رفتن به بالا

روزنامه فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی رۆژان

تعداد اخبار امروز : 0 خبر


  • شنبه ۲۹ دی ۱۳۹۷
  • السبت ۱۲ جماد أول ۱۴۴۰
  • 2019 Saturday 19 January

  • روزنامه روژان

    صاحب امتیاز و مدیر مسوول: سلیمان الله‌مرادی

    ..............................................................

    نشانی: سنندج - میدان آزادی - انتهای کوچه سجادی (کوچه رزان) - پلاک ۱۱۵

    کد پستی: ۳۳۹۵۳-۶۶۱۳۷

    ..............................................................

    تلفن: ۳۳۲۳۸۵۴۵-۰۸۷

    ای‌میل: info@rojanpress.com

    کانال تلگرام: rojanpress@


اوقات شرعی

  • چهارشنبه ۱۱ مهر ۱۳۹۷ - ۱۳:۵۰
  • کد خبر : 4372
  • هفته‌نامه روژان
  • چاپ خبر : از نشانه‌شناسی عکس تا نشانه‌شناسی شهری
عادل محمدی: دکتری تخصصی زبانشناسی

از نشانه‌شناسی عکس تا نشانه‌شناسی شهری

عکس‌ها در علم نشانه‌شناسی همچون متن دارای نشانه و معنا هستند. نشانه‌شناسی دانشی است که به شناخت و بررسی نشانه‌ها و کارکردهای آن در انتقال پیام و فرایند تداعی معنا در ذهن انسان‌ها می‌پردازد. بحث نشانه‌شناسی به «فردینان دو سوسور» زبان‌شناس سوئیسی باز می‌گردد. از نگاه شعیری، سوسور برای نشانه‌شناسی از واژه سمیولوژی «semiology» بهره […]

عکس‌ها در علم نشانه‌شناسی همچون متن دارای نشانه و معنا هستند. نشانه‌شناسی دانشی است که به شناخت و بررسی نشانه‌ها و کارکردهای آن در انتقال پیام و فرایند تداعی معنا در ذهن انسان‌ها می‌پردازد. بحث نشانه‌شناسی به «فردینان دو سوسور» زبان‌شناس سوئیسی باز می‌گردد. از نگاه شعیری، سوسور برای نشانه‌شناسی از واژه سمیولوژی «semiology» بهره می‌گرفت و از نگاه وی نشانه ترکیبی از دل (صورت آوایی) و مدلول (تصور ذهنی) است که رابطه این دو را لازم و ملزوم می‌دانست. مانند دو روی یک سکه از دو قسمت تشکیل شده‌اند یا وی آن را همچو پشت و روی کاغذی تشبیه می‌کند که هرگاه آن را پاره کنیم، دال و مدلول از هم جدا می‌شوند. برخلاف سوسور که رابطه بین دال و مدلول را لازم و ملزوم می‌انگاشت، چارلز سندرز پرس پدر فلسفه عملی و منطق‌دان برجسته آمریکایی، این رابطه را غیرمتقارن می‌دانست. نشانه پیرس برخلاف سوسور چهاروجهی است و تعریف نشانه از نظر وی ابژه پویا (dynamic object) است یعنی ابژه یا موقعیتی که با آن روبه‌رو هستیم. یِلمزلِف زبان‌شناس دانمارکی دیدگاه سوسور در مورد زبانشناسی را تکمیل می‌دانست اما از واژه سیموتیک «semiotic» بهره گرفت و به‌جای واژه دال و مدلول از عناوین «بیان» و «محتوی» بکار گرفت. برای مثال فریادهای پیاپی شخصی سبب می‌شود تا از خشم وی پی ببریم. فریاد همان بیان است و خشم همان محتوی است. آلژیرداس ژولین گرمس زبان‌شناس برجسته فرانسوی ، در تکمیل آراء یلمزلف، سطح بیان را برون-نشانه و سطح محتوی را درون-نشانه در نظر گرفت. از نظر وی نشانه‌شناسی علم و مطالعه شرایط معنا است و دیگر نشانه‌ها بررسی نمی‌شود بلکه تنها معنا را مورد واکاوی قرار می‌گیرد. به‌طورکلی پیشگامان نشانه‌شناسی ،عمدتاً زبان‌شناس بودند و نشانه‌شناسی مولود زبان‌شناسی است و از دل آن برخاسته است. از نگاه چنلر فقط از طریق نشانه‌هاست که می‌توان اندیشد. نشانه‌ها معمولاً به شکل کلمات، تصاویر، اصوات، بوها، طعم‌ها، حرکات و اشیاء ظاهر می‌شوند. اما، این چیزها ذاتاً هنگامی‌که معنایی به آن‌ها منصوب شود تبدیل به نشانه می‌شود. در این میان عکس به‌مثابه متن در نظر گرفته می‌شود، به باور سجودی زبانشناسی و نشانه‌شناسی ، بارزترین جنبه انبساطی جهان ماست.عکس خنثی‌ترین فضای متن است برای اینکه واقعیت را عین آنچه است بازنمایی می‌کند.
در نشانه‌شناسی در زمان خواندن هر عکس مدام عناصر آن را با مفاهیمی دیگر جایگزین می‌کنیم.
برای نمونه اگر نشانه‌های تصویر فوق را دریابیم ، در این تصویر نوجوانی که با لباس مشکی دیده می‌شود، با ویژگی شاخص شناختی افسانه شخصی و تماشاگران خیالی افسانه شخصی همان حس قدرت اغراق گونه است که در برخی نوجوانان صریح‌تر حضور دارد. نحوه ایستادن و طرز قرار گرفتن دست‌ها و میمیک لب و صورت حاکی از نوع حس قدرت در نوجوان است حس قدرتی که با اضطراب تماشاگران خیالی عجین شده، تماشاگران خیالی اصطلاحی است برای توصیف این ویژگی نوجوانان که می‌پندارند در مرکز جهان هستند و همه آن‌ها را زیر نظر دارند به همین خاطر نگاه از بالا به پایین و وجود عینکی که توان دیدن چشم‌ها را از مخاطب گرفته نوعی فرار از تماشاگران خیالی و تماشاگر شدن خود فرد به‌عنوان سوژه است.
رولان بارت در مقاله “نظریه بیان تصویر”عکاسی هرگز درباره‌ی زمان حال نیست ، هرچند ، عمل نگاه کردن در زمان حال صورت می‌گیرد. لحظه‌ای که عکس گرفته می‌شود به گذشته یا حال مربوط می‌شود و زمان دیده شدن عکس‌ها همواره به آینده متعلق است و کارکرد عکس یادگاری به یادآوری گذشته از طریق دیده شدن در آینده است. این مسیر دوسویه را می‌توان بر اساس نظریه استعاره لیکاف از زمان موردبررسی قرارداد؛ روشی که پیش‌تر سجودی در “نشانه‌شناسی زمان و گذر زمان: بررسی آثار کلامی و تصویری” در نقاشی و نگارگری به آن پرداخت.
و اما زبان شهر در نشانه‌شناسی شهری در فرهنگ توصیفی نشانه‌شناسی این‌گونه تعریف می‌گردد:
Semiotics is the theory and study of signs and symbols, especially as elements of language or other systems of communication. A person who studies semiotics is known as a semiotician. Many of the terms and concepts used by contemporary semioticians were introduced by Swiss linguist Ferdinand de Saussure. Urban space always has a significance; there is an utilitarian purpose for an urban distribution based on functions and usages. Urban semiotics are about the consciousness of the symbols’ functions in urban space. The city is a writing; whoever moves about in the city is a sort of reader.
نشانه‌شناسی، نظریه و مطالعه نمادها و نشانه‌ها به‌ویژه عناصر زبانی و دیگر نظامی‌های ارتباطی‌ست. شخصی که به مطالعه نشانه‌ها می‌پردازد به‌عنوان (نشانه‌شناس) لقب می‌گیرد. بسیاری از اصطلاحات و مفاهیمی که از سوی نشانه‌شناسان معاصر مورد استفاده قرار می‌گیرد از سوی زبان‌شناس سوئیسی فردینان دوسوسور ارائه شد. فضای شهری هماره اهمیتی بس چشمگیر دارد؛ یک هدف بهره‌ور برای پراکنش فضای شهری بر اساس نقش‌ها و کاربردهای آن است.نشانه‌شناسی شهری به آگاهی از نقش‌های نمادین در فضای شهریمی‌پردازد.شهر نوشتار است، هر رهگذری که در این شهر می‌گذرد، نوعی خواننده است.
نشانه‌شناسی شهری مطالعه معانی مستتر در فرم شهرهاست که از راه نشانه‌ها، نمادها و دلالت‌های اجتماعی – ذهنی تولید می‌شوند. این رویکرد بر عناصر عینی کالبدی محیط نظیر خیابان‌ها، میدان‌ها ، پارک‌ها و بناها و نیز تولیدات فرهنگی نظیر رمزگان ساختمانی و غیره متمرکز می‌شود. پس برای فهم علم نشانه‌شناسی در شهر، درک قواعد بازی نشانه‌ها الزامی است. شهر ساختاری است که دلالت‌کننده‌ها را به کار می‌گیرد و این توجه خاص به چگونگی کاربرد دلالت‌کننده‌هاست، که علم نشانه‌شناسی شهر را پی‌ریزی می‌کند.زمانی که از شهر صحبت می‌شود، آن را ورای دیدن، سکونت و گشت‌وگذار درک می‌کنیم.
شهر محصول زمان است و در لایه‌های متعدد آن خصیصه‌های هر نسل ظهور می‌یابد. شهر یک گفتمان است و این گفتمان بیش از هر چیز یک‌زبان تمام‌عیار است. شهر با ساکنانش سخن می‌گوید، ما نیز به‌سادگی با شهرمان سخن می‌گوییم، بازندگی در شهر، پرسه زدن در آن و با نگاه به آن، دشواری بنیادین ما در اینجا، تهی کردن عبارت «زبان شهر» از معنای استعاری‌اش است.
به‌طورکلی از رهگذر مطالعه نشانه‌شناسی آگاه می‌شویم که نظام‌های نشانه‌ای و رمزگانشانشان شفاف‌اند و اعمال ما در خوانش آن‌ها پنهان می‌شود.

عادل محمدی: دکتری تخصصی زبانشناسی

اخبار مرتبط

نظرات

یادداشت روژان

به یاد کاک رحیم ذبیحی

هژیر الله‌مرادی انگار همین دیروز بود به دفتر روژان آمد، مانند همیشه با چهره‌ای خندان و چند ایده جدید که انجام هرکدام می‌توانست چراغی روشن فراروی نسل آینده باشد، کاک رحیم تنها یک کارگردان و فیلمساز عادی نبود. او غم مردم داشت و پشت هرکدام از آثارش می‌توان انبوهی از رنج و مرارت را دید. خود می‌گوید: غمی انسانی از من یک فیلمساز ساخت. در باره روژان نیز گفت: همان نشریه‌ای است که سالها انتظار بودنش را داشتیم. مرگ حق است اما افسوس که برای رحیم ذبیحی زود بود و طرحهایش ناتمام ماند. از تهیه فیلمی بنام «روزی، روزگاری شهرمان بانه» حرف می‌زد که نگاهی به وقایع تلخ روزهای جنگ و بمباران شهر داشت، وقایعی که بخشی از تاریخ فرهنگ پایداری کردستان را می‌توانست ثبت کند، فراخوان طرح را ما در روژان هم منتشر کردیم اما حیف که دست اجل مهلت نداد و خیلی زود روح بلندش به آسمان پرکشید و همه ما را در غم فقدان خود سوگوار کرد، روحش شاد و یادش گرامی.