رفتن به بالا

روزنامه فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی رۆژان

تعداد اخبار امروز : 0 خبر


  • یکشنبه ۲۹ مهر ۱۳۹۷
  • الأحد ۱۰ صفر ۱۴۴۰
  • 2018 Sunday 21 October

  • روزنامه روژان

    صاحب امتیاز و مدیر مسوول: سلیمان الله‌مرادی

    ..............................................................

    نشانی: سنندج - میدان آزادی - انتهای کوچه سجادی (کوچه رزان) - پلاک ۱۱۵

    کد پستی: ۳۳۹۵۳-۶۶۱۳۷

    ..............................................................

    تلفن: ۳۳۲۳۸۵۴۵-۰۸۷

    ای‌میل: info@rojanpress.com

    کانال تلگرام: rojanpress@


اوقات شرعی

  • پنجشنبه ۱ شهریور ۱۳۹۷ - ۱۳:۳۹
  • کد خبر : 4321
  • هفته‌نامه روژان
  • چاپ خبر : از چالدران تا امروز
برگی از تاریخ

از چالدران تا امروز

روژان: گر در چالدران پیروزی با ایران بود سرزمین کردستان همچنان بخشی از خاک ایران بود و بستر و مقدمات سایکسـ پیکو، سور و لوزان فراهم نمی‌شد…

شاید بارها از تاثیر تاریخ بر روی زندگی کنونی‌تان شنیده باشید و هربار بی‌تفاوت از کنار آن گذشته باشید و یا با این استدلال که وقایع تاریخی روزی اتفاق افتاده و به پایان رسیده‌اند بی‌درنگ این ادعا را رد کرده باشید اما واقعیت آن است جهان کنونی نتیجه و برآیند راهی است که انسان از گذشته‌های دور تاکنون پیموده است و گاه حوادثی در گذشته زندگی وی را تحت تاثیر قرار داده که نقشی در آنها نداشته و صرفا انسان‌های تاریخی آنرا رقم زده‌اند؛ یکی از وقایع تاریخی که سرنوشت کشورهای ایران، عراق، ترکیه، سوریه، ارمنستان و دیگر همسایگانشان را در دوران معاصر رقم زده جنگ چالدران بوده است؛ جنگی که پنج قرن پیش یعنی حدود ۵۰۵ سال قبل میان دو حکومت موجب شکل گیری بخشی از مرزهای سیاسی خاورمیانه و بستر تقسیم بندی های سیاسی و مرزی امپراتوری در حال مرگ عثمانی در خلال دو جنگ جهانی شد.

۲۳ اوت ۱۵۱۴ میلادی مصادف با ۳۱ مرداد ۸۹۲ هجری شمسی سالروز جنگ تاریخی و سرنوشت ساز چالدران است، جنگ چالدران نخستین جنگ حکومت صفوی شیعی با عثمانی سنی بود؛ دو حکومت تازه نفس و مدعی که قصد سروری بر جهان اسلام را داشتند و هرکدام از آنها پایتخت‌هایشان را دارالخلافه و مرکز جهان اسلام می‌دانستند. این جنگ در نزدیکی شهر کنونی چالدران ایران روی داد که سلطان سلیم عثمانی توانست سپاه صفوی به فرماندهی شاه اسماعیل اول را شکست دهد و حتی چیزی نمانده بود شاه جوان صفوی کشته شود. فارغ از علل و عوامل شکست، شاه شکست ناپذیر صفوی شکست سختی خورد و نتیجه‌اش جدایی بخش‌هایی از خاک ایران و منضم شدن آن به عثمانی شد؛ در این جنگ غرب کردستان اعم از کردستان ترکیه، عراق و سوریه از ایران جدا و به قلمرو عثمانی الحاق شدند، به طور قاطع می‌توان گفت بیشترین تاثیرگزاری جنگ چالدران بر روی حیات سیاسی کوردها بوده است؛ جمعیتی فراوان با جغرافیایی گسترده که بخش بزرگی از آن از ایران جدا شده و به عثمانی ملحق شد.

با اینکه تا پایان دوره قاجار شاهد جنگ و گریز و تنش‌های فراوان میان عثمانی و دولت‌های حاکم بر ایران هستیم اما هیچ‌گاه این سرزمین‌ها به ایران برنگشت و طی معاهده‌های آماسیه، زهاب، استانبول و ارزنهٔ‌الروم مرزها تا حدودی تثبیت شدند و کوردها به طور رسمی بین دو حکومت مجزا تقسیم شدند. شاید توصیف نتیجه جنگ چالدران به پدیده‌ای مصیبت‌بار قدری احساسی و دور از نگاه تاریخی باشد اما اگر به جغرافیای سیاسی و اجتماعی عراق و سوریه و ترکیه نگاهی بیاندازیم و وضعیت کوردها را در یک قرن اخیر در این کشورها بررسی کنیم مصیبت‌بار و فاجعه‌بار بودن نتیجه چالدران را یک واقعیت تاریخی خواهیم دانست.

پایان چالدران سرآغاز دستیابی عثمانی به سرزمین پر جمعیت و آبادی بود که می‌توانست بخش بسیار مهمی از هسته نیروی نظامی امپراتوری را شکل دهد و عثمانی با گسترش قلمرو در خاورمیانه و تحکیم‌اش توانست تا وین پیش‌روی نماید و فاصله زیادی تا غصب قلب جهان مدرن کنونی نداشت و این نیز سرآغاز مخاصمه و درگیری روسیه و قدرت‌های اروپایی با عثمانی بود.

هرچند جنگ جهانی اول امپراتوری عثمانی و آثار و بقایایش را می‌توان به کتاب‌های تاریخی اماکن و موزه‌ها سپرد اما نتایج فروپاشی آن مقدمه تقسیمات مرزی استعماری و تولد نامشروع دولتهایی شد که بدون توجه به ویژگی‌های جغرافیایی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی سرزمین‌های بجا مانده از عثمانی شکل گرفته بودند. تقسیمات جدید خواست و اراده دولت‌های استعماری بوده که مرزهای سیاسی مصنوعی را برای منطقه بوجود آوردند؛ مرزهایی که نه اراده مردمان ساکن در آن دخیل بود نه نقشه‌ای آسمان و مبانی آسمانی داشت و نه بر پایه یک ویژگی خاص شکل گرفته بود بلکه یک مرز مصنوعی، استعماری و اجباری بود و در این میان کوردها میان سه کشور نامشروع ترکیه، سوریه و عراق تقسیم شدند و به زودی با پشتیبانی قدرت‌های استعماری و قدرت سرکوب سه حکومت تازه تحمیل شده مشروعیت آنها مقدم بر مشروعیت و سابقه تاریخی هزارن ساله ساکنان این سرزمین‌ها شد و مردمان خاورمیانه به زودی تمام تاریخ را فراموش کردند و با قلم و اسلحه به دفاع از واحدهای سیاسی‌ای پرداختند که عمرشان کمتر از پیرمردان و پیرزنانی است که هم اینک در همین سرزمین‌های کوردنشین زندگی می‌کنند و با همین مقدار کم سن به یک اصل ثابت و وحی منزل تبدیل شده‌اند و با ابزارهای سلطه و سرکوب از دستیابی کوردها به حقوق سیاسی و فرهنگی‌شان ممانعت به عمل می‌آورند و حتی جالب آن است که در کشوری مانند ترکیه با انکار وجود جمعیتی بنام کورد به جعل تاریخ پرداخته و با ترویج توهمات و خزعبلات پان‌ترکی و امپراتوری توران به کشتار آنها دست زده‌اند و اینک خاورمیانه یک قرن است در منازعه‌ای خونین بر سر سرنوشتی ناخواسته در نزاع است. یک قرن است در این کشورها نزاع‌های سنگین در جریان است و کوردها در این میان اصلی‌ترین قربانیان این نزاع هستند.

اگر چه در تاریخ قاعده‌ای به نام اما و اگر و شرط گذاشتن نداریم و باور داریم که وقایع تاریخی یونیک هستند و یکبار اتفاق افتاده و تکرار نمی‌شوند اما گاهی برای برهم زدن تصورات جذمی و گاه آلوده به تقدس باید اما و اگر را جهت روشن شدن واقعیت‌های تاریخی بکار برد. باید اما و اگر بکار برد تا آن پژوهش‌گران و محققین و تحلیل‌گران با ذهنیت‌های راکد و زندانی در حصار ایدئولوژی و ایسم‌ها بفهمند آنچه که اینک شاهد آن هستیم حتی از صدفه و تصادف هم بدتر است، تا روشن شود تصورات ما از ثبات و ایستایی کنونی به اندازه یک قرن سابقه دارد.

اگر شاه اسماعیل در چالدران شکست نمی‌خورد؛ اگر شاهان صفوی و قاجار در مقابله با عثمانی ضعف نشان نمی‌دادند، شاید نه بلکه بطور قطع تاریخ خاورمیانه اینگونه رقم نمی‌خورد. عثمانی آن امپراتوری عظیم نمی‌شد، قدرت‌طلبی نمی‌کرد و به هیولایی برای اروپایی‌ها تبدیل نمی‌شد و به طور قطع در جنگ جهانی اول نمی‌توانست داعیه‌ای داشته باشد. اگر در چالدران پیروزی با ایران بود سرزمین کردستان همچنان بخشی از خاک ایران بود و بستر و مقدمات سایکسـ پیکو، سور و لوزان فراهم نمی‌شد؛ دیگر آن جغرافیای گسترده برای خط کشی دو افسر سرکش انگلیسی و فرانسوی وجود نداشت، دیگر آن مرزهای میلیمتری شکل نمی‌گرفت تا قرن‌ها نزاع بر سر آنها در جریان باشد. اگر در چالدران صفوی‌ها پیروز می‌شدند، اینک نقشه خاور میانه به گونه دیگر بود و مرزها شکلی دیگر داشتند و قطعا مردمان و محققانی هم وجود داشتند که آن مرزها و واحدهای سیاسی را تنها اتفاق و امکان مشروع می‌دانستند و از آنها با قلم و اسلحه دفاع می‌کردند.

شاید کسی گمان برد گفتن این اما و اگرها نوعی پناه به درون تاریخ بردن و تسکین فردی است اما واقعیت آن است اگر بر همگان و بخصوص مردمان خاورمیانه این امکان‌ها و اما و اگر و شرط‌ها روشن شود، اگر اسلام از شبه جزیره عربستان خارج نمی‌شد، اگر مسیحیت به اروپا نمی‌رفت، اگر خلافت عباسی و عثمانی شکل نمی‌گرفت، اگر نتیجه چالدران و جنگ جهانی اول گونه‌ای دیگر بود شاید اینک ما اینگونه نبودیم و قطعا هم نمی‌بودیم. روشن شدن این علل و عوامل این تقسیم بندی‌ها، کشورهای جدید، فرق و مذاهب، اقوام و ملیت‌ها می‌تواند به تساهل و تسامح بیانجامد، می‌توان به دست کشیدن از دشمن‌تراشی منجر شود، می‌تواند به پذیرش تکثر و دیگری و غیره بیانجامد، می‌تواند احترام و دوستی را بین خود و دیگری رقم بزند، می‌تواند به پذیرش حق زیستن برای هر انسانی با تمام تفاوت‌هایش منجر شود. این امکان‌های تاریخی مبین پذیرش اصل همزیستی مسالمت‌آمیز با قبول و احترام به تفاوت‌هاست؛ امری که حلقه مفقوده زیستن در خاورمیانه است و هر روز و ساعت و دقیقه فردی به نام حق بودن اقدام به کشتن دیگری باطل می‌کند، باطل‌هایی که صرفا تفاوت‌اند و جهل و ناآگاهی ما این تفاوت و بر ما بودن را به باطل و گمراه، نجس و ناپاک تبدیل کرده است.

خاورمیانه کنونی بیش از هرچیز نیازمند آگاهی و صلح است و به نظر می‌رسد آگاهی تاریخی از اینکه ما چگونه انسان‌هایی بوده‌ایم و چگونه به اینجا رسیده‌ایم می‌تواند کمک بزرگی به ما بنماید، هیچ پلی در هیچ کجای تاریخ این سرزمین نشکسته است، از کره‌ای دیگر ما را عقب نگه نداشته‌اند، باید بپذیریم ما نیاز به آگاهی داریم و باید خود و موقعیت خویش را بشناسیم و همدیگر را با تمام تفاوت‌هایمان بپذیریم.

افراسیاب جمالی- دانشجوی دکتری تاریخ

اخبار مرتبط

نظرات

یادداشت روژان

نگاهی به سوانح دلخراش جاده‌ای در راه‌های استان کردستان

گوش‌هایی که نمی‌شنوند و چشم‌هایی که نمی‌بینند

بامداد سەشنبه ۲۰ تیر درحالیکه غالب مردم براساس نظم و گردش شبانەروز در بستر خواب بودند جمعیتی از شهر سنندج، به اقتضای نیاز و کار ضروری عزم سفر کردند تا در این گردش روزگار به نیازهای خود پاسخ دهند اما انگار مقدر چنین بود که به مقصد نرسند و در همان ابتدای سفر راهی دیار باقی شوند. حادثه دلخراشی که به سبب ارتباطات پیشرفته و شبکەهای اجتماعی خواب را در همان نیمەهای شب از چشم هموطنان ربود و به خبر اول خبرگزاری‌های ایران تبدیل شد، به گونەای که سه روز عزای عمومی اعلام شد و مقامات کشور از رئیس جمهور و رئیس مجلس گرفته تا بسیاری از وزرا و شخصیت‌های مطرح کشور با صدور پیامهایی به ابراز همدردی با مردم داغدار کردستان پرداختند و  روز پنجشنبه نیز خبر آن در صفحه اول همه روزنامەهای سراسری قرار گرفت. مرگ دست کم ۱۱ نفر که به سبب نوع حادثه قلب بسیاری‌ها را جریحەدار کرد. نکته حائز اهمیت در این رویداد تلخ ایجاد موجی از حزن و اندوه در عرصه استانی و ملی بود که اگر نبود این ابراز همدردی‌ها شاید تالم ناشی از آن برای  خانواده‌های داغدار قابل تحمل نبود. اما پیرامون این سانحه نکاتی قابل تامل است که بیان آن ضروری به نظر می‌رسد: ۱- تلنگری بود به مسوولان که هشدار رسانه‌ها و کارشناسان را جدی بگیرند. نقطه وقوع حادثه به عنوان مکانی حادثه خیز بارها مورد نقد قرار گرفته بود اما دریغ از یک پاسخ منطقی! ۲- بارها گفتیم و بار دیگر تکرار می‌کنیم، مردم کمبودها و ناملایمات را تحمل می‌کنند اما بی‌توجهی، اهمال، فخرفروشی و بی‌عدالتی ازسوی مسئولان را تحمل نمی‌کنند. شکی نداریم که با هزینه چندبرابرهم که شده این مسیر تحت فشار افکارعمومی در کوتاه‌ترین زمان اصلاح خواهد شد، همچنانکه قطعه‌ای از مسیر راه سنندج- حسین آباد، در سال 1382 پیش پس از واژگونی تانکر حامل مواد شیمیایی MTBE و سرازیر شدن مواد آن به داخل آب سد قشلاق بلافاصله اصلاح شد، آیا بهتر نیست قبل از وقوع حوادث تلخ و تحمیل هزینه‌های بسیار گوشها را بروی انتقادات بگشایند و اینقدر بیخیال نباشند. حتما باید جان چند نفر گرفته شود تا معبری حادثه خیز اصلاح شود؟ 3- بارها از تردد تانکر‌های نفتکش در جاده‌های کردستان به عنوان ارابەهای مرگ و کابوس نام برده شده است و سال‌هاست واژگونی تانکر‌ها که نفت و مشتقات نفتی عراق را از طریق جاده‌های باریک و ناامن کردستان به ویژه مریوان و سنندج به ایران می‌آورند یا محصولات نفتی فراوری شده مانند بنزین و گازوئیل را به آن کشور منتقل می‌کنند، همچون کابوسی مردم و محیط زیست منطقه کردستان را تهدید می‌کند. گفته می‌شود در سوآپ نفتی ایران و عراق روزانه ۳۰ تا ۶۰ هزار بشکه نفت خام از طریق مرز به پالایشگاه‌های کرمانشاه، شازند، تهران و تبریز انتقال داده می‌شود و ایران معادل آن را در بنادر صادراتی جنوب تحویل مشتریان عراق می‌دهد. آمار تردد روزانه از ۶۰ تا ۴۰۰ کامیون در محور مریوان – سنندج که یکی از باریک‌ترین و ...