رفتن به بالا

روزنامه فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی رۆژان

تعداد اخبار امروز : 0 خبر


  • یکشنبه ۲۹ مهر ۱۳۹۷
  • الأحد ۱۰ صفر ۱۴۴۰
  • 2018 Sunday 21 October

  • روزنامه روژان

    صاحب امتیاز و مدیر مسوول: سلیمان الله‌مرادی

    ..............................................................

    نشانی: سنندج - میدان آزادی - انتهای کوچه سجادی (کوچه رزان) - پلاک ۱۱۵

    کد پستی: ۳۳۹۵۳-۶۶۱۳۷

    ..............................................................

    تلفن: ۳۳۲۳۸۵۴۵-۰۸۷

    ای‌میل: info@rojanpress.com

    کانال تلگرام: rojanpress@


اوقات شرعی

  • دوشنبه ۲۰ فروردین ۱۳۹۷ - ۱۸:۳۳
  • کد خبر : 3911
  • هفته‌نامه روژان
  • چاپ خبر : راهکار جالب کردها برای پنج روز دردسرساز

درتدوین سال‌نماها تلاش کردند. تمدن باستانی بابل توجه ویژه‌ای به نجوم و اختر شناسی داشت و اولین جداول گاه‌شماری یا سال‌نما را در قرن هفتم قبل از میلاد در زمان سلطنت آشورها بنیان نمودند. نشانه‌هایی در دست است که تمدن مصر باستان در ۴۰۰۰ سال قبل تقویم منظمی داشت که ترکیبی از تقویم خورشیدی و […]

درتدوین سال‌نماها تلاش کردند. تمدن باستانی بابل توجه ویژه‌ای به نجوم و اختر شناسی داشت و اولین جداول گاه‌شماری یا سال‌نما را در قرن هفتم قبل از میلاد در زمان سلطنت آشورها بنیان نمودند.
نشانه‌هایی در دست است که تمدن مصر باستان در ۴۰۰۰ سال قبل تقویم منظمی داشت که ترکیبی از تقویم خورشیدی و قمری بود و شروع سال، با بالا آمدن آب رود نیل و طلوع ستاره‌ی (شعرا)ی یمانی همزمان بود.
از دیگر مهم‌ترین تقویم‌های تاریخ می‌توان به گاه‌شمارهای جلالی (ایرانی)، عبری، سومری، آشوری، چینی، مایاها، اسکندری، یونانی، رومی، هندی، بخت النصری، سلوکی، ترکان، اسلامی، ارمنی، یزدگردی، ژاپنی، ژولیانی و گریگوری (میلادی) اشاره کرد.
تفاوت طبیعی چرخش ماه و زمین و نحوه‌ی محاسبه‌ی پایان و آغاز سال و تفاوت فصول در اقلیم‌های مختلف در دنیا و سایر تفاوت‌های آب و هوایی و فرهنگی و… موجب شده که مبنای محاسبات در هر منطقه و کشور، به گونه‌ای متفاوت باشد.
مهمترین تفاوت این تقویم‌ها، مبدا شمارش، نقطه شروع سال و شمسی یا قمری بودن آن‌هاست در حال حاضر حدود ۴۰ تقویم با مبدآ و زمان آغاز سال متفاوت در جهان مورد استفاده است.
صرف نظر از اینکه مبدا تاریخ در یک تقویم خاص چه باشد در صورتیکه بر مبنای گردش زمین به دور خورشید سال را محاسبه کرده باشند نحوه‌ی محاسبه اختلاف چند ساعت مضاعف بر ۳۶۵ روز و شیوه ی به حساب آوردن ۵ روز مضاعف بردوازده ماه سی روزه به روشهای مختلفی انجام شده است از جمله :
۱- مصریان هر۶ سال، یک ماه را مضاعف ( دوبل) به حساب می آوردند.
۲- برخی پس از هر ۷۲ سال، یک سال را مضاعف، حساب می‌کردند… و ماه‌ها در نوسان ۲۸و۲۹روز تا ۳۰ و ۳۱ روز، انواع سردر گمی‌های محاسباتی سالانه و فصلی را موجب می گشت تا بالاخره در تقویم جلالی (یا خیامی)، ۵ روز اضافه بر ۳۶۰ روز را به ماه‌های بهار و تابستان اضافه کردند ( هر ماه ۳۱روز ) و ناچار، روز اضافه شده به شهریور را دراسفند ماه جبران می‌کردند که جز درسال‌های کبیسه، یک ماه ۲۹ روزه در نظر گرفته شده است.
۳- درتقویم میلادی گریگوری، به صورت یک در میان، ماها را ۳۱و۳۰ روزمحاسبه کردند که دراین تقویم هم ناچار ماه آخر را ۲۸ روز و در سال کبیسه ۲۹ روز به حساب آورده اند.

ابتکار جالب پیشنیان کُرد
ما فکر می‌کنیم که هیچیک از پیشینیان ما روزی را جدای از یک ماه تصور نمی‌کردند چون همه و همیشه، عادت کرده‌ایم که هر روزی را در ماهی جستجو کنیم و تصور حساب روزی جدای از یک ماه برای‌مان مشکل بوده است، اما اندیشه‌ی نظم دقیق ماه‌ها اندیشمندان پیشین کردها را متوجه این امر ساخته که این ۵ روز را جدای از ماهها یعنی “تار“ تصور و محاسبه کنند و این ابتکار عمل در میان مردم بومی کردستان، روشی جدید فراروی خود و سایر همنوعان گشوده است.
هم چنان که در تقویم مندایی نیز به این پنج روز جدا از ماه‌ها اشاره شده است و سندی دیگر بر تایید این تقویم یک‌نواخت در ایام ماه‌ها است و البته منداییان در حواشی زاگرس جنوبی هم اکنون نیز پیروانی به صورت پراکنده دارند، که چه‌بسا با زبان و فرهنگ کردی، در مجاورت خودشان، آشنا و باهم تبادل فرهنگی داشته باشند.
بنابراین، هر چهارسال یکبار (سال کبیسه) (پنج تار) ۶ روز، به حساب می‌آید، یعنی به جای پنج روز در این سال، شش روز را در حساب ماه‌ها منظور می‌کنیم. که نزدیک به تعطیلات معمول اداری و عمومی در این مناطق است و این مورد که چهارسال (و گاهی پنج سال) یکبار تکرار می‌گردد، تعبیر (پنج تار) را مخدوش نمی‌سازد زیرا تعبیر طبعا به صورت غالب است و در ادبیات تمام زبان‌ها مصادیق فراوان دارد؛ مانند تعبیر سی روز برای ماه‌ها که شامل ۲۹ و ۳۱ و حتی ۲۸ روز و ۳۲ روز هم می‌گردد و یا همان عدد ۳۶۵ روز را برای سال‌ها به طور عام به کار می بریم در حالی‌که ۳۶۶ هم داریم و…

مفهوم واژه‌ی (تار)
در فرهنگ کردی “ تار” به معنی جدا، سوا، اختصاصی (که واژه‌ی کردی “تایبه‌تی” برای مفهوم دقیق آن رساتر به نظر می‌رسد) مجزا و با مفهوم فرد و منحصر به فرد بوده و اصطلاح (پنج تار) با معنی پنج روز از اواخر زمستان و اویل بهار، که جزو هیچ ماهی نیست مورد استفاده بوده است یعنی در زمانی که ماه “ره شه‌مه” (اسفند) پیش از آن به پایان رسیده، و هنوز ماه «خاکه‌لیوه» (فروردین) آغاز نشده است.

تار در فرهنگ کُردی
ضرب‌المثل کردی (مه‌ته‎ل) “ ئه‌یژی په نجه‌که‌ی تاره، له سه‌ر هیچ حه‌ساوی نیه” (گویی پنج تار است که جزو هیچ حسابی نیست) دلیلی بر استفاده پیشنیان کردها از این نوع تقویم برای ۳۰ روزه بودن تمام ماه‌ها و جدا شدن پنج روز از ماه‌ها می‌باشد.
توصیه “هه‌ر که‌س له په نجه‌که‌ی تار له ناو روژا ‌فره بخه‌فی تا ئاخر سال، هه‌ر خه‌وی تی” (هر که پنج روز تار در طول روز بسیار بخوابد تا آخر سال حالت خواب آلود خواهد داشت) نیز یکی دیگر از این مصادیق است.
بنا براین مطالب و نظر به یک‌نواختی تمام ماه‌های قراردادی سال شمسی در فرهنگ کهن کردی ۵ روز مازاد بر (۱۲×۳۰) رابر ماه‌ها تقسم نکرده‌اند تا اشکال ۳۱و۳۰و۲۹ فعلی تقویم‌های رایج را نداشته باشد و یا مانند مصریان و… آن را وسیله‌ی جابه‌جایی ماه‌ها نساخته‌اند، که مفهوم ماه‌ها از دست برود. همچنین مانند بعضی ملل پیشین، قائل به سیزده ماه در هر۷۲ نبوده و خواسته‌اند کاری کنند که کار روز و ماه و سال بر همگان آسان گردد؛ بلکه در تقویم پنجٍ تار (پینجه‎که‌ی تار)، هر ماه ۳۰ روز در نظر گرفته شده که فواید آن در نظم محاسبات مختلف بشری، نیاز به توضیح چندانی ندارد و ۵ روز مانده را به صورت جدا و خارج از ماه‌ها ، (یعنی تار)، در پایان سال، در نظر گرفتند، که در کبیسه، ۶ روز است و نظر به دقت بالای تقویم جلالی، کبیسه‌گیری، بر همان مبنای محاسبات عمر خیام در تقویم جلالی در نظر گرفته شده است.
بنابراین در تقویم کردی ۵ روز را به گردش ماه‌ها اضافه کردند و این ۵ روز را به نام “په‌نجه‌که‎ی تار” (پنج روز جدا وسوای سایر روزها و ماه‌ها، و علیحده) در پایان هر سال، تقویم کرده‌اند که جزء هیچ ماهی به حساب نمی‌آید.
بر این اساس در این نوع تقویم کردی، پنج روز اول عید نوروز جز روزهای سال به حساب نمی‌آیند و شروع سال از روز ششم عید نوروز است. در تقویم محلی منطقه، هر ماه سی روز است و پنج روز اول عید نوروز می‌باشد و نزد کردهای منطقه استان کردستان به “ په‌نجه‌که‎ی تار” و نزد کردهای استان ایلام به “پنجه روز “ معروف است.

اخبار مرتبط

نظرات

یادداشت روژان

نگاهی به سوانح دلخراش جاده‌ای در راه‌های استان کردستان

گوش‌هایی که نمی‌شنوند و چشم‌هایی که نمی‌بینند

بامداد سەشنبه ۲۰ تیر درحالیکه غالب مردم براساس نظم و گردش شبانەروز در بستر خواب بودند جمعیتی از شهر سنندج، به اقتضای نیاز و کار ضروری عزم سفر کردند تا در این گردش روزگار به نیازهای خود پاسخ دهند اما انگار مقدر چنین بود که به مقصد نرسند و در همان ابتدای سفر راهی دیار باقی شوند. حادثه دلخراشی که به سبب ارتباطات پیشرفته و شبکەهای اجتماعی خواب را در همان نیمەهای شب از چشم هموطنان ربود و به خبر اول خبرگزاری‌های ایران تبدیل شد، به گونەای که سه روز عزای عمومی اعلام شد و مقامات کشور از رئیس جمهور و رئیس مجلس گرفته تا بسیاری از وزرا و شخصیت‌های مطرح کشور با صدور پیامهایی به ابراز همدردی با مردم داغدار کردستان پرداختند و  روز پنجشنبه نیز خبر آن در صفحه اول همه روزنامەهای سراسری قرار گرفت. مرگ دست کم ۱۱ نفر که به سبب نوع حادثه قلب بسیاری‌ها را جریحەدار کرد. نکته حائز اهمیت در این رویداد تلخ ایجاد موجی از حزن و اندوه در عرصه استانی و ملی بود که اگر نبود این ابراز همدردی‌ها شاید تالم ناشی از آن برای  خانواده‌های داغدار قابل تحمل نبود. اما پیرامون این سانحه نکاتی قابل تامل است که بیان آن ضروری به نظر می‌رسد: ۱- تلنگری بود به مسوولان که هشدار رسانه‌ها و کارشناسان را جدی بگیرند. نقطه وقوع حادثه به عنوان مکانی حادثه خیز بارها مورد نقد قرار گرفته بود اما دریغ از یک پاسخ منطقی! ۲- بارها گفتیم و بار دیگر تکرار می‌کنیم، مردم کمبودها و ناملایمات را تحمل می‌کنند اما بی‌توجهی، اهمال، فخرفروشی و بی‌عدالتی ازسوی مسئولان را تحمل نمی‌کنند. شکی نداریم که با هزینه چندبرابرهم که شده این مسیر تحت فشار افکارعمومی در کوتاه‌ترین زمان اصلاح خواهد شد، همچنانکه قطعه‌ای از مسیر راه سنندج- حسین آباد، در سال 1382 پیش پس از واژگونی تانکر حامل مواد شیمیایی MTBE و سرازیر شدن مواد آن به داخل آب سد قشلاق بلافاصله اصلاح شد، آیا بهتر نیست قبل از وقوع حوادث تلخ و تحمیل هزینه‌های بسیار گوشها را بروی انتقادات بگشایند و اینقدر بیخیال نباشند. حتما باید جان چند نفر گرفته شود تا معبری حادثه خیز اصلاح شود؟ 3- بارها از تردد تانکر‌های نفتکش در جاده‌های کردستان به عنوان ارابەهای مرگ و کابوس نام برده شده است و سال‌هاست واژگونی تانکر‌ها که نفت و مشتقات نفتی عراق را از طریق جاده‌های باریک و ناامن کردستان به ویژه مریوان و سنندج به ایران می‌آورند یا محصولات نفتی فراوری شده مانند بنزین و گازوئیل را به آن کشور منتقل می‌کنند، همچون کابوسی مردم و محیط زیست منطقه کردستان را تهدید می‌کند. گفته می‌شود در سوآپ نفتی ایران و عراق روزانه ۳۰ تا ۶۰ هزار بشکه نفت خام از طریق مرز به پالایشگاه‌های کرمانشاه، شازند، تهران و تبریز انتقال داده می‌شود و ایران معادل آن را در بنادر صادراتی جنوب تحویل مشتریان عراق می‌دهد. آمار تردد روزانه از ۶۰ تا ۴۰۰ کامیون در محور مریوان – سنندج که یکی از باریک‌ترین و ...