رفتن به بالا

روزنامه فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی رۆژان

تعداد اخبار امروز : 0 خبر


  • یکشنبه ۲۹ مهر ۱۳۹۷
  • الأحد ۱۰ صفر ۱۴۴۰
  • 2018 Sunday 21 October

  • روزنامه روژان

    صاحب امتیاز و مدیر مسوول: سلیمان الله‌مرادی

    ..............................................................

    نشانی: سنندج - میدان آزادی - انتهای کوچه سجادی (کوچه رزان) - پلاک ۱۱۵

    کد پستی: ۳۳۹۵۳-۶۶۱۳۷

    ..............................................................

    تلفن: ۳۳۲۳۸۵۴۵-۰۸۷

    ای‌میل: info@rojanpress.com

    کانال تلگرام: rojanpress@


اوقات شرعی

  • دوشنبه ۲۰ فروردین ۱۳۹۷ - ۱۸:۴۸
  • کد خبر : 3922
  • هفته‌نامه روژان
  • چاپ خبر : ئەدەبیاتی مناڵان یان نائەدەبیاتی مناڵان
لێکدانەوەی چیرۆکی “جووجەڵە زەردە” نووسراوەی سیمین چایچی

ئەدەبیاتی مناڵان یان نائەدەبیاتی مناڵان

نووسەران و نیگارکێشانی ئەدەبی کوردی مناڵان، ئەم بەشەی ئەدەبیاتیان لێر کارگه‌ی شیرینی پەزیدا بە هەڵە گرتووە! ئەوان بڕوایان وایە سەرەتا بەر لە هر شتێک، دەبێ چەند واحدێ عەمەڵی لە شیرینی پەزیدا بوگزەرێنی و ئەمجا هەر کاتێ توانیت چەن ڕەنگ شیرینی بە نەزمەوە لای یەک بچنی ـ بە شێوەیەک کە ڕەنگەکان سنوورێکیان بۆ خۆیان هەبێت و […]

نووسەران و نیگارکێشانی ئەدەبی کوردی مناڵان، ئەم بەشەی ئەدەبیاتیان لێر کارگه‌ی شیرینی پەزیدا بە هەڵە گرتووە! ئەوان بڕوایان وایە سەرەتا بەر لە هر شتێک، دەبێ چەند واحدێ عەمەڵی لە شیرینی پەزیدا بوگزەرێنی و ئەمجا هەر کاتێ توانیت چەن ڕەنگ شیرینی بە نەزمەوە لای یەک بچنی ـ بە شێوەیەک کە ڕەنگەکان سنوورێکیان بۆ خۆیان هەبێت و تێکەڵ یەک نەبن ـ ئەو کاتە بە سەرکەوتوویی دەرچوویت و ئەتوانی بێیتە نێو ئەدەبیاتی مناڵانەوە. یان ئەگەر تۆزێک خۆڕاگر بیت هەر بە دوای چاپی یەکەمین بەرهەمی ڕەنگاوڕەنگت، دەتوانی چەن دۆست و ئاشنات ئاگادار کەییەوە و لە مەراسمێکدا بە ناو “کۆڕی پەردەلادان” بە شێوەی فەرمی خۆت هاوێژیتە نێو ئەدەبیاتی زریقە و بریقەداری کوردی مناڵانەوە!
چیرۆکی “جووجەڵە زەردە”…
ئەدەبی مودێڕنی مناڵان ئەڵێ چیرۆکی ئەدەبیاتی مناڵان دەبێ لانیکەم زەوقێک بچووک لە گەورەساڵانیشدا دروست کات تاکوو بە نهێنیشەوە بووبێت سەرێکی پێدا بخشێنن و چێژی لێ بەن. ئێستا ئێمەیش هەر لە ڕووی جڵدی “جووجەڵە زەردە” ئەم چێژە دەبەین. بەڵام نە لە ڕووی ناسین یان شێوە نیگا و هەستێ نوێ، بەڵکوو لە ڕووی تزاندنی ئاو لە نێو دەممان پێی دەزانین! چێژ هەر چێژە! ئەدەبی مودێڕنی مناڵان چێژ دەگەیەنێت بە شێوە ڕوانینێکی نوێ، ئەدەبیاتی چ کۆن و چ ئێستای کوردی مناڵان چێژ دەگەیەنێت بە هەستی چێژتنی(چشایی) مرۆڤ! ئەوان لە سەر هێڵی بەرەوپێش بردنی ناسین و نۆژەن کردنەوەی مانای ئەدەبی مناڵان، ئێمەیش هەر لە جەهەتی دیابێتی ئەدەبی مناڵان!
لە سەرەتای ڕەخنەوە ئاماژەم داوە کەڵک گرتن لە ڕەنگی یەک دەس پاراو و ڕاهێنانی بە نەزمەوە چنینی ڕەنگگەلی شیرینی. ئەو بەشەی واحدی عەمەڵی ئێستا کاریگەری خۆی دەنوێنێ. ئێستا لە ڕەنگی پاراو و بریقەداری جووجەڵە زەردە و ئەو دیمەنەی سەر جڵد چیرۆک. مەزرایەک سەرانسەر سەوز، گەڵاگەلێ یەک دەس لەتیف، جووجەڵەیەک تەمیزکراو بە خاوێن‌کەرەوەترین ماددە و بێهداشتی کردنی!
ئەدەبی کوردی مناڵان بە تایبەت بەشی تەسویرگەرییەکەی تووشی دیابێتێکی یەکجار گران بووە کە تەنیا بە بڕینی ئەندامەکانی چارەسەر دەبێت. دەبێت دەست و پێ و هەموو ئەندامەکانی ببڕێتەوە، دەواتریش کە دەیبینی ئێ! هیچی لێ نەماوەتەوە! یەکێ لەو هۆکارانەی کە تووشی ئەم ئازارەی کردوە، نیگای ڕەش یان سپی دیتنە. ئەڵبەت ئێمە لەم چیرۆکەدا دەبینین تەنانەت کەسایەتی پشیلەش کە دەیهەوێ جووجەڵە زەردە بخوات، وێنەیەکی بێ ڕۆحی هەیە و هیچ کات ڕۆحیە و حاڵەتی پشیلەیەکی دڕندەی نییە!
بچینە نێو خودی چیرۆکەکەوە:
“جووجەڵە زەردە لاسار بوو/ پێ دزکێ لە ماڵ دەرچوو
جیک جیک، هات بەرەو کۆڵان/ سڵاوی کرد لە جیران”
دەسپێکی چیرۆک…
نووسەر لە سەرەتای چیرۆکەوە مەجالی بە جووجەڵە زەردە نەداوە تاکوو خوێنەر بیبینێت، تاکوو خوێنەر هەست بە لاساری جووجەڵە زەردە کات، تاکوو هەست کات ئەم جووجەڵە زەردە جیاوازییەکی لێر جووجەڵەکان ترا هەیە کە توانیویە خۆی خاتە نێو ئەم چیرۆکەوە.نووسەر لە دەسپێکی چیرۆکەوە ئەو دەرفەتەی نەداوە جووجەڵە زەردە هەنگاوگەلێ سەرەتایی شێوازی تایبەتی لاساربوونی خۆی هەڵبگرێ، نەیهێشتووە خوێنەر بە متمانەیەکی سەرەتایین بگەیەنێت تاکوو چەن هەنگاوێ دەس جووجەڵە زەردە بگرێت و لێریدا لاسارانە بجووڵێت… بە زوویی قۆناغی دوایی چیرۆکەکەی دێنێتە پێشەوە. قۆناغێک پێشبینی کراو! ئێوە بڵێن کاتێ جووجەڵەیەک بێ ئەوەی دایک و باوکی بزانن لە ماڵ دەچێتەوە دەرەوە، دوایی چی پێش دێت؟ زۆر ڕوونە ـ مەبەست لە چیرۆکی کوردییایە ـ کاتێکا دێنەوە و ئەبینن جووجەڵەکەیان نییە، بۆی نیگەران دەبن و شیوەن و ڕۆی بۆ دەکەن!
مریشک دێتەوە بانگ ئەکات:
“ئەهای قود قود قود قودا/جووجکە زێڕینەی هێژا
بۆتم هێناوە دانە/ وەرە پێت بەم تاقانە
هەڵچنە دانەوێڵە/دایە بە جێ مەهێڵە”
دایە، دانەوێڵەی ئامادەی بۆ جووجەڵە هانیوەتەوە تاکوو جووجەڵە بێ هیچ کار و هەوڵدانێ بێت بە دڵی خۆی هەڵیچنێ!
“ئەها… نوقڵێکی شیرین/ خۆش تام و چێژ و ڕەنگین”
نووسەر لێرا کە بچووکترین پرسێک دێتە پێشەوە، سەری لە خۆی و خوێنەر شێواندوە. خۆیشی نازانێ جووجکە و مریشک ئاخری دانەوێڵە ئەخۆن یان نوقڵی شیرین؟! ئایا جووجکە خودی جووجکەیە و نووسەر ئەیهەوێ هەنگاوێک ڕوو بە پێش بچێت تا بتوانین کەسایەتییەک لە ئاژەڵی مریشک لە نێو ئەدەبیاتی مناڵاندا ببینین و بەو پێیە خوێنەر بەرەو ناسین و بە دوایەوە شێوە پێوەندییەکی سەقامگیر لێر ئاژەڵی مریشک بگەیەنێت، یان دەیهەوێ دیسان وەک هەزاران چیرۆکی ئەدەبی مناڵانی جیهان کەسایەتی مریشک کت و مت وەکوو مرۆڤ بخولقێنێ؟!
سووزان فلێچێر Susan Flecher نووسەری ئامریکایی کە زۆربەی کتێبەکانی وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی فارسی، بۆ ئاماژە بە وشتر و گوێدرێژ لە ڕومانێکیا، بەنەی خوا ببینن چ ڕەنجێ دەکێشێ! جگە لەوەی لە کتێبخانەکاندا زۆرێک لێکۆڵینەوە دەکا، بەوەش ڕازی نابێت و بڕیار دەدا خۆی لە نزیکەوە بیانبینێ، بیانناسێ و ڕاستەوخۆ تەجروبە کات. بۆچی؟ تەنیا بۆ ئەوەی کە لە ڕومانێکی چوارسەد پانسەد لاپەڕەییدا دوو سێ ڕستەی کۆتا لە بارەیانەوە بنووسێت! ئەوان بۆ نووسین وەکوو کۆیلە کار دەکەن. لای ئێمەیش دەتوانی هەر لە شەوێکا بینووسیت و نیگارگەری بۆ بکەی و بخەویت، بەیانی کە هەڵدەستی ئەبینی چیرۆکەکەت بە ئەژمار چەن هەزار بەرگەوە چاپ کراوە! ئەو شتەی لای ئەوان بە سێحر و جادووش ناکرێ، لای ئێمە وەک ئاوخواردنەوەیە!
لای ئێمە جووجەڵە و پەپوولە و کەروێشک و پشیلە و سمۆرە و مامز و… هەر هەمووی بە یەک چاو سەیر دەکرێ و دەهێنرێتە نێو چیرۆکەکانەوە. دواتریش بۆ هۆکار هانینەوە دەچنە ژێر چەتری چەمکی فابڵ Fable!
کەڵەشێر دێتەوە:
“کەڵەشێری باڵ ڕەنگین/ بە دەم گۆرانی چڕین
هاتەوە لە دوورەوە/ پەڕ و پۆی لەراندەوە”
ئێستاکەش پێشبینی خوریانی جووجەڵە بە دەس پشیلە:
“کەڵەشێر دای بە سەریا/ وتی: ئای مالم ڕمیا
نەک خواردوویە پشیلە بۆر/ یان بردوویەتی بە زۆر”
نووسەر ڕەوایەتی دەگێڕێنێتەوە لای جووجەڵە زەردە. هێشتاکە نووسەر نەیهێشتووە جووجەڵە زەردە هەست بە له‌ززەت نافەرمانی کات، دەرفەتی نەداوە جووجەڵە زەردە بەو تەجروبە نابگەلەی بێ‌فەرمانی و بێ‌ئیجازە چوونە دەرەوە بگات، بەو چێژ و له‌ززەتگەلەی کە تەنیا ئێمە لە بێ‌فەرمانیدا دەتوانین پێی بگەین، بە ڕەوایەت و نیگایەکی گەورەساڵانەوە لە خۆشی و له‌ززەت ئەیشواتەوە و ترس و هەست بە ون بوونی پێ ئەدا! ڕەنگە بڵێن ئەدەبیاتی مناڵان و چێژ لە بێ‌فەرمانی؟! ئەم ڕەخنەگرە کێیە کە ئەڵێت کەسایەتی چیرۆکی مناڵان چێژ لە نافەرمانی بات؟! لێرەدایە کە چ مامۆستایانی ئایینی، چ فێرکاری مەدرەسە و هەموو قشرەکانی کۆمەڵگا، تەنانەت نووسەرانیش ڕەگی ملیان هەڵدەستێ و واقیان وڕ دەمێنێ کە ئەم ڕەخنەگرە لە کوێوە هاتووە و چی مەبەستە؟! مەگەر ئەدەبیاتی مناڵان دانەنرا کە مناڵانی پێ پەروەردە کەین؟! مەگەر ئەدەبیاتی مناڵان بۆ ڕاهێنان و بەهرەی مناڵان لە تەجروبەی گەورەساڵان نییە؟! ئەم ڕەخنەگرە جنۆکە چووەتە گیانی باس لە چێژ لە بێ‌فەرمانی و لاساربوون دەکات!
نووسەرانی ئەدەبی مناڵان، ئەدەبیاتی مناڵان و بە گشتی ئەدەبیات ـ چونکا ئەدەبیاتی مناڵان سەرەتا بەر لە هاوردنی هەر مانایەکی دەرەکی، دەبێ ئەدەبیات بێت ـ دەکەنە کەرەستە و ئامرازێک لە خزمەت بژاردەکانی تر وەکوو کۆمەڵگا و پەروەردە و ڕاهێنان و… و بۆ نووسینی هەر بەرهەمێکی ئەدەبی مناڵان بە پاڵفتەگەلی دەروونناسی، کۆمەڵناسی و پرسگەلی ئاکاری و ڕەوشتی و… خاوێن و بێهداشتی دەکەنەوە!
بڕوای نووسەران بە سانسۆڕ لە بەرهەمەکانیاندا زاڵە! ئەوان زاتی ئەدەبیاتیان لە ئەدەبی مناڵان گرتۆتەوە و هەر جارێک دەیکەنە گۆچانی دەستی بژاردەیەک لە کۆمەڵگا تا قورسایی ناساقی و ناڕێکی خۆیانی پێ ڕاست کەنەوە! بە وتەی “ناتالی هابیت” ئەدەبیات بەم شێوەیە دەبێتە ئێسفناج: “مەترسی کتێبگەلی پەیامدار و پەیام مەدار ئەوەیە کە کتێبی مناڵانیش وەکوو کارکۆییەکانی سەوزیگەل دەستەبەندی دەبێت.” ئەدەبیات سەرەتا بەر لە هەر شتێک دەبێت ئەدەبیات بێت نەک پەند و ئامۆژگاری و پەروەردە و ڕاهێنان و پرسگەلی ئاکاری و ڕەوشتی و پریگاندنەوە لە خراپە و ڕاسپاری بە چاکە! ئەوانەی کە دڵەدڵەی ئەوانەیان هەیە بچنە نێو سیستەمی فێرکاری و ڕاهێنانی ئایینی و فەرمی مەدرەسە و ژینگەپارێزی و کۆڕدانان بۆ شێوەی دروستی پەروەردە و… نەک ئەوەی لە ئەدەبیات پەیکەرێک ڕواڵەتی ناڕەسەن دروست کەن.
بەڵێ دەتوانی چیرۆکێکت لە سەر پرسێکی ڕەوشتی بێت، بەڵام گەر دەتەوێ ئەدەبیات بێت، دەبێ ئەو ناوەڕۆکە خۆی لە نێو دڵی چیرۆک جێکاتەوە. بە شێوەیەک کە کاتێ مەزەی ئەو چیرۆکە دەکەی دانەوێڵەی ناوەڕۆکەکەت بە جوانی کوڵابێت و لە دیان گیر نەکات. بە وتەی “فیلیپ پوولمەن” دەبێت چیرۆک ئەرباب بێت نەک ناوەڕۆک. دەبێ ناوەڕۆک لە قووڵایی لایەگەلی چیرۆک خۆی جێگیر کات تاکوو ئەو چیرۆکە بە مانای ئەدەبیات نزیک بێتەوە. وەگەرنا ئەدەبیات هەر جارێک دەکەوێتە خزمەت چەمکگەلی تر و بە وتەی ناتالی هابیت، جارێک دەبێتە ئێسفناج و جارێکی تر دەبێتە کووزەڵە تا کارکۆیی تایبەتی خۆی بگەیەنێت…ئەم پرسە باسی زۆری لە سەرە کە دەبێت لە دەرفتێکی ترا بە گشتی لێکبدرێتەوە.
بگەڕێینەوە نێو خودی چیرۆکەکە. لای جووجەڵە زەردەی سەرگەردان کە نووسەر بە زوویی دەرفەتی تەجروبە و ناسینی لێ دەگرێتەوە و دەیکاتە گریان:
“جووجکە زەردەی سەرگەردان/ بە جیکە جیک و گریان
ئاوڕی ئەدایەوە/ بۆ خۆی دەخولایەوە”
ئاماژەم داوە وشەی چێژی نێو هەر تەجروبەیەکی نافەرمانی. ناسراوترین بەرهەمی له‌ززەتی بێفەرمانی و وەدەسکەوتنی دونیایەکی نەبینراو کە هیچکات لە کڕنۆش بردن و پەیڕەوی کردن وە دەس نایەت، چیرۆکی “ماسیی ڕەشی بچکۆلانە”ی سەمەد بێهڕەنگییە. ئەو دونیایەی کە ماسییە ڕەشە بچکۆلانە لە دوای بڕیاری بە لاساری و بێ‌فەرمانی بەرەو ڕوویەوە دێت: “ماسیی بچکۆلانە، بە دەم مەلەوە دەڕۆیشت و بیری دەکردەوە. لە هەر بنگسێک لە ڕێدا، چتێکی نوێی دەدی و فێر دەبوو. ئێستە ئیتر حەزی لەوە بوو کە بە تەقلەلێدان لە تاڤگەکان بکەوێتە خوارەوە و دیسان مەلە بکات…” گەیشتنی بە قڕژانگ و قربۆق و مارمێلک و ئاشنایەتی لێریاندا و دواتر ئاسک و کەو و دیتنی کیسەڵ. دونیایەک بێ وێنە و سەیر و سەمەر کە تەنیا لاسار و بێ‌گوێکان دەیبینن و پێی دەگەن! لێرەدا ئێمە تا ئەیسە تەنیا پێیەکی لاواز و ترسنۆکی جووجەڵەمان دیوە و گریان و ڕۆڕۆ و ناڕەحەتی مریشک و کەڵەشێر. ڕەوایەت دەگات بە دەنگی پشیلە:
“میاو میاو پشیلەم/ ڕۆژ باش دۆسە گردیلەم…”
هەر لەم لاپەڕەیەدا ئێمە جووجکە زەردە لە بەر دەلاقەی کولێندا ئەبینین. کاتێکا جووجەڵە زەردە چۆتە دەرەوە و ون بووە، ئەی لە بەر دەلاقەدا چی دەکا؟! پێ دەچێ ئەوە قاپی تەسویر بێت و وێنەی جووجەڵەش لە ناوی! نیگارەکان چیرۆک ئەوەندە بێڕۆح و عاتیفە و زەوق و ناڕەسەنن کە خوێنەر سەری لێ ئەشێوێ. یان لە پەڕەی دواییدا کە وەها باس لە پشیلە دەکا:
“پشیلە چڵکن لە سەر بان/ پەیتا پەیتا ئەیمیاوان…”
لە حاڵێکدا کە چ جەستە و چ ڕۆحیەتی وێنەی پشیلە لەوە دەچێ کە چەن جار بە نوێترین پاک کەرەوەکانی ڕۆژ شۆردرابێتەوە و دوایی ئوتو و پرێس کرابێتە سەر پەڕەی چیرۆک. هەر کاتێ سەرنجی وێنەکان ئەدەم، دەکەومەوە بیر کارگەی شیرینی پەزی. دیسان گرنگی لەوەدا ئەبینم باسی شیرینی و واحدە عەمەڵییەکەی شیرینی پەزی بکەم تاکوو ئەدەبیات!
ئێستاش وتووێژی ئاسایی و کلیشەیی جووجەڵە و پشیلە. جووجەڵە زەردە بۆ ئەوەی لە دەس پشیلە دەرباز بێت، فێڵێک دێنێتەوە:
“هێلکەیەک لە زگمایە/ گەوهەری شەو چرایە
قورسایی نیم کیلۆیە/ گڵۆپە چۆنە؟وایە…”
هەر بەم بۆنەشەوە دەرباز دەبێت و دواتر مریشک و کەڵەشێر خۆیان دەگەیەنن و تا ئەتوانن بە دەنووک لێی ئەدەن و داخی دڵیان پێی دەڕێژن. ئەمجا هەرسێکیان بە خوشحاڵییەوە دەگەڕێنەوە بۆ ماڵ.
ئەها! ئێستا ئیتر کاتی گەیشتووە! ئەو پەیامەی کە نووسەر چیرۆکی بە خاتری ئەوە نووسیوە و چەنها پەڕە بە هەناسەبڕکێ سەروا(قافیه)ی چنیوە تاکوو لە ئەنجامدا پێی بگات:
“(جووجەڵە زەردە) بەڵێنی دا بە دایە/ تەنیا نەچێ بۆ کایە”
هاوردنی پەیامی چیرۆک لە ئەنجامدا لە زمانی خودی جووجەڵە زەردەوە… کە بڵێت من غەڵەتم کرد و دیسان ئەبێ گوێگری فەرمانی دایک و بابم بم. ئەمەیە دیسان خنکاندنی دەنگی مناڵان و هاوردنی پەیامێکی گەورەساڵانە لە خودی زارەکی مناڵان. دیسان بە ناڕەوا کەڵک گرتنی گەورەساڵان لە ناوی ئەدەبیاتی مناڵان!
چیرۆکی کلیشەیی بەم شێوە چیرۆکانە دەوترێت کە هیچ جۆرە عادەت شکێنییەکیان تێدا نابینی. دیاری کردنی کلیشەیی بوون یان نەبوون بە پێی ئەژمار و ئامار نییە کە بێم بڵێم چونکا فڵان و فڵان و فڵان چیرۆک ئاوەها بوونەتە و بەو پێیە ئەوەندە ژمارەمان هەیە کەوایە ئەم چیرۆکە کلیشەییە. نا! چیرۆکێک کە کاتێ بە خوێندنەوەی چەن دێڕێکی توانیت پێشبینی کەیت چی بە سەرا دێت و چی دەقەومێ و پێشبینییەکانت دروست بوون، ئەوە چیرۆکێکی کلیشەییە و نەیتوانیوە پێکهاتەی زێهنی خوێنەر بشکێنێ و بیگۆڕی. مەرگی هونەریی چیرۆکێک هەر لەم کاتەدایە!

دیاکۆ بادکان

اخبار مرتبط

نظرات

یادداشت روژان

نگاهی به سوانح دلخراش جاده‌ای در راه‌های استان کردستان

گوش‌هایی که نمی‌شنوند و چشم‌هایی که نمی‌بینند

بامداد سەشنبه ۲۰ تیر درحالیکه غالب مردم براساس نظم و گردش شبانەروز در بستر خواب بودند جمعیتی از شهر سنندج، به اقتضای نیاز و کار ضروری عزم سفر کردند تا در این گردش روزگار به نیازهای خود پاسخ دهند اما انگار مقدر چنین بود که به مقصد نرسند و در همان ابتدای سفر راهی دیار باقی شوند. حادثه دلخراشی که به سبب ارتباطات پیشرفته و شبکەهای اجتماعی خواب را در همان نیمەهای شب از چشم هموطنان ربود و به خبر اول خبرگزاری‌های ایران تبدیل شد، به گونەای که سه روز عزای عمومی اعلام شد و مقامات کشور از رئیس جمهور و رئیس مجلس گرفته تا بسیاری از وزرا و شخصیت‌های مطرح کشور با صدور پیامهایی به ابراز همدردی با مردم داغدار کردستان پرداختند و  روز پنجشنبه نیز خبر آن در صفحه اول همه روزنامەهای سراسری قرار گرفت. مرگ دست کم ۱۱ نفر که به سبب نوع حادثه قلب بسیاری‌ها را جریحەدار کرد. نکته حائز اهمیت در این رویداد تلخ ایجاد موجی از حزن و اندوه در عرصه استانی و ملی بود که اگر نبود این ابراز همدردی‌ها شاید تالم ناشی از آن برای  خانواده‌های داغدار قابل تحمل نبود. اما پیرامون این سانحه نکاتی قابل تامل است که بیان آن ضروری به نظر می‌رسد: ۱- تلنگری بود به مسوولان که هشدار رسانه‌ها و کارشناسان را جدی بگیرند. نقطه وقوع حادثه به عنوان مکانی حادثه خیز بارها مورد نقد قرار گرفته بود اما دریغ از یک پاسخ منطقی! ۲- بارها گفتیم و بار دیگر تکرار می‌کنیم، مردم کمبودها و ناملایمات را تحمل می‌کنند اما بی‌توجهی، اهمال، فخرفروشی و بی‌عدالتی ازسوی مسئولان را تحمل نمی‌کنند. شکی نداریم که با هزینه چندبرابرهم که شده این مسیر تحت فشار افکارعمومی در کوتاه‌ترین زمان اصلاح خواهد شد، همچنانکه قطعه‌ای از مسیر راه سنندج- حسین آباد، در سال 1382 پیش پس از واژگونی تانکر حامل مواد شیمیایی MTBE و سرازیر شدن مواد آن به داخل آب سد قشلاق بلافاصله اصلاح شد، آیا بهتر نیست قبل از وقوع حوادث تلخ و تحمیل هزینه‌های بسیار گوشها را بروی انتقادات بگشایند و اینقدر بیخیال نباشند. حتما باید جان چند نفر گرفته شود تا معبری حادثه خیز اصلاح شود؟ 3- بارها از تردد تانکر‌های نفتکش در جاده‌های کردستان به عنوان ارابەهای مرگ و کابوس نام برده شده است و سال‌هاست واژگونی تانکر‌ها که نفت و مشتقات نفتی عراق را از طریق جاده‌های باریک و ناامن کردستان به ویژه مریوان و سنندج به ایران می‌آورند یا محصولات نفتی فراوری شده مانند بنزین و گازوئیل را به آن کشور منتقل می‌کنند، همچون کابوسی مردم و محیط زیست منطقه کردستان را تهدید می‌کند. گفته می‌شود در سوآپ نفتی ایران و عراق روزانه ۳۰ تا ۶۰ هزار بشکه نفت خام از طریق مرز به پالایشگاه‌های کرمانشاه، شازند، تهران و تبریز انتقال داده می‌شود و ایران معادل آن را در بنادر صادراتی جنوب تحویل مشتریان عراق می‌دهد. آمار تردد روزانه از ۶۰ تا ۴۰۰ کامیون در محور مریوان – سنندج که یکی از باریک‌ترین و ...