رفتن به بالا

روزنامه فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی رۆژان

تعداد اخبار امروز : 0 خبر


  • سه شنبه ۱ آبان ۱۳۹۷
  • الثلاثاء ۱۲ صفر ۱۴۴۰
  • 2018 Tuesday 23 October

  • روزنامه روژان

    صاحب امتیاز و مدیر مسوول: سلیمان الله‌مرادی

    ..............................................................

    نشانی: سنندج - میدان آزادی - انتهای کوچه سجادی (کوچه رزان) - پلاک ۱۱۵

    کد پستی: ۳۳۹۵۳-۶۶۱۳۷

    ..............................................................

    تلفن: ۳۳۲۳۸۵۴۵-۰۸۷

    ای‌میل: info@rojanpress.com

    کانال تلگرام: rojanpress@


اوقات شرعی

  • چهارشنبه ۱۱ مهر ۱۳۹۷ - ۱۳:۵۰
  • کد خبر : 4372
  • هفته‌نامه روژان
  • چاپ خبر : از نشانه‌شناسی عکس تا نشانه‌شناسی شهری
عادل محمدی: دکتری تخصصی زبانشناسی

از نشانه‌شناسی عکس تا نشانه‌شناسی شهری

عکس‌ها در علم نشانه‌شناسی همچون متن دارای نشانه و معنا هستند. نشانه‌شناسی دانشی است که به شناخت و بررسی نشانه‌ها و کارکردهای آن در انتقال پیام و فرایند تداعی معنا در ذهن انسان‌ها می‌پردازد. بحث نشانه‌شناسی به «فردینان دو سوسور» زبان‌شناس سوئیسی باز می‌گردد. از نگاه شعیری، سوسور برای نشانه‌شناسی از واژه سمیولوژی «semiology» بهره […]

عکس‌ها در علم نشانه‌شناسی همچون متن دارای نشانه و معنا هستند. نشانه‌شناسی دانشی است که به شناخت و بررسی نشانه‌ها و کارکردهای آن در انتقال پیام و فرایند تداعی معنا در ذهن انسان‌ها می‌پردازد. بحث نشانه‌شناسی به «فردینان دو سوسور» زبان‌شناس سوئیسی باز می‌گردد. از نگاه شعیری، سوسور برای نشانه‌شناسی از واژه سمیولوژی «semiology» بهره می‌گرفت و از نگاه وی نشانه ترکیبی از دل (صورت آوایی) و مدلول (تصور ذهنی) است که رابطه این دو را لازم و ملزوم می‌دانست. مانند دو روی یک سکه از دو قسمت تشکیل شده‌اند یا وی آن را همچو پشت و روی کاغذی تشبیه می‌کند که هرگاه آن را پاره کنیم، دال و مدلول از هم جدا می‌شوند. برخلاف سوسور که رابطه بین دال و مدلول را لازم و ملزوم می‌انگاشت، چارلز سندرز پرس پدر فلسفه عملی و منطق‌دان برجسته آمریکایی، این رابطه را غیرمتقارن می‌دانست. نشانه پیرس برخلاف سوسور چهاروجهی است و تعریف نشانه از نظر وی ابژه پویا (dynamic object) است یعنی ابژه یا موقعیتی که با آن روبه‌رو هستیم. یِلمزلِف زبان‌شناس دانمارکی دیدگاه سوسور در مورد زبانشناسی را تکمیل می‌دانست اما از واژه سیموتیک «semiotic» بهره گرفت و به‌جای واژه دال و مدلول از عناوین «بیان» و «محتوی» بکار گرفت. برای مثال فریادهای پیاپی شخصی سبب می‌شود تا از خشم وی پی ببریم. فریاد همان بیان است و خشم همان محتوی است. آلژیرداس ژولین گرمس زبان‌شناس برجسته فرانسوی ، در تکمیل آراء یلمزلف، سطح بیان را برون-نشانه و سطح محتوی را درون-نشانه در نظر گرفت. از نظر وی نشانه‌شناسی علم و مطالعه شرایط معنا است و دیگر نشانه‌ها بررسی نمی‌شود بلکه تنها معنا را مورد واکاوی قرار می‌گیرد. به‌طورکلی پیشگامان نشانه‌شناسی ،عمدتاً زبان‌شناس بودند و نشانه‌شناسی مولود زبان‌شناسی است و از دل آن برخاسته است. از نگاه چنلر فقط از طریق نشانه‌هاست که می‌توان اندیشد. نشانه‌ها معمولاً به شکل کلمات، تصاویر، اصوات، بوها، طعم‌ها، حرکات و اشیاء ظاهر می‌شوند. اما، این چیزها ذاتاً هنگامی‌که معنایی به آن‌ها منصوب شود تبدیل به نشانه می‌شود. در این میان عکس به‌مثابه متن در نظر گرفته می‌شود، به باور سجودی زبانشناسی و نشانه‌شناسی ، بارزترین جنبه انبساطی جهان ماست.عکس خنثی‌ترین فضای متن است برای اینکه واقعیت را عین آنچه است بازنمایی می‌کند.
در نشانه‌شناسی در زمان خواندن هر عکس مدام عناصر آن را با مفاهیمی دیگر جایگزین می‌کنیم.
برای نمونه اگر نشانه‌های تصویر فوق را دریابیم ، در این تصویر نوجوانی که با لباس مشکی دیده می‌شود، با ویژگی شاخص شناختی افسانه شخصی و تماشاگران خیالی افسانه شخصی همان حس قدرت اغراق گونه است که در برخی نوجوانان صریح‌تر حضور دارد. نحوه ایستادن و طرز قرار گرفتن دست‌ها و میمیک لب و صورت حاکی از نوع حس قدرت در نوجوان است حس قدرتی که با اضطراب تماشاگران خیالی عجین شده، تماشاگران خیالی اصطلاحی است برای توصیف این ویژگی نوجوانان که می‌پندارند در مرکز جهان هستند و همه آن‌ها را زیر نظر دارند به همین خاطر نگاه از بالا به پایین و وجود عینکی که توان دیدن چشم‌ها را از مخاطب گرفته نوعی فرار از تماشاگران خیالی و تماشاگر شدن خود فرد به‌عنوان سوژه است.
رولان بارت در مقاله “نظریه بیان تصویر”عکاسی هرگز درباره‌ی زمان حال نیست ، هرچند ، عمل نگاه کردن در زمان حال صورت می‌گیرد. لحظه‌ای که عکس گرفته می‌شود به گذشته یا حال مربوط می‌شود و زمان دیده شدن عکس‌ها همواره به آینده متعلق است و کارکرد عکس یادگاری به یادآوری گذشته از طریق دیده شدن در آینده است. این مسیر دوسویه را می‌توان بر اساس نظریه استعاره لیکاف از زمان موردبررسی قرارداد؛ روشی که پیش‌تر سجودی در “نشانه‌شناسی زمان و گذر زمان: بررسی آثار کلامی و تصویری” در نقاشی و نگارگری به آن پرداخت.
و اما زبان شهر در نشانه‌شناسی شهری در فرهنگ توصیفی نشانه‌شناسی این‌گونه تعریف می‌گردد:
Semiotics is the theory and study of signs and symbols, especially as elements of language or other systems of communication. A person who studies semiotics is known as a semiotician. Many of the terms and concepts used by contemporary semioticians were introduced by Swiss linguist Ferdinand de Saussure. Urban space always has a significance; there is an utilitarian purpose for an urban distribution based on functions and usages. Urban semiotics are about the consciousness of the symbols’ functions in urban space. The city is a writing; whoever moves about in the city is a sort of reader.
نشانه‌شناسی، نظریه و مطالعه نمادها و نشانه‌ها به‌ویژه عناصر زبانی و دیگر نظامی‌های ارتباطی‌ست. شخصی که به مطالعه نشانه‌ها می‌پردازد به‌عنوان (نشانه‌شناس) لقب می‌گیرد. بسیاری از اصطلاحات و مفاهیمی که از سوی نشانه‌شناسان معاصر مورد استفاده قرار می‌گیرد از سوی زبان‌شناس سوئیسی فردینان دوسوسور ارائه شد. فضای شهری هماره اهمیتی بس چشمگیر دارد؛ یک هدف بهره‌ور برای پراکنش فضای شهری بر اساس نقش‌ها و کاربردهای آن است.نشانه‌شناسی شهری به آگاهی از نقش‌های نمادین در فضای شهریمی‌پردازد.شهر نوشتار است، هر رهگذری که در این شهر می‌گذرد، نوعی خواننده است.
نشانه‌شناسی شهری مطالعه معانی مستتر در فرم شهرهاست که از راه نشانه‌ها، نمادها و دلالت‌های اجتماعی – ذهنی تولید می‌شوند. این رویکرد بر عناصر عینی کالبدی محیط نظیر خیابان‌ها، میدان‌ها ، پارک‌ها و بناها و نیز تولیدات فرهنگی نظیر رمزگان ساختمانی و غیره متمرکز می‌شود. پس برای فهم علم نشانه‌شناسی در شهر، درک قواعد بازی نشانه‌ها الزامی است. شهر ساختاری است که دلالت‌کننده‌ها را به کار می‌گیرد و این توجه خاص به چگونگی کاربرد دلالت‌کننده‌هاست، که علم نشانه‌شناسی شهر را پی‌ریزی می‌کند.زمانی که از شهر صحبت می‌شود، آن را ورای دیدن، سکونت و گشت‌وگذار درک می‌کنیم.
شهر محصول زمان است و در لایه‌های متعدد آن خصیصه‌های هر نسل ظهور می‌یابد. شهر یک گفتمان است و این گفتمان بیش از هر چیز یک‌زبان تمام‌عیار است. شهر با ساکنانش سخن می‌گوید، ما نیز به‌سادگی با شهرمان سخن می‌گوییم، بازندگی در شهر، پرسه زدن در آن و با نگاه به آن، دشواری بنیادین ما در اینجا، تهی کردن عبارت «زبان شهر» از معنای استعاری‌اش است.
به‌طورکلی از رهگذر مطالعه نشانه‌شناسی آگاه می‌شویم که نظام‌های نشانه‌ای و رمزگانشانشان شفاف‌اند و اعمال ما در خوانش آن‌ها پنهان می‌شود.

عادل محمدی: دکتری تخصصی زبانشناسی

اخبار مرتبط

نظرات

یادداشت روژان

نگاهی به سوانح دلخراش جاده‌ای در راه‌های استان کردستان

گوش‌هایی که نمی‌شنوند و چشم‌هایی که نمی‌بینند

بامداد سەشنبه ۲۰ تیر درحالیکه غالب مردم براساس نظم و گردش شبانەروز در بستر خواب بودند جمعیتی از شهر سنندج، به اقتضای نیاز و کار ضروری عزم سفر کردند تا در این گردش روزگار به نیازهای خود پاسخ دهند اما انگار مقدر چنین بود که به مقصد نرسند و در همان ابتدای سفر راهی دیار باقی شوند. حادثه دلخراشی که به سبب ارتباطات پیشرفته و شبکەهای اجتماعی خواب را در همان نیمەهای شب از چشم هموطنان ربود و به خبر اول خبرگزاری‌های ایران تبدیل شد، به گونەای که سه روز عزای عمومی اعلام شد و مقامات کشور از رئیس جمهور و رئیس مجلس گرفته تا بسیاری از وزرا و شخصیت‌های مطرح کشور با صدور پیامهایی به ابراز همدردی با مردم داغدار کردستان پرداختند و  روز پنجشنبه نیز خبر آن در صفحه اول همه روزنامەهای سراسری قرار گرفت. مرگ دست کم ۱۱ نفر که به سبب نوع حادثه قلب بسیاری‌ها را جریحەدار کرد. نکته حائز اهمیت در این رویداد تلخ ایجاد موجی از حزن و اندوه در عرصه استانی و ملی بود که اگر نبود این ابراز همدردی‌ها شاید تالم ناشی از آن برای  خانواده‌های داغدار قابل تحمل نبود. اما پیرامون این سانحه نکاتی قابل تامل است که بیان آن ضروری به نظر می‌رسد: ۱- تلنگری بود به مسوولان که هشدار رسانه‌ها و کارشناسان را جدی بگیرند. نقطه وقوع حادثه به عنوان مکانی حادثه خیز بارها مورد نقد قرار گرفته بود اما دریغ از یک پاسخ منطقی! ۲- بارها گفتیم و بار دیگر تکرار می‌کنیم، مردم کمبودها و ناملایمات را تحمل می‌کنند اما بی‌توجهی، اهمال، فخرفروشی و بی‌عدالتی ازسوی مسئولان را تحمل نمی‌کنند. شکی نداریم که با هزینه چندبرابرهم که شده این مسیر تحت فشار افکارعمومی در کوتاه‌ترین زمان اصلاح خواهد شد، همچنانکه قطعه‌ای از مسیر راه سنندج- حسین آباد، در سال 1382 پیش پس از واژگونی تانکر حامل مواد شیمیایی MTBE و سرازیر شدن مواد آن به داخل آب سد قشلاق بلافاصله اصلاح شد، آیا بهتر نیست قبل از وقوع حوادث تلخ و تحمیل هزینه‌های بسیار گوشها را بروی انتقادات بگشایند و اینقدر بیخیال نباشند. حتما باید جان چند نفر گرفته شود تا معبری حادثه خیز اصلاح شود؟ 3- بارها از تردد تانکر‌های نفتکش در جاده‌های کردستان به عنوان ارابەهای مرگ و کابوس نام برده شده است و سال‌هاست واژگونی تانکر‌ها که نفت و مشتقات نفتی عراق را از طریق جاده‌های باریک و ناامن کردستان به ویژه مریوان و سنندج به ایران می‌آورند یا محصولات نفتی فراوری شده مانند بنزین و گازوئیل را به آن کشور منتقل می‌کنند، همچون کابوسی مردم و محیط زیست منطقه کردستان را تهدید می‌کند. گفته می‌شود در سوآپ نفتی ایران و عراق روزانه ۳۰ تا ۶۰ هزار بشکه نفت خام از طریق مرز به پالایشگاه‌های کرمانشاه، شازند، تهران و تبریز انتقال داده می‌شود و ایران معادل آن را در بنادر صادراتی جنوب تحویل مشتریان عراق می‌دهد. آمار تردد روزانه از ۶۰ تا ۴۰۰ کامیون در محور مریوان – سنندج که یکی از باریک‌ترین و ...