382 پیش پس از واژگونی تانکر حامل مواد شیمیایی MTBE و سرازیر شدن مواد آن به داخل آب سد قشلاق بلافاصله اصلاح شد، آیا بهتر نیست قبل از وقوع حوادث تلخ و تحمیل هزینه‌های بسیار گوشها را بروی انتقادات بگشایند و اینقدر بیخیال نباشند. حتما باید جان چند نفر گرفته شود تا معبری حادثه خیز اصلاح شود؟ 3- بارها از تردد تانکر‌های نفتکش در جاده‌های کردستان به عنوان ارابەهای مرگ و کابوس نام برده شده است و سال‌هاست واژگونی تانکر‌ها که نفت و مشتقات نفتی عراق را از طریق جاده‌های باریک و ناامن کردستان به ویژه مریوان و سنندج به ایران می‌آورند یا محصولات نفتی فراوری شده مانند بنزین و گازوئیل را به آن کشور منتقل می‌کنند، همچون کابوسی مردم و محیط زیست منطقه کردستان را تهدید می‌کند. گفته می‌شود در سوآپ نفتی ایران و عراق روزانه ۳۰ تا ۶۰ هزار بشکه نفت خام از طریق مرز به پالایشگاه‌های کرمانشاه، شازند، تهران و تبریز انتقال داده می‌شود و ایران معادل آن را در بنادر صادراتی جنوب تحویل مشتریان عراق می‌دهد. آمار تردد روزانه از ۶۰ تا ۴۰۰ کامیون در محور مریوان – سنندج که یکی از باریک‌ترین و ...