بین‌الملل
کد خبر : 4455
سه شنبه - ۸ آبان ۱۳۹۷ - ۱۲:۳۲

جوان کردستانی و سیر تبدیل شدن به نابغه دف‌نوازی

دف، ساز وجد و سماع محافل و گرمابخش درون صوفی و درویش است که تاثیرش احساس عشق به خدا، انبیاء و اولیاء‌الله را به اوج می‌رساند تا جایی که تعلق خاطر به مادیات را از وجودش پاک نموده و روحش را به عالم ملکوت پیوند می‌دهد، در هر تکیه و خانقاهی نوای دف و ندای الله الله که بلند شد آتشی از سوز و گداز عشق را در دل پاک اهل عرفان بر پا می‌نماید که تنها قرار گرفتن در آن شرایط می‌تواند آن را وصف کند.
دف نواز به محض بلند کردن دف اختیار دستانش را از دست داده و ناخودآگاه بر آن پنجه می‌زند و اغراق نیست اگر ادعا شود این دف و عشق است که دستان دف نواز را به حرکت درمی‌آورد نه اینکه دف نواز دف را، بر این مبنا به آسانی می‌توان ثابت کرد که میزان عشق عرفانی است که حدود مهارت در دف نوازی را تعیین می‌کند نه تمرین.
دف یک ساز عرفانی کوردی است که ریشه در درون پاک کوردها دارد که همواره خواستگاه گرایشات آسمانی بوده و تکیه گاه حفظ اصالت عرفان باز هم اغراق نیست اگر ادعا نماییم که اگر کورد نبود بازار عرفان را برچیده می‌شد و یا به انحراف کشیده می‌‌شد.
وجود هزاران دف نواز ماهر و مشهور در میان ملت کورد مدرکی انکار ناپذیر برای اثبات پاکی و عاشقی این مردم است که تنها به دلیل وجود ژن عرفانی در قابلیت‌های ژنتیکی کورد برمی‌گردد نکته جالب این موضوع مهارت نوجوانان کورد در دف نوازی است که بدون تمرین و صرف زمان و پول در این عرصه به شهرت می‌رسند.
هرجا که جشنواره و همایشی در حوزه دف نوازی و سایر سازهای عرفانی برپا می‌گردد افتخار کسب برتری به کوردها می‌رسد و نتیجه داوری تمام برنامه‌های اجرا شده را سند قرار می‌دهیم.
در چند هفته اخیر که جشنواره سراسری دف در تهران برگزار شد یکباره نام یک جوان کردستانی به عنوان نفر برگزیده در تمام رسانه‌ها و مصاحبات افراد برگزار کننده و داوران مطرح شد.
محمد مرادی جوان کورد دف نواز در زمره این افرادی است که تا کنون توانسته با دستان خویش گرما بخش محفل دراویش و اهل تصوف بوده و افتخاراتی بزرگ برای کوردها بیافریند.
نشستن پای صحبت این جوان صفای خاص خود را دارد زیرا از موضع جوانی گفته‌هایی از تجربه نقش عشق و عرفان در نوازش پوست دف دارد که گاهی انسان احساس می‌کند با یکی از سالخورده‌گان تکیه و خانقاه همنشین است که خوانندگان را به خواندن این سخنان دعوت می‌کنم.
محمد مرادی با اشاره به نقش عشق و عرفان دف نوازی می‌گوید: عشق عرفانی به علت زدودن مادیات در تفکر و وصل نمودن انسان به عالم ملکوت ۲ حس سرودن شعر و نوازش ابزارهای موسیقی عرفانی در وجود خلق می‌کند که گاهی اختیار عمل عادی را از فرد گرفته و ابتکاراتی نوین می‌آفریند که بعد از خروج از حالات عرفانی متوجه این واقعیت می‌شوی که اشعاری گفته و ریتم‌هایی نواخته‌ای که قبلا برایت ناشناخته بوده است.
وی افزود: دف به عنوان اصیل‌‌ترین ساز عرفانی بیش از سایر آلات موسیقایی از قرار گرفتن در حس و حال مناجات، ذکر و خانقاه تاثیر پذیر بوده و خلق ابتکارات نوین می‌نماید، من خودم بارها این وضعیت را درک نموده و در این راستا تجارب ویژه دارم به طوری که هرگاه دف را در دست می‌گیرم بدون شک بی اختیار بر آن نواخته و تنظیم دستانم توسط این عالم روحانی انجام شده است.
مرادی در ادامه اظهار کرد: برای دف نوازی نیاز زیادی به مهارت و استاد نیست بلکه نیاز به داشتن عشق به خالق بی همتا و مخلوق خالص یا همان اولیاء الله دارد و هرچه شدت این دلبستگی بیشتر باشد به همان میزان ابتکار بیشتری به خرج می‌دهد برای نمونه به مرحوم خلیفه کریم صفوتی و مرحوم سید شمس الدین سید زاهدی، مرحوم خلیفه نبی فاتحی و مرحوم خلیفه میرزا آقا غوثی اشاره می‌کنم که با وصف نداشتن استاد خود استادانی بزرگ شدند که شاید تکرارشان میسر نباشد.
این دف نواز برگزیده در مورد علت ورودش به این عرصه اظهار کرد: نحوه ورودم به این عرصه یک ورود فردی و عادی نبوده زیرا من در خانواده‌ای به دنیا آمدم که چندین نسل آن همواره خدمتگذار عرفان بوده و در زمینه موسیقی عرفانی مشهور بوده‌اند از جمله پدر بزرگم خلیفه یدالله مرادی، خلیفه منصور مرادی پدرم و اساتید ناصر، ابراهیم و مسعود مرادی بر این اساس از ابتدای عمرم در فضای گرم و با نشاط تکیه و خانقاه قرار گرفته و عشق به خدا، انبیاء الله و اولیاء الله خلق کرد.
وی تصریح کرد: کار دف نوازی را ابتدا در سن ۸ سالگی در تکیه مرحوم خلیفه فتاح شروع کردم که یکی از قدیمی‌ترین و با حس و حال‌ترین اماکن عرفانی کردستان است و قرار گرفتن در محفل دراویش خالص آن به واقع خلق عشق می‌نماید و همواره خود را سرباز این تکیه و بنیانگذار و متولی آن می‌دانم.
محمد مرادی افزود: اولین گروه موسیقی که در آن عضو شدم گروه نوای رحمت به سرپرستی استاد مسعود مرادی بود و اولین استادانم مسعود مرادی، منصور مرادی، وریا عارفی، فرزاد عندلیبی، فواد زارعی،پرویز مندمی و عرفان مرادی بودند که همیشه خود را شاگرد این عزیزان می‌دانم و اکنون هم عضو گروه اخوان می‌باشم که یکی از قدیمی ترین گروههای مولودی خوانی ایران است.
وی در خصوص موفقیت‌هایی که در این چند سال فعالیتش کسب نموده گفت: مهمترین موفقیت‌های به دست آمده در این مدت عبارتند از کسب مقام برگزیده جشنواره امام رضا در سال ۹۴ سنندج، مقام سوم ششمین جشنواره دف نوای رحمت سال ۹۵ سنندج، مقام دوم پنجمین جشنواره تک نوازان دف ایران ۹۵ تهران، مقام اول دوازدهمین جشنواره موسیقی جوان ۹۷ تهران، مقام اول دومین جشنواره موسیقی آوای کهن ۹۷ کرمانشاه، مقام اول سی و چهارمین جشنواره موسیقی کردستان ۹۴ سنندج، مقام اول ششمین جشنواره تک نوازان دف ایران سال ۹۶ تهران، مقام اول یازدهمین جشنواره موسیقی زاگرس نشینان سال ۹۷ لرستان و مقام اول یازدهمین جشنواره موسیقی جوان سال ۹۶ تهران و مقام تکنوازی برتر جشنواره فجر انقلاب.
مرادی در پاسخ به سوالی در مورد وضعیت حمایت نهادهای دولتی از موسیقی عرفانی اظهار کرد: وقتی که اسم عرفان در کنار موسیقی قرار می‌گیرد خود به خود توقع حمایت دولت به حداقل می‌رسد و نباید منتظر حمایت‌های دولتی بود زیرا بدون حمایت هم کار به روال خویش پیش می‌رود اما در کنار این موضوع باید قبول کرد که می‌توانند خدماتی از قبیل ایجاد زمینه تشکیل کلاس‌های آموزشی، برگزاری جشنواره‌های تخصصی، بها دادن به اساتید مجرب و کمک‌های مالی به فعالان کم توان این عرصه را ارایه دهند که سبب کاهش مشکلات آنان خواهد شد که در شرایط موجود هم خدماتی ارایه می‌گردد اما جوابگوی نیازها نیست.

گفت‌وگو: صدیق مینایی

وتووێژی تایبەتی ڕۆژان له گه‌ڵ “کەژاڵ ئەحمەد”:

ژن بیتوو شێعریش بڵێی!

کەژاڵ ئەحمەد ساڵی ١٩۶٧ لە کەرکووک لەدایکبووە و دانیشتووی شاری سلێمانی‌یە.لە سەرەتای ھەشتاکانەوە چالاکییەکانی دەستیان پێکردوە و لە ١٩٨٧ەوە شێعر دەنووسێت.
لە ساڵەکانی ١٩٩٢ تا ٢٠٠٨ لە زۆربەی بوارەکانی میدیای کوردیدا کاریکردووە بە رادیۆ و رۆژنامە و گۆڤار و تەلەڤیزیۆنەوە.
لە بواری شێعر و نووسیندا خاوەنی ئەم بەرھەمە چاپکراوانەیە:
١ـ (بەندەری بەرمۆدا) کۆمەڵە شێعرە و ساڵی ١٩٩٩ چاپکراوە.
٢ـ (وتەکانی وتن) کۆمەڵە شێعرە و ١٩٩٩ چاپکراوە.
٣ـ قاوەیەک لەگەڵ ئەودا کۆمەڵە شێعرە ١٩٩٩ چاپکراوە.
۴ـ (ئاوێنەم شکاند) کۆمەڵە شێعرە و ساڵی
٢٠٠۴ چاپکراوە
۵ـ دیوانی کەژاڵ ئەحمەد کۆبەرھەمە و ٢٠٠۶ چاپکراوە.
۶ـ (من دەبێت خۆم بسمیلبکەم) کۆمەڵە شێعرە و ٢٠١۴ چاپکراوە.
٧ـ (کتێبی ژن) کۆمەڵە وتار و لێکۆڵینەوەیە و ساڵی ١٩٩٩ چاپکراوە.
٨ـ (ناسنامە بکوژەکان) نووسینی ئەمین مەعلوف وەرگێڕانی لە عەرەبییەوە کەژاڵ ئەحمەد ساڵی ٢٠٠٢ چاپکراوە.

شێعرەکانی کەژاڵ ئەحمەد بە زمان و شێوەزاری تر :
١ـ Erobringer دیوانێکی شێعریی وەرگێڕاوی کەژاڵە بۆ سەر زمانی نەرویجی، دکتۆرە ئینگەر و ھاودەم ساڵح جاف وەریانگێڕاوە و ساڵی ٢٠٠۵ لەلایەن خانەی چاپ و بڵاوکردنەوەی Cappelen ەوە چاپکراوە ئەم خانەیە ساڵی ١٨٢٩ لە ئۆسلۆ دامەزراوە.
٢ـ Qehweyek ligel wi دیوانە شێعرێکی سۆرانیە دلشا یوسف گۆڕیویەتی بۆ زاری کرمانجی باکور و لە ئەستانبوڵ لەلایەن چاپخانەی ئاڤێستاوە چاپکراوە.
٣ـ (قصائد تمطر نرجسا) واتا ئەو شێعرانەی نێرگزیان لێدەبارێت کۆمەڵە شێعرێکی وەرگێڕدراون بۆ زمانی عەرەبی لەلایەن مامۆستا سەڵاح بەرواری یەوەو ساڵی ٢٠٠٨ لە دیمەشق چاپکراوە.
۴ـ poems kajal Ahmad کۆمەڵە شێعرێکی وەرگێڕدراوی کەژاڵە بۆ سەر زمانی ئنگلیزیی لەلایەن دکتۆرە چۆمان ھەردی یەوە. ساڵی ٢٠٠٨ سەنتەری وەرگێڕانی شێعری جیھانیی لە لەندەن چاپ و بڵاویکردۆتەوە.
۵- Handful of salt واتا مشتێ خوێ کۆمەڵە شێعرێکی وەرگێڕدراوی کەژاڵە بۆ سەر زمانی ئنگلیزی و ٢٠١۶ لە ئەمریکا چاپکراوە و دەسکەوتی مادیی ئەم دیوانە پێشکەش بە ژنە ئێزدییە قوربانییەکانی شەڕی داعش کراوە.

حەوتەی رابردوو خاتوو کەژاڵ ئەحمەد بە بۆنەی بەشداریی کردن لە پیشانگای کتێب میوانی شاری سنە بوو و بە دەعوەتی رۆژان شەوێک سەردانی دەفتەری رۆژنامەی رۆژانی کرد کە بە هاتنی خاتوو “کەژاڵ” و “کاک بێهزاد رەحیمی سەنەندەج” (شاعێری سنەیی) ئۆفیسی رۆژان بوو بە کوڕێکی گەرم و گوڕی شاعێرانە و ئەندامانی رۆژان جگە لە وتووێژ لەگەڵ خاتوو کەژاڵ لە شێعر خوێندنی ئەم دوو خۆشەویستە چێژیان وەرگرت. خاتوو کەژاڵیش لەوپەڕی تاقەت و زۆر بە رووخۆشیەوە وڵامی پرسیارەکانمانی دایەوە کە پێشکەشتانی ئەکەین:

* لە چەن ساڵیدا رووتان کردە شێعر و ئەدەبیات؟
– لە چواردە ساڵیدا عاشقی شێعر بووم و لە بیست ساڵیدا یەکەم شێعری خۆم بە ناوی “لەلای ئێمە” بڵاو کرایەوە کە سەبارەت بوو بە ژن لە کۆمەڵگای ئێمە و ئەوەی کە ژن لە کۆمەڵگای ئێمە چۆن سەیر ئەکرێ؟ دواجار لە چەند گۆڤار و رۆژنامە هەندێ شێعری‌ترم بڵاو کردەوە. بە رای خۆم ئەو شێعرەم بە ناوی “ئافرەتێ بە چرپە وتی” منی بە خەڵک ناساند. تا پێش ئەوە هەندێ کەس وایان ئەزانی ئەو شێعرانەی کە من وتوومە هی پیاوێکە و بە ناو منەوە چاپ دەکرێ بەڵام دوای ئەم شێعرە خەڵک وتیان دەمانەوێ ئەم ئافرەتە ببینین و بزانین کە ئەمە ژنە. چوونکە لە لای ئێمە شێعری “ئافرەتێ بە چرپە وتی” جێگەی سەرنج بوو، بۆیە داوا کرا کۆڕێکی شێعری بکەم. ئینجا منیش لە ساڵی ۱۹۸۷ چووم و کۆڕم کرد. دوکتۆر “فەرەیدوون عەبدۆل بەرزەنجی” کە شاعێرێکی بەناوبانگی کوردستانی عێراقە منی لە کۆڕێکا ناساند. چوونکە ئەو بەهرەی منی دۆزیبووەوە و یەکەم کەس ئەو وتی شێعرەکانت باشن بۆ بڵاوبوونەوە ئەمەیش بڵێم کە لەو کاتەدا من بیست و یەک ساڵم بوو.

* چۆن بوو کە واتان زانی دەغدەغەی ژنان‌تان هەیە و ئەبێ بۆ ئەوان بنووسن؟
– راستیەکەی ئەوەیە کە من فێری ئەوە نەبووم کە بۆ ژنان بنووسم بەڵکوو ئەوە لە فتڕەتی‌ مندا بوو. من هەمیشە خوێنەرێکی زۆر باشی کتێب بووم. هەر کتێب و بابەتێکی باش لە ڕۆمان و شێعر و… چ بە زمانی کوردی، چ عەرەبی بگەییایتە دەستم ئەمخوێند. دواجار دەستم بە شێعر کرد. بەڵام بۆچی دەستم بە نووسین بۆ ژنان کرد لەڕاستیدا لەو ساڵانەیا وا هەستم ئەکرد کە جیاوازیەکانی نێوان ژنان و پیاوان لە کۆمەڵگای کوردیا زۆرە. من لە شێعری “ژنێ بە چرپە وتی” ئەڵێم: “دەستم بگرە با ون نەبم، با ون نەبی” چونکە ئەگەر پیاو هاوکاری ژن نەبێ ژن ون ئەبێ بە بێ پیاو و پیاویش ون ئەبێ بە بێ ژن لە ناو مێژووا. ئەم روانینی ژنانەی منە لێرەوە بە روونی دەرکەوت و خەڵکیش هەستیان کرد کە ئەمە هەستێکی ژنانەیە کە پێشتر بە هەندێ لە بەرهەمەکانی “کێ” و بەرهەمەکانی “ئەحلام مەنسوور” وەکوو رۆمان و بەرهەمەکانی خاتوو “نەجیبە ئەحمەد” کە شاعێرە دەرکەوتبوو. ئەوەیش بڵێم کە ئەوان رچەشکێن بوون چوونکە لەو کاتەدا بەڕاستی ژن بوون عەیب بوو. دواتر کە وەگێرانی شێعرەکانی “فرووغ فەرڕۆخزاد”م خوێندەوە بینیم چەند جوان و سەرنجڕاکێشە مرۆڤ وەکوو رەگەزەکەی خۆی بژیت نەک هەستێک بنوێنێ، کە وابوو حەزم بەو دەربڕینی هەستی فرووغە کرد. ئەوەیش بڵێم من هەرگیز نەموتووە کە با پیاو بسڕینەوە من وەتوومە ژن و پیاو وەکوو دوو باڵن بۆ فڕین، ئەبێ هەردووکیان یەکتر بەرز بکەنەوە.

* بێجگە لە فرووغ چ شاعێرە کوردێکی ئێرانی کاریگەری لە سەرتان بووە؟
– مەستوورەم لە درەنگێکدا ناسی بوو، مەستوورە زۆر سەرنج راکێش و ژنانەیە بێجگە لەوەی سنوورەکانی بڕیوە و لە لای ئێمە ناسراوە. مەستوورە شاعێرێکی ئازا بووە کە وڵامی شێعری “نالی” شاعێری گەورەی ئێمەی داوەتەوە و شەڕە شێعریان بووە.
دواتر “ژیلا حسێنی”، “کولسووم عوسمانپوور”، “سیمین چایچی” و “ئەسمەر ئیبراهیمی”م ناسی کە هەستێک ئازایەتی ژنانە لە شێعرەکانیانا هەیە.
ئەتوانم وا بڵێم شێعری ئافرەتە شاعێرەکانی کوردستانی ئێران پێویستی بە کاری زۆرترە. ئەتوانم بڵێم لە بەر دەم درووست بوونایە و هەندێکیان ماوە وەک “ژیلا حسێنی” پێگەییشتوو بن.
شێعر و وێژە بریتیە لە کار کردن لە سەر زمان. شێعری ئەو شاعێرانە بۆ من جالب و سەرنج راکێشن کە لە سەر زمانی کوردی کار ئەکەن. لە شاعێرە پیاوەکانیش ئەتوانم بە کاک “بێهزاد رەحیمی سەنەندەج” ئاماژە بکەم کە ئەو یەکێکە لەوانە کە لەسەر زمانی کوردی کاری کردووە هەروەها مامۆستا “جەلال مەلەکشا” کە جیهانێکی زۆر جوان و ئینسانی هەیە و زمانەکەشی بە هەمان شێوە سەرن راکێشە. شاعێری پیاو زۆرن ناتوانم لێرە بە هەموویان ئاماژە بکەم ئەبێ بمبوورن.

* سەبارەت بە گۆڕان کاری لە فۆڕم و زمانی شێعری شاعیرانی ئەمڕۆ بۆمان باس کەن:
– ئێستا ئەگەر سەیری ئەدەبیاتی کوردستانی عێراق بکەی لە کلاسیکەوە فۆرمێک دوای مامۆستا گۆران دەرکەوتووە کە شێعرەکەی گۆڕیوە بۆ داڕێشتنێکی هاوچەرخانە و نوێ یەعنی هەمووی گۆڕیوە. بۆ نموونە شێرکۆ چی کردووە لە شێعرا؟ کاری لە سەر زمان و فورمی شێعر کردووە و گۆڕیویەتی لەو جۆرەی کە لە گۆرانا ئەمانناسی. من سەریری گەورەیی کاری ئەم گەورە شاعێرانە و ئەو گۆڕان‌کارییەم کردووە و وتوومە ئێمەیش ئەبێ فۆرم و زمانێکی ژنانەی جیاوازمان هەبێ کە هیچی کەمتر نەبێ لەوانەی کە پیاوان کردوویانە.
لە شێعری فارسیدا ئەتوانم بە نیما ئاماژە بکەم، ئەو کارە کە نیما لە فارسیدا کردی هەر ئەو کارەیە کە لە کوردی مامۆستا گۆران کردی.
یان حافز و جەلالەدینی رۆمی شاعێرانی زۆر گەورەن بەڵام دوایی کە نیما و سوهراب و فرووغ هاتن شۆڕشێکیان لە زمانا کرد.

* ئایا ژن بوون و شاعێر بوون سەختە؟
– بەڵێ وایە، سەختیەکی زۆر گەورەیە بە تایبەت لە کۆمەڵگایەکدا وەک کۆمەڵگای ئێمە کە لە قۆناغی گواستنەوەدایە، گواستنەوە بۆ گەییشتن بە ئاستەکانی دنیا.
ئێمە کۆمەڵگایەکی رۆژهەڵاتین، نابێ ئەوەمان لە بیر بچێ. رۆژهەڵات دەرد و ژانی تایبەتی خۆی هەیە. من وا بیر ئەکەم کە بۆ شاعێرانێ کە لە دوای من هاتن زۆر ئاسانتر بووبێ. بەڵام بۆ من زۆر گرانتر بوو چونکا ئێمە سەرەتاکان بووین و رچەمان شکاند. چونکە لەو سەردەمەدا من دەستم بە شێعر کرد ژن بوون عەیب بوو نەک شاعێر بوون کەواتە ژن بیت و شێعریش بڵێی و قسە بکەی لە کۆمەڵگایەکدا کە ژنی پێ عەیب بێ کارێکی سەختە.
من بە سەختی زۆرا رۆیشتووم بەڵام پێم خۆشە چون یەکەم کەس کە لەناو بەفردا ئەڕوات بۆ خۆی زۆر سەختە بەڵام بۆ ئەوانەی کە بەدوایا ئەڕۆن کارەکە تۆزێ ئاسانترە هەرچەند من دەرد و ئازاری ئەوانیش ئەزانم چییە چونکە هر شتێک کە ئەوان ئەینووسن لە سەر ژیانی تایبەتی زۆر پرسیار درووست ئەکا لەوانەیە بۆ پیاوێک وا نەبێ. ئەو پڕۆپاگەندانە بۆ ژنێک ئەکرێ بۆ پیاو ناکرێ. نازانم بۆ لە وڵاتی ئێمە لێدانی ژن زۆر ئاسانە بەڵام ئازا ئەوەیە کە ناڕووخێت و ئەمێنێتەوە لە روویاندا. من ئێستا لەم قۆناغەی خۆما نە پێاهەڵدان و نە قسەپێوتن خۆشحاڵم ناکا، ئەوەی خۆشحاڵم ئەکا ئەو ئاسارانەن کە ئەمێنێتەوە لە مێژوودا.

* سەبارەت بە هەست باس کەین، ئەگەر ئێوە ژن نەبواین و پیاو ببواتاین ئایا هەر ئەم هەستە جوانەتان بۆ شێعر وتن بوو؟ دەمەوێ بزانم هەستی ژنانە و پیاوانە بۆ شێعر وتن جیاوازیی هەیە؟
– پیاویش ئێحساسی زۆر شیرین و جوانی هەیە لە شێعر وتندا (هەر یەکە بە شێوازێ) بەس ئەمە بۆیە سەرنجڕاکێشە چونکە ژن وا فێر بووە دایمە هەستەکانی خۆی داشارێ ئەمما کاتێ نووسەرێکی ئافرەت دێت و ئەو هەستانە ئەخاتە روو (ئەوەش بڵێم ساڵانێکی زۆر نییە کە ژن ئەتوانێ هەستەکانی خۆی دەرببڕێ) ئەمە کارێکی نەترسانەیە.
یەکەم کۆمەڵە شێعری من ناوی “نە” بوو. ئەمویست لەم کۆمەڵە شێعرە بەو جۆرە ژیانە کە ژن ئەیکرد بڵێم نە. بەداخەوە دەزگا سانسۆریەکانی سەردەمی بەعس لەسەر دیوانەکەم نووسیان: “نە”! و رەدیان کردەوە و چاپ نەبوو. ئەگەر کەسێکی‌تر لە جێی من ببوایە سارد ئەبووەوە و وازی ئەهێنا و ناچوو بە لای شێعر نووسینەوە بەڵام من زیاتر سوور بووم لە سەری چونکە دەمهەویست کە بەردەوام بم.

* شێعری شاعێرانی کوردستانی ئێران لەگەڵ ئەودیو چۆن هەڵئەسەنگێنن؟
– ئەتوانم بڵێم هەموو بە جۆرێ لە قەیرانا تێئەپەڕێ کە هاوتای قەیران سیاسی و ئابووریەکانە کە ئێمەش و ئێوەش پێا تێئەپەڕین. ئەو قەیرانە ئەگەر لە چاپ کردنی کتێبەوە لێی بڕوانین (چونکە کتێب کانگای مەعریفەت، زانست و رۆشنبیریەکەی ئێمەیە)، بەداخەوە ئەبێ بڵێم ئێمە چاپخانەمان هەیە کە بە هۆی خراپ بوونی وەزعی ئابووری ئێستە ناتوانێ کتێب چاپ کا. خوێندکارێ فەرز کەن کە باوکی فەرمانبەرە و لە کاتی خۆی مووچەکەی وەرناگرێ و مووچەی چەن مانگیشیان پێ نەداوە، ناتوانێ کتێبێ بکڕێ. ئەڵبەت ئێستە بارودۆخەکە تۆزێ بەرەو باشتر بوون رۆشتووە و ئۆمێد کە وەزعی ئێوەیش بەرەو باشتر بوون بڕوا بەڵام ئێمە ئێستەش بۆ چاپخانەکەی خۆمان کە مامۆستا “موحەممەد کۆردۆ” بەرپرسیاریەتی دەستیان نەکردووەتەوە بە چاپ کردنی کتێب بەڵام ئۆمێد دەکرێ کە لەم ساڵە باری ئابووری باش ئەبێ و ئەکەونەوە سەر چاپ کردنی ئەوەی کە سوودی هەبێ بۆ چاپخانەکانی کوردستان.
ئێمە هەر باسی کتێبمان کرد، ئینجا وەرە وردی کەرەوە بۆ سەر شتەکانی‌تر وەک شانۆ، هونەر، ئەدەب و… کە هەمووی مەربووتە بە وەزعی سیاسی و ئابووری و ئەم قەیرانە کە تەواو ناوچەی گرتووەتە بەر.
هیوادارم ئەم هەورە چڵکنە بڕوات و ئیتر کورد لە هەموو خۆشییەکانی دونیا بەهرەمەند بێ. وەکوو دونیا خۆش بژی چونکە توانای باشمان هەیە بەڵام هێشتا بە باشی بوار نەبووە کە بە دڵی خۆی بژی و کار بکا و خۆی بنوێنێ.

* کەژاڵ خان پێم خۆشە سەبارەت بە خۆتان باس کەن. با ئەو ئافرەتانە کە ئەم دیمانە دەخوێنن و پێیان خۆشە لە کاری خۆیاندا سەرکەون رای جەنابت بزانن و بزانن هۆی چییە کەسێ وەکوو ئێوە توانیویە ئامانجەکانی خۆی بپێکێ.
– راستە، ئەوەی کە باسی کەژاڵ ئەحمەد بکا ئەڵێ خۆی خۆی درووست کردووە. بێگومان من خۆم خۆمم درووست کردووە. هیچ شتێک هاندەر و پشتیوان نەبووە بۆ من. نە کچی شاعێرێکی گەورە و ناسراوم وەکوو زۆر کەس، نە بنەماڵەیەکی بەو ئاستە ناسراوم هەیە، نە بەرپرسێکی گەورە پاڵپشتم بووە، نە هیچ شتێکی‌تر.
من چیم دەسکەوتووە لە شێعر؟ لەم ژیانە کە پێیدا تێپەڕیوم. ئەتوانم بڵێم لە دەردەسەری بەولاوە هیچی‌ترم دەس نەکەوتووە، تەنیا دەسکەوتی من خۆشەویستی خەڵک بووە. ئەوەیکە بڵێی شاعێریی بتژیێنێت، نە وا نییە. ئەوانەی کە دوورن لە شێعر باشتر ئەژین. لە وڵاتانی بەهرەمەند بۆ شاعێران و هونەرمەندان مووچە ئەبڕنەوە کە ناچاری کار کردن نەبن و خەمی نان یان نەبێ بەڵام لای ئێمە و ئێوە ئەوە نابینین و زۆر جار شێعرەکان ئەبن مایەی نان بڕین و دەربەدەری و ئەو نەهامەتیانەی کە بەسەر هەندێکا هاتووە.
من جگە لە خۆشەویستی خەڵک و خوێنەرەکانم خۆشیێکم نەبینیوە. هەندێ جار کەسێک ئەبینم کە لە یەکەم کۆڕی شێعرم‌دا بووە یان بیرەوەریەکی هەیە لەگەڵ شێعرێکی من کە چەن ساڵ پێش ئێستا وتراوە. ئەمانە بەهرەی من بوونە، ئیستفادەی من زۆرتر رۆحیە. دەسکەوتی‌تریش بۆ من و بۆ ئەدەبیاتی خۆمان ئەوەیە کە دەم و دەزگایەکی چاپی جیهانی خۆیان بە بێ ئەوەی کە من بزانم کێن، چین و راکەم بە دوایاندا خۆیان هاتوون و دیوانی منیان چاپ کردووە. یەکێک لەوانە دیوانە نۆروژیەکەمە بە ناوی “فتووحات”، یان دیوانێکی‌ترم بە ناوی “مشتێ خوێ” کە لە ئامریکا چاپ بووە و ئیستیفادەی ئەوەم پێشکەش کردوە بە ژنانی ئیزدی کە قوربانیی شەڕی داعش بوونە. دیوانێکی‌ترم لە لەندەن لە سەنتێری وەرگێڕانی شێعری جیهانی چاپ بووە، ئینجا لە دەمشق کۆمەڵە شێعرێکم بە ناوی “ئەو شێعرانەی کە نێرگز ئەبارێنن” بە عەرەبی چاپ بووە. یەکەم زمان کە شێعری منی پێوە وەرگێڕاوە فارسی بووە. مامۆستا “رێبوار سیوەیلی”، هەر دوای بڵاو بوونەوەی شێعری “ئافرەتێ بە چرپە وتی” لە هەشتاکاندا ئەوەی بە فارسی وەرگەڕاندەوە. بێجگە لە دەردەسەری ئەمانەی کە ئاماژەم پێان کرد بەهرەی منن لە شێعر و ئەمانەم دەسکەوتووە.

* چی وای کردووە کە شێعری ئێوە بەم ئاستە بگات و ئاوا شێعرەکانتان سنوورەکان ببڕێ و بە دڵی خوێنەرەکانا بنیشێ؟
– من هەمیشە لە خۆم ئەپرسم ئەوانەی کە شێعری منیان وەرگێڕاوە و لە شێعرم گوێ ئەگرن بە دوای چیا ئەگەڕن؟ خۆ شاعێری لە من باشتر زۆر هەیە. لام وایە کە ئەوان بە دوای هەستی ژنانە ئەگەڕن ئەگینا شاعێری زۆر ناسک خەیاڵ‌تر و باشترمان زۆرە.
من وەک قەرەج (قەرەچی) هەموو شوێنێک گەڕاوم کە توانیومە ئاوا شێعر بڵێم. ئەگەر رۆژێک لە هەولێر بووم رۆژێک لە دووکان بووم، رۆژێک دهۆک، رۆژێک چەمچەماڵ یان هەڵەبجە؛ یەعنی شوێنێک نەماوە کۆڕی تێا نەکەم تەنانەت لە لادێەکانیشدا. پێم خۆش‌بووە کە ژن لە ناو باخەکەیەوە بە جووتێ کەوش و ماکسیێکەوە لە کۆڕما بووە و مامۆستای زانکۆیش بە جلی خۆیەوە هاتووە و دانیشتووە. ئەگەر هەردووکیان خۆیان تێیدا دۆزیبێتەوە ئەبێ ئەوانە ببن بە پێوەر بۆ شاعێر. شاعێر ئەبێ بڵێ بزانم شێعرەکەم ئەگا یا نە؟ جارێک لە یەکێ لە کۆڕەکانا کەسێک زۆر گریا. من شێعرێکم لەسەر ئەنفال هەیە ناوی “هۆلۆکۆستە” ئەوەم خوێند و تا تەواو بوونی کۆڕەکە ئەو کەسە هەر ئەگریا. شێعری تریشم ئەخوێند ئەو هەر ئەگریا. لە دواییدا من رۆیشتم پێم وت داوای لێبوردن ئەکەم بەس ئەمەوێ بزانم من چیم وت کە تۆ ئاوا بێزار بووی؟ ئەگەر بێزاری بۆچی ناچیتە دەرەوە؟ وتی: نا، من دڵم نایە ئەم کۆڕە بە جێ‌بێڵم بەڵام من هەموو کەس و کارم ئەنفالە، خەڵکی گوندێکم ئا لەم خوارەو هاتووم، ئەوەم بیرکەوتووە.
شاعێر ئەبێ سەیری دڵی خوێنەرەکانی بکا و لە خۆی بپرسێ ئایا شێعرەکەم گەییشتووە؟ کە نەگەییشتووە خواحافیز، واز ئەهێنم لەم بوارە، نە خۆم هیلاک ئەکەم و نە گوێگرەکانم.

* پلان و بەرنامەتان بۆ داهاتوو چیە؟
– دوایین دیوانم، هەشتەمین دیوانی شێعرم لە ساڵی ۲۰۱۴ زایینی بووە، ئیتر ئەم دیوانە وەرگێڕاوانە بووە لە بەینیا. کتێبێکم هەیە ناوی “کتێبی ژن”ە لە ساڵی ۱۹۹۹ زایینی لە دەزگای سەردەم چاپ بووە، وەرگێڕانێکم لە عەرەبیەوە کردووە بە کوردی لە سەر شۆناس، کە کتێبێکە بە ناوی “ناسنامەی بکوژەکان” هین نووسەرێکی لوبنانی – فەڕانسیە بەناوی “ئەمین مەعرووف”. کۆمەڵە شێرێکم هەیە بە ناوی “زمانی باڵندەم دەزانی” کە هی ئەو ساڵانەیە کە لە غوربەت بووم کە ئەمساڵ چاپ ئەبێ و ئەکەوێتە بەردەسی خوێنەرەکان.
بێجگە لەوەش لێکۆڵینەوەیەکم هەیە لەسەر کوردەکانی ئۆردۆن چونکە فرسەتێکی باشم بوو بۆ ئەوەی لە ئۆردۆن بژیم. لەوێ چوومە ناو کتێبخانەکانیان و لەگەڵیان ژیام. کوردەکانی ئۆردۆن لەگەڵ لەشکری سەلاحەدین ئەیووبی چوونەتە ئەوێ و تەنانەت رۆڵیان بووە لە درووست بوونی مەملەکەتەکەشا. ئەم دوو پرۆژەیە هی داهاتوون.

* خاتوو کەژاڵ جگە لە شێعر چ کارگەلێکتان کردووە؟
– من ۱۴ ساڵ لە رۆژنامەی “کوردستانی نوێ” کارم کردووە، پلەکەشم بەڕێوبەری نووسین بووە واتە شەخسی دووهەم لە رۆژنامەکەدا. لە چەن رۆژنامەی‌تریش وەکوو “ئاڵای ئازادی” و… کارم کردووە. لە تەلەڤیزیۆنی “کوردسات”یش بەرنامەی “لە هەر باخێک ژنێک”م وەکوو پێشکەشکار و ئامادەکار بەرێوە دەبرد کە بەرنامەیەکی دژی باو بوو.

* چ کتێبێ زۆر کاریگەری لە سەر ژیانتان بووە؟
– من کتێب خوێنێکی چالاکم. شێعر و رۆمان زۆر دەخوێنم. بەس کتێبێ کە کاریگەریی زۆری لەسەرم بووە کتێبی “نیچە وای وت” بووە. نیچەم زۆر خۆش‌ئەوێ و ئەو کتێبەم چەن جار خوێندوە و شێعرێکیشم هەیە بۆ نیچە.
یەکەم کتێبێکیش کە خوێندوومەتەوە رۆمانی “دایک” بوو کە “ماکسیم گۆرکی” نووسیویە. ئەو کتێبە وای کرد کە کتێب خوێندنم خۆش بوێ.

* لەم سەفەرەدا کە هاتوون بۆ کوردوستانی ئێران، ژنانی رۆژهەڵاتتان چۆن بینی؟
– گۆڕانم تێیاندا بینی، هەندێ دەنگی گەنج هەن کە ئازان، هەرچەند کەم بوون بەڵام ئازا بوون. ئەو ئازایەتیە زۆر خۆشە. خۆزگە پشتیوانی ئەم رەوتە تازەی کچان بکرێ بۆ ئەوەی بەردەوام بن، بۆ ئەوەی کە گەورەتر بن. هێشتا زووە پێان بڵێی ئەمانە بەهێز و قەوین بەڵام بەڕاستی بەهرەی زۆر جوانن. هەستی ژنانە و ئینسانیان تێدایە و هەست ئەکەم فۆرمەکەشیان هاوچەرخیی و سەردەمییە.
ئەمەی کە بینیم ناتوانم بڵێم گشتیە بەڵام ئەو چەن نموونە کە بینیم ئۆمێدبەخشە.

* دوایین قسەی خاتوو کەژاڵ چییە؟
– لەوانەیە داهاتوو جوانتر بێ. خۆزگە دەست بە گەنجەکانمانەوە بگرین و مەیدانیان پێ‌بدەین. وا تێدەگەم کە رەوتێک هەیە کە خانمی زۆر بەهرەمەند سەری هەڵداوە.
قەیرانەکان شتی جوانیش درووست ئەکەن. جارجار قەڵەمی جوانیش لەگەڵ خۆیان دێنن و هونەری باشیش درووست ئەکەن.
گەنجەکانمان ئەبێ زۆرتر بخوێنن و لەسەر ئەدەبیات کار کەن.
هیوای سەرکەوتنم هەیە بۆ گەنجەکانمان بۆ کوردستان و بۆ ئێوەیش.

نماینده مردم مریوان و سروآباد در مجلس خطاب به رییس جمهور و وزیر کشور:

کردستان جای جناح بازی نیست

نماینده مردم مریوان و سروآباد در مجلس در تذکری به رئیس جمهور و وزیر کشور گفت: دستور توقف کشتن کولبران را اعلام کنید. با شرایط کنونی تداوم کشتن کولبران قابل توجیه نیست و موجب شکاف بین مردم و نظام می‌شود.
منصور مرادی در نطق میان دستور در مجلس با بیان اینکه با چه مجوزی بر سینه یک انسان گلوله بسته می‌شود و سرپرست خانواده‌ای با چند کودک کوچک از پای درآورده می‌شود؟، افزود: وقت آن نرسیده که مسئولین جلوی کشتن کولبران را بگیرند؟ مگر مقام معظم رهبری اعلام نکرده‌اند که منظورشان از مبارزه با قاچاق کالا کولبران نیست؟ چرا بر خلاف این فرمایش عمل می‌شود؟‌
نماینده مردم مریوان و سروآباد در مجلس شورای اسلامی عنوان کرد: خواستار پایان خشونت علیه کولبران هستم. چرا که در چنین وضعیتی سرمایه‌های اجتماعی و اتحاد ملی از تمام موارد کارآمدتر است.
وی در بخش دیگری از این نطق گفت: باید بگویم که بحران زیست محیطی یک زنگ خطر است که به شدت در حوزه‌های انتخابیه مشکلاتی را ایجاد کرده است. تداوم سوختن جنگل‌ها بیانگر این موضوع است که اگر انجمن‌های حامی محیط زیست مردمی تا کنون نبود شاهد خسارت بیشتری در این حوزه بودیم. سهم کردستان از آب سدها سهم حداقلی است. پیش بینی کردیم که با بهبود وضعیت آب سدها مهاجرت از شهرها به روستاها افزایش پیدا می‌کند اما با وجود چنین مشکلاتی مهاجرت از روستاها به حاشیه شهرها افزایش پیدا کرده است.
مرادی در پایان خطاب به رئیس جمهور گفت: آقای رئیس جمهور مسائل جناحی در کردستان موجب مشکلاتی شده، مدیران استانی با نگاه جناحی از انتخاب مدیران توانمند سر باز می‌زنند که این موضوع موجب عدم پیشرفت کردستان شده و موجب نگرانی مردم شده است. کردستان جای جناح بازی نیست.
مرادی گفت: در ابتدا از وزارتخانه‌ها برای اقدامات مناسب در جهت توسعه حوزه انتخابیه تشکر می‌کنم اما در مقابل حجم کارهایی که انجام شد مشکلاتی وجود دارد ضمن تشکر از مسئولین در تصویب منطقه آزاد مریوان مردم از دولت انتظار دارند گام‌های عملی این موضوع برداشته شود و زیرساخت‌های مناسب و اعتبار لازم برای این موضوع اختصاص داده شود. در خصوص راه‌های این منطقه مشکلاتی وجود دارد که شهروندان زیادی قربانیان این جاده‌های مرگ هستند. خواستار این موضوع هستم که وضعیت جاده‌ها ساماندهی شود.
استانداری کردستان؛ بهمن مرادنیا در سفر به شهرستان سروآباد و در جمع فعالان سیاسی و مدنی این شهرستان به اظهارات مرادی واکنش نشان داد.
بهمن مرادنیا به دستور خود خطاب به فرمانداران مبنی بر تغییر مدیران ناتوان در شهرستانها اشاره کرد و گفت: در این راه فرمانداران نباید تسلیم فشار، تعارف وسفارشات شوند.

ما و آینده‌ی «دنیاها»

طی روزهای اخیر حادثه‌ای کام جامعه و مجموعه آموزش پرورش را تلخ کرد؛ حادثه‌ای که معلول بحران‌های بودجه‌ای اخیر آموزش و پرورش و محرومیت دو چندان نقاط کم‌برخوردار است. بحران‌هایی که به دلیل تغییر نگرش به مبحث آموزش رایگان، حقوق معلمان، تخصیص و جذب بودجه، اعتبارات عمرانی و سایر متغییرها موجب فشار سیستماتیک به بدنه آموزش و پرورش شده است؛ تمام این مسائل در کنار عدم دفاع شایسته مسئولان دولتی و مجلسی از نهاد حساس آموزش و پرورش در شرایطی که همه ما مشکلات اقتصادی کشور و دشمنی‌های ایالات متحده، چالش‌های منطقه‌ای و دیگر پارامترها از جمله سیاست‌های عنان گسیخته خصوصی‌سازی را می‌دانیم این نیاز را ایجاب می‌کند که با همدلی، اتحاد و مدیریت علمی و صحیح منابع و اعتبارات و با لحاظ اصل اساسی عدالت اجتماعی این شرایط را با هم پشت سر بگذاریم.
همه ما درد فقدان «دنیا ویسی» را در قلب‌هایمان احساس کردیم، بهت، سکوت، نقد، نوشته و تحلیل‌های بسیاری در این باب نگاشته شد؛ فضای روانی جامعه تحت تاثیر قرار گرفت اما درد فقط به این فقدان فروکاسته شد و مسئولان از پیگیری حقوق دنیا و خانواده‌اش گفتند، گویی با یک پیگیری کوچک درد دنیا تقلیل و تخفیف پیدا می‌کند اما اینجا تنها سخن از غم دنیا نیست بلکه سخن از نگرانی از وضعیت دنیاهای دیگری است که در مدارس بی‌بهره از کمترین استانداردهای لازم آموزش می‌بینند، احقاق حقوق خانواده دنیا بخشی از حق بزرگتری است که لزوم نوسازی مدارس روستایی و حاشیه شهرها را در برگرفته است.
از همان آغاز روند خبری شدن تراژدیِ آوار شدن دیوار محرومیت‌ها بر سر دنیا ویسی مواضع مشخص شد، ابتدا مسئولان سکوت کردند یا با تقلیلِ این مرارت اظهار نظرهای کوتاهی کردند که اولا رخداد را به دُرستی توصیف و تبیین نمی‌کرد، ثانیا در مورد بافت‌های فرسوده آموزشی سکوت کردند و ثالثا نتوانستند طی چند روز که شایعات زیادی ساخته شد فضایِ مه آلود ایجاد شده را به خوبی مدیریت کنند، هر چند که بررسی مسائل پزشکی حادثه به لحاظ فنی و علمی روند و طول زمان مشخصی داشت اما تا شایعه‌سازان از آنان نام نبردند مسئولان موضعی برای تنویر افکار عمومی نگرفتند و در این باب مورد نقد جدی هستند.
شایعه آن زمان ایجاد می‌شود که خبری هولناک یا بُهت‌آور در فضایی مبهم در محیط رسانه و مدیا، به حال خود رها شود اما این شایعه‌سازان چه افرادی بودند و چه اهدافی داشتند؟
پاسخ به این پرسش ساده است، طیف اول اتاق‌های فکر جنگ روانی و ناامن کنندگان اذهان یا همان رسانه‌ها و خبرنگاران بیگانه بودند که با بازنمایی دروغین اخبار و منبع‌سازی‌های پوچ سعی کردند تا فضای ذهنی مردم ایران، علی‌الخصوص مردم کردستان را به هم بریزند تا از این نمد کلاهی برای سر اربابان خود بدوزند و عمق کینه و عناد خود را به این صورت تخلیه نمایند.
دسته ی دوم از طبقه روشنفکر جامعه بودند و در این فضای مبهم شروع به واکنش کردند و مسائلی را در مورد بحث آموزش های خود مراقبتی مطرح کردند که هر چند با رعایت ساز و کار بومی و هویتی ما بلا اشکال است اما هیچ ربطی به مساله دنیا نداشت و فقط باعث بازتولید دروغ پردازی شایعه سازان در مقیاس و حجمی وسیعتر شد.
دسته سوم افرادی بودند که کورکورانه توییت کردند، اظهار اطلاع کردند و بدون هیچ ارجاع و مستندی باعث تقویت موضع شایع سازان خارج از کشور شدند که یا بصورت هدف‌دار دست به این کار زشت زدنند یا اینکه چون از سندروم خود شجاع پنداری و مشکل دیده نشدن رنج می بردند با رفتارهای هیجانی موجب سر در گمی مردم و کاربران در فضای مجازی شدند.
آیا شایعه سازان و بازتولید کنندگان آن متوجه آسیب و خسارتی که به خانواده دنیا و جامعه زدند هستند و آیا نوع این رفتار در قاموس رسانه‌های حقوق بشری! تروریسم رسانه‌ای نیست؟!
دنیا آفتاب روز نو را ندید اما دنیاهای زیادی در معرض آسیب‌اند و گرگ های مزدور نیز آماده‌اند تا هر زخمی را با شایعه و دروغ عمیق‌تر کنند، حال باید چه باید کردها و وظایف آتی خود و مسئولان را دوباره یاد آوری نماییم و این وظایف چه می‌تواند باشد؟
در سطح مسئولین نیاز اساسی به تغییر نگرش و لزوم بازتعریف نقش بنیادین آموزش و پرورش در جامعه، حمایت بودجه‌ای بیشتر از آن و دفاع مسئولان از حیثیت و اعتبار این نهاد مهم و نیز رویگردانی از سیاست‌های تعدیل ساختاری و توجه به سطح معیشت معلمین در تمامی سطوح و نیز توجه و حمایت‌های دولتی بیشتر به نوسازی مدارس و دوری از سیاست‌های خصوصی‌سازی مجموعه آموزش و پرورش بیش از گذشته حس می‌شود.
در بعد معلمان، مطالبه‌گری مدبرانه بدون اجازه ی فضاسازای به تروریست‌های رسانه‌های بیگانه و نیز ایجاد شرایطی حس می شود که با مواضع متین و منطقی مسئولان را به کار و حمایت بیشتری در دفاع از حقوق معلمین ترغیب نماید.
در بُعد رسانه ای و اجتماعی نیز، اصحاب قلم می‌توانند با نشان دادن نقاط آسیب و مطالبه‌گری، توجه به رویکردهای پیشگرانه در جامعه را بصورت مکرر یادآوری نمایند تا در جهان سیال امروز بعنوان یک ملت چون گذشته و بیش از پیش با اتکا به سرمایه‌های اجتماعی، مادی و معنوی بتوانیم در پرتو عدالت اجتماعی اهداف انقلاب را به پیش بریم و این نیروی پیش ران چه می‌تواند باشد جز میل به تغییر اکنون به سوی آینده‌ای روشن که هر کس به مقدار نیازش از مواهب بهره‌مند است و هر کس به اندازه توانش در پروسه ی جامعه‌سازی ایفاگر نقش است باری مسئولیت ما در برابر اکنون و آینده ی دنیاهای این سرزمین و زادبوم سنگین است، وظیفه ی ما عشق ورزی، تلاشگری و تحقق ایده‌ها و ارزش‌های مشترکمان است و این شدنی‌تر از پیش است اگر باور کنیم “ما” همه ی ما را به سرمنزل مقصود و جهانی بهتر و برابرتر رهنمون می سازد، “ما” بشارتی به آینده است.

فضاهای ناامن آموزشی؛ چه کسی پاسخ‌گو است

سالیانی است این مملکت از غیر استادارد و ناایمن بودن فضاهای آموزشی در نقاط چندی از شمال تا جنوب و از غرب تا شرق درد می کشد دردی که گاه گاهی با فرو ریختن دیوار و سقف مدارس برروی دانش آموزان و معلم کلاس وجان سپردن و مجروح و معلول شدن عده ایی از دانش آموزان و معلمان زندگی هایی را نابود ساخته و خانواده هایی را به عزا نشانده و یا سرنوشت‌هایی را به کلی تغییر داده است موضوعی که در سیستان و در استان های شمالی کشور و در غرب و در کردستان تکرارهایی داشته وقربانیان چندی را هم گرفته و در پی هر حادثه جامعه شاهد ابراز تاسف و تالم و همدردی صرفا زبانی مسئولان استانی و گاها کشوری بوده که این ابراز همدردی با اشاره دادن جامعه و مسئولان از جانب روشنفکران و فعالان اجتماعی به تمثیلات مشابه در ممالک توسعه یافته که استعفای مسئولان و وزیران را در پی داشته به شکل گیری بحث ها و مجادلات و جبهه‌گیری‌هایی در فضای مطبوعاتی و مجازی منجر شده است که می‌توان گفت این بحث و جدل های نظری تاکنون دستاورد قابل ملاحظه ایی برای جامعه ازمنظر کاهش تهدیدات و فراهم ساختن آرامش فکری و روانی از منظر ایمن سازی فضا و زیان‌دیدگان به لحاظ رسیدگی و التیام درد و فراهم کردن درمان واستحصال بهبودی و حصول سلامتی نداشته و بنظر می رسد در بر همان پاشنه می چرخد و گویا قرار هم نیست این شرایط بغرنج وتهدید آمیز تغییر آنچنانی یابد.و جامعه ازبابت فراهم بودن ایمنی فضاهای آموزشی آرامش بایسته و شایسته را تجربه کند. اما آنچه ضروریست دراین مقال مورد توجه قرار گیرد اینست که آیا عزم واراده‌ایی مبنی بر حل این معضل وجود دارد؟ مانع کدام است؟ راه حل چیست؟ و مقام مسئول قادر به گشایش این گره کور کدام است؟
در قصور و کوتاهی مقامات مسئول وزراتخانه و حتی مسئولان استانی در زمینه کمبود فضای آموزشی و نا ایمن بودن آنها شکی نیست اما با این حال به رغم باور رایج در جامعه استعفای مسئولان استانی و حتی شخص وزیر را هم راه حل رفع این مشکل و مشکلات چندی از این قبیل ندانسته چرا که نفس استعفای مسئولان در حالات مشابه در جهان توسعه‌یافته با استعفای مسئولان در کشور ما آنهم اگر صورت پذیرد متفاوت است؛ استعفای مقام مسئول در دنیای مدرن و توسعه‌یافته اقرار به اهمال و سهل‌انگاری و یا عدم دقت درجزئیات امور از جانب شخص مسئول با وجود فراهم بودن تمام و کمال امکانات و زمینه‌سازی‌های لازم از قبل است. عذر خواهی از تک تک افراد جامعه است بخاطر اشتغال در پستی که شایستگی، توانایی و قابلیت‌های اجرای مسئولیت‌های آن را نداشته و تعهد به جامعه است که از آن بعد آن شخص حق ایفای نقش در آن پست و نظیر آن را از خود سلب کند چرا که دولت و ملت و مجلس و اصحاب رسانه و افکار عمومی بر مهیا بودن بستر صحیح فعالیت و امورات جاری مربوطه وقوف و آگاهی دارند اما در ایران ما در جلسه معارفه مسئولین عالی‌رتبه وحتی در جلسه اخذ رای اعتماد وزرای پیشنهادی رئیس جمهور از مجلس قبول مسئولیت با وجود اذعان به کاستی‌ها شجاعت خوانده می‌شود و این ویژگی شجاعت‌خوانده، یکی از دلایل اقناع نمایندگان است که منجر به رای اعتماد هم می‌شود و لذا در آخرین حد خود اگر در چنین حالتی در ایران ما استعفایی رخ دهد در قالب ایجاد و اعمال فشاری بر مسئولین بالایی نظیر رئیس کابینه و مجلس قرار خواهدگرفت؛ فشاری که مقطعی و زودگذر و به احتمال زیاد از جانب آن مقامات هم نادیده گرفته می‌شود و لذا بی اثر خواهد بود. بنابراین دراین زمینه در کشورما با بروز مشکلات و سوانحی نبایستی انتظار استعفا داشت و در صورت وقوع استعفا هم نمی‌توان انتظار بهبوده و تغییر کلی وشایانی را در امور داشت. عزم و اراده جدی بر رفع این معضل را بایستی در اولویت‌های کاری کاندیداهای ریاست جمهوری و رئیس جمهور جستجو کرد رئیس جمهوری که آموزش، اولویت اولش نباشد رئیس جمهوری که معلم و معیشت معلمش از اولویت‌های برنامه کاریش نباشد رئیس جمهوری که در اولین روز تصمیم به کاندیداتوری ریاست جمهوریش فرد سکاندار آموزش و پرورشش را مشخص نکرده باشد و اولویت‌های آموزش و پرورش را با مبنا قرار دادن افکار شخص مورد نظر تعیین نکرده باشد، ایمن‌سازی فضاهای آموزشی مناطق دور افتاده و صعب‌العبور در کجای برنامه‌اش جای می گیرد.
در کنار رئیس دولت، نمایندگان مجلس در قبال حوادث ناشی از نا ایمن بودن فضاهای ادارات دولتی و در راس آن مدارس از مسئولین تراز اول می‌باشند که در عمل به وظایف خود در قبال مردم کوتاهی و قصور داشته‌اند چرا که در مقام امر و نهی، این مجلس است که با تصویب قانون دارا بودن حداقل شرایط توانایی منع دولت در عدم بکارگیری و از رده خارج نمودن فضاها و امکاناتی را در سطح جامعه از حیث تعیین دارا بودن شرایط و ویژگی‌های استاندارد را در اختیار دارد.
همچنین مجلس می تواند با بهره‌گیری از اهرم نظارت خود، دولت را به کاستی‌های آموزش چه در زمینه زیر ساخت‌ها و سخت‌افزار وچه در زمینه برنامه و نرم‌افزارهای آن، توجه داده و با موافقت با بودجه‌های پیشنهادی دولت، دولت را به فراهم نمودن استانداردهای جهانی مورد نظر سازمان‌های مرتبط با یونسکو موظف سازد.

هادی محمدیان

زریبار و فوبیای نیزار

زریبار نیز همچون بسیاری از پتانسیل‌ها و مشکلات این سرزمین همواره یکی از بهانه‌های شهرت و نام‌آوری بوده است؛ تمام کاندیداهای شورای شهر و نمایندگی مجلسی در شهر مریوان هر کدام به فراخور حال خود همیشه گوشه چشمی به زریبار داشته‌اند و کم پیش آمده در بنرهای تبلیغاتی‌اشان نامی از زریبار به میان نیاورده باشند. در بین مدبران اجرایی نیز کمتر فرماندار و شهرداری در این شهر سراغ داریم که یکی از برنامه‌هایش رسیدگی به زریبار نبوده باشد. زریبار نقل محافل انجمن‌ها و سازمان‌های مردم نهاد، فعالان زیست محیطی و مدنی تا شاعران و عاشقانش بوده است.
در چند دهه گذشته برداشت بی‌رویه آبهای زیرزمینی، ورود آبهای جاری و سیلاب، ورود فاضلاب‌های شهری و نزدیک شدن محوطه‌های مسکونی به حریم زریبار مهمترین خطر موجود را شکل داده است؛ مساله‌ای که به گفته سازمان محیط زیست بیشترین آسیب‌ها را برای زریبار و محیط زیست آن به دنبال داشته است. ورود لجن و خاک موجود در آبهای روان و سطحی به زریبار موجب ته‌نشین شدن آن در اطراف دهانه چشمه‌های زیرزمینی زریبار می‌شود و به تدریج می‌تواند آنها را تنگ و تنگ‌تر نماید هرچند بارش باران و خروشان شدن این چشمه‌ها می‌تواند بخشی از آنرا باز به سطح آب آورده و در صورت روان شدن آب، بخشی از آن از بستر زریبار خارج می‌شود که به نظر می‌رسد بستن سد بر خروجی آب زریبار می‌تواند باعث افزایش این رسوبات و مانداگاری آنها در حریم زریبار شود.
از سوی دیگر ایجاد سد و مانع بر روی آبهای جاری و سیلابهای فصلی به داخل زریبار می تواند مانع جدی برای جلوگیری از ورود رسوبات و لجن باشد به گفته کارشناسان محیط زیست این کار از سال ٨۵ در حال انجام و اینک تقریبا به پایان رسیده است.
اما بحث نیزارهای زریبار و لایروبی و سوزاندن آنها که در چند دهه گذشته توسط مدیران و نمایندگان پیگیری شده و می‌شود کاری صرفا تبلیغاتی و سیاسی است و هیچ‌گونه پایه و پروپوزال علمی و کارشناسی در پشت آن وجود ندارد و حتی از قرار معلوم در دوره‌های قبل یکی از نمایندگان مجلس با همکاری برخی از اعضای انجمن‌های مردم‌نهاد دستگاهی را به قیمتی گزاف برای لایروبی و برداشتن نیزارها خریداری نموده‌اند که هیچگونه توجیه علمی و کارشناسی نداشته و همان زمان بودجه زیادی در این راستا هم حیف و میل شده است. از این دست اقدامات فراوان‌اند؛ تشکیل کمیته نجات‌بخشی زریبار، آمد و رفت مسئولین استانی و کشوری و شانتاژ خبری آن با تصاویری از قایق‌سواری به جز هزینه رفت و آمد و میزهای رنگین نهار و شام و صرف میوه و دسر و بردن تلویزیون و سوغات مرزهای مریوان چه رهاوردی برای زریبار داشته است. تا حالا چند پروژه تحقیقاتی علمی در مورد زریبار انجام شده است؟ چرا بعد از چهار دهه یک متولی مشخص برای زریبار تعیین نمی‌شود؟ اگر منظور سیاسی‌کاری و حیف و میل بودجه نیست چرا سازمان محیط زیست تمام مسئولیت زریبار را برعهده نمی‌گیرد؟ مزایده و اجاره سالیانه به شهرداری و آن همه آشفتگی و بی‌نظمی چه معنی دارد؟ زمانی که کارشناسان محیط زیست بصورت علمی و مستدل اعلام می‌کنند حذف نیزار یعنی مرگ زریبار، دیگر این همه آمد و رفت و شعار لایروبی برای چیست؟ وقتی متخصصین می‌گویند حتی از حجم نیزارها کم شده است چه لزومی دارد نماینده مجلس غیر کارشناسانه هنوز از برداشتن نیزارها صحبت می‌کند؟ چه دلیلی دارد هر مسئولی برای پوشاندن ضعف و کم‌کاری‌هایش به زریبار پناه می‌برد؟ چرا دست از سر زریبار بر نمی‌دارند؟ اگر دلسوز زریبار هستند چرا حریم آنرا با قدرت هرچه تمامتر محافظت نمی‌کنند؟ چرا برخی محلات شهر مریوان در حال پیشروی به داخل نیزارها هستند؟ چرا مساله فاضلاب‌ ورودی به زریبار یک‌بار برای همیشه حل نمی‌شود؟ چرا مدیرکل محیط زیست استان عملکرد کمیته نجات‌بخشی زریبار را رسانه‌ای نمی‌کند تا همگان بدانند برای زریبار چه کرده‌اند، آنرا از چه چیزی می‌خواهند نجات دهند؟ آیا اصلا زریبار در خطر است؟ چه خطراتی آنرا تهدید می‌کند؟ این کمیته چه اقدام نجات‌بخش عملی انجام داده است؟ چرا بدون توجه به زیست‌بوم گیاهی و جانوری جاده ترانزیت و کمربندی در لب آب ساخته شده و می‌شود؟ چرا کسی نمی‌گوید تهدید اصلی سکونت‌گاه‌های شهری و روستایی چسبیده به زریبار هستند؟ چرا کسی از تردد تریلی‌های نفتک‌ش در لب آب دریاچه شکایتی نمی‌کند؟ پاسخ آسان است: چون این امور قابل حل هستند و می‌شود آنها را رفع و رجوع کرد، اما نیزار هم کلان است و هم نشدنی و لایروبی و برداشتن نیزار امری غیرممکن و غیرعلمی است؛ بنابراین بی‌دردسر است و خوراکی تبلیغاتی و انگار از فرماندار تا شورای شهر و نماینده‌ مجلس فوبیای نیزار دارند.
موضوع نیزارها آشکار و قابل رویت است؛ سالانه چند نفر هم عمدی و یا ناخواسته آتش به جان آنها می‌اندازند و دود و خاکسترش برای مردم داخل شهر مریوان ایجاد مزاحمت می‌کند و این هراس به سادگی القا می‌شود و نیزار را عامل مرگ زریبار معرفی می‌کنند و در بیشتر سال‌ها شاهد بیان مسائلی در رابطه با این نیزارها بوده و هستیم و هنوز هم انگار در ذهن افراد زیادی وجود دارد؛ اما به گفته کارشناسان محیط زیست و انجمن‌های زیست محیطی و کارشناسان مستقل، این نیزارها خود بخشی از وجود و عامل بقای زریبارند که رسوبات و لجن را به خود جذب می‌کنند و همین خوراک ماهی‌ها می‌شود. جدای از آن نیزارها زیستگاه ده‌ها گونه جانداری است که به صورت دایمی ساکن زریبارند و یا سالانه به صورت فصلی بدانجا مهاجرت می‌کنند و سوزاندن، لایروبی و حذف نیزار، تنها به مرگ بیشتر زریبار می انجامد.
زریبار و مسائل و موضوعات و مشکلاتش کاملا تخصصی‌اند و نیاز به پژوهش، تحقیق و مدیریت علمی واحد دارند؛ بنابراین آغشته نمودن زریبار با بازی‌های سیاسی و مغشوش نمودن اذهان مردم به بهانه دلسوزی برای زریبار، تنها به نابودی زریبار منجر خواهد شد. مسئولین محترم؛ لطفا برای کسب شهرت و جایگاه شغلی و سیاسی از نام زریبار سوء استفاده نکنید.

افراسیاب جمالی

از مریوان تا سنندج؛

۲۷۰ بار دنده یک

ساعت ۸ صبح روز ۱۸/۰۷/۱۳۹۷ به قصد انجام پاره‌ای امور اداری از مریوان به طرف سنندج حرکت کردم. بعد از گذشت ۳ ساعت و ۱۰ دقیقه!! آن هم با چه دلهره و ریسک سبقت‌های آنچنانی به سنندج رسیدم. خارج از این مباحث عاطفی، آیا رواست که جادهای بین شهری (مختص دو شهرستان مریوان و سروآباد، منتهی به گمرک و در نتیجه خارج از کشور) و آن هم از مهمترین شهرستان‌های استان با آن همه حجم واردات و صادرات خارجی، با آن همه درآمد از گمرگ باشماق چنان جادهای داشته باشد. آیا شایسته است؟ و در کدام یک از شهرهای ایران (با ادعا می‌توان گفت، هیچ‌کدام از جاده‌های ایران پهناور) چنین جاده‌های بین شهری وجود دارد که از شهری به شهری دیگر آن هم با مسافت ۱۲۸ کیلومتری، ۳ ساعت و ۱۵ دقیقه هدر رفت وقت و هزینه در بنزین داشته و تردد بیش از اندازه‌ی ماشین سنگین راننده را مجبور کند که ۲۷۰ بار دنده را تا حد دنده یک پایین آورد. آهسته در حد توقف. تازه بعد از ۱۵ تا ۲۰ دقیقه رانندگی با دنده یک و دو در جایی که هیچ خطری نداشته باشد و بخواهی سبقت بگیری؛ پلیس رانندگی و جریمه!! (راهور) با کمین‌های آنچنانی که انگار مترصد شکار هستند و در پیچ‌های خطرناک جاده سربازان وطن را تفنگ به دوش میان درختان بلوط یا لای درز سنگ‌ها به کمین نشانده تا رانندگان خسته و اعصاب در هم ریخته از صف‌های طولانی انتظار پشت تانکرهای حمل نفت و تریلی‌های… به دام اندازند؛ جریمه بشی.
به همین جهت است که چنین جادهایی آنقدر بحران‌ساز شده‌اند. پیچ‌های آنچنانی، تردد بیش از حد ماشین‌های سنگین که گاه صف طولانی آنها به یک کیلومتر هم می‌رسد، رفتار نه در خور پلیس راهنمایی و رانندگی و در نهایت، خطاهای انسانی، منجر به وقوع هر چند بار حوادث ناگوار می‌شود. آییننامه‌های ایمنی جاده‌ها می‌گویند؛ ایمنی در رانندگی از سه بخش انسان، جاده و خودرو تشکیل شده است؛ اما نقش و تاثیر آنها در بروز و پیشگیری از تصادفات، یک نقش کاملاً ترکیبی است. باز بر اساس آمار، عامل انسانی نقش پررنگ و محوری را در شکل‌گیری تصادفات جاده‌ای ایفا می‌کند و اساساً بین خودرو، انسان و جاده، هوشمندترین عامل که دارای قوه تصمیم‌گیری در مورد چگونگی به‌کارگیری دو عامل دیگر است، انسان بوده و این بشر است که با توجه به شرایط جاده و وضعیت خودرو، می‌تواند تصمیم بگیرد با چه سرعتی براند. اما باز این مورد در جاده‌های استانداردی است که رعایت اصول اصلی احتیاط و استاندارد جاده‌ها رعایت شده و حجم تردد خودرو در آن رعایت شده باشد و نه جاده‌ی مریوان سنندجی که حجم تردد ماشین‌های سنگین در آن از فوق اضافه بالاتر رفته است.
تمام مطالعات انجام شده در دنیا بر روی سه عامل یاد شده انجام شده است، این در حالی است که در خصوص جاده مریوان سنندج باید عامل چهارم را تردد بیش از حد ماشین سنگین و علاوه بر آن، عدم همکاری لازم پلیس راهور در ساماندهی مرتب و با برنامه تردد ماشین‌های سنگین اعلام نمود. بحرانی عیان که لابلای تصمیماتِ نگرفته‌ی مدیرانی کارآمد، متخصص و متعهد!! گم شده است. زیرا در صورت مهیا بودن استاندارد تمام شرایط از خودرو!! و انسان گرفته تا جاده!!، باز با تردد خودوری بیش از حد مجاز، هر روز شاهد حوادثی سنگین از آن دست حوادثی می‌باشیم که روزانه شاهد آنها هستیم و چند روزه با مهر سکوت و بی‌تفاوتی از کنار آنها می‌گذریم. تراژدی سیاه و نامیمون اما قابل پیشگیری جان‌هایی که چه تلخ با ثمن بخس در جاده‌ی مریوان سنندج قربانی ناهنگام تصمیمات ناگرفته‌ی مدیران دلسوز! می‌شوند؛ چیزی که هیچ وقت قابل برگشت نیست. تراژدی سوانحی قابل پیشگیری که بسیار فراتر از آسیب‌های مادی و مالی است.
بر اساس تحقیقات انجام شده در سال ۲۰۱۸ جاده سیچوان چین ششمین مسیر خطرناک در دنیاست. یکی از نکات جالب توجه در مورد این جاده، دید کم رانندگان است، به دلیل پیچ و خم‌های زیاد و تند این جاده بسیاری از راننده‌ها نمی‌توانند فاصله زیادی را ببینند و در همین حال باید توجهشان تماما به جاده باشد به همین خاطر اگر تنها یک لحظه کند یا تندتر رانندگی کنند امکان رخ دادن فجایع بزرگی وجود دارد. اما جاده مریوان سنندج دست کمی از آن ندارد.
درست است که رانندگی یک مهارت است؛ اما راننده بودن در جاده‌ی مریوان سنندج به چیزی بیش از مهارت در رانندگی نیاز دارد و آن شانس زنده ماندن تا انتهای مسیر است. بدا به حال ما.

کورش امینی

پشیلە سەگ نیە

بڕوا ناکام لەگەڵما بێ، چونکوو دڵی لای کەسێکی دیکەیە، دەیان ساڵە لەگەڵ خاوەنەکەی پەیمانی هاوڕێیەتی و وەفاداری بەستووە و گەر بێتۆ ڕۆژێ لە ڕۆژان لەو ماڵە دوور بکەوێتەوە دیوار و دەرگا و حەوشەوبانی ماڵەکە بێ ئەوی بەسەرناکەن. جارێ پشیلەیەکی دراوسێیان بێوەفای کرد و خاوەن ماڵەکەی بەجێهێشت و ئێوارەیەکی سارد و شەختە کە تەنانەت باڵندەکانیش لە تاو سەرما باوەشی دارستانیان بە داویین …، ئەو پشیلە گەمژەیە دڵی سپارد بە رێبوارێکی نەناسراۆ و نامۆ و بۆ هەمیشە ئەو کۆڵانەی بەجێهێشت و نەهاتەوە. تاکوو ئێستاش کەس لەچارەنووسی ئاگادارنیە و هیچ باڵندەیەک نەیتوانی جێ پێی ئەو و ڕێبوارە نامۆکەی ئەو ئێوارەیە بدۆزێتەوە. پشیلەی دراوسێ تووشی وەهم هاتبوو، پێی وابوو هەر دەستێ کەبەنیازی نەوازش بەسەرشان و ملی دێتە خوار وەفای خاوەن ماڵەکەی پێوەیە. تووشی سەرگەردانی هاتبوو و هیچ لە نیەتی رێبواری نامۆی ئەو ئێوارە شوومە تێنەگەیشتبوو. تەنانەت بێ ماڵئاوایی لە سەگەکانی دراوسێ کە هەمیشە بە سەبر و تاقەتێکی فراوانەوە گوێگری چیرۆکە دڵتەزێنەکەی ژیانی بنەماڵەی بوون، جانتای نامۆیی سپاردە دەستی چارەنووسێکی ریسواوە و بەرێکەوت. بۆیە چیرۆکی پشیلەی دراوسێ وەکوو نمونەی بێوەفای لەنێۆ شارا باس ئەکرێت. بۆیە هەرچی پشیلەی ئەم شارە پاش ئەو کارەساتە گەر بەڕواڵەتیش بووبێ هەوڵ ئەدەن وەفادار خۆیان بنوێنن و لەبەرانبەر وەفا و خۆشەویستی خاوەنەکەیانا خۆیان نەدەن بەدەم ڕۆحی شەڕئەنگێزی رێبوارانی نامۆ و نەناسراو. بۆیە پاش ئەو ئێوارەیە لە نێو ڕۆژژمێری شارا سڕایەوەو حورمەتی شەو لەپێشگای ئەستێرەکانا داڕووخاو و کەس باوەڕی بە ئێوارەی سارد نەماو و ڕێبوارانی نامۆ چیتر ئیزنی هاتنە ژوورەوەیان بۆ نێو شار پێنەدرا.
پاش ئەو ئێوارە ریسوایە لە گۆڕەپانی گەورەی شار لەسەر داخوازی دانیشتوانی گەڕەکی ژوورۆ پەیکەرێکی ڕەش لە پشیلەی بێوەفا درووسکراوە و هەموو ساڵی بەکاتی کارەساتی بێوەفای، هەموو دانیشتوانی شار تەپڵی ریسوایی پشیلەی نەگبەتیان لێدەدا و چیروکی ئەو ئێوارەیان ئەکرد بەشانۆ بۆ بەشدار بووان. ئیتر دوای ئەو ئێوارەیە مێژووی شار دابەش بوو بە پاش بێوەفایی و پێش وەفاداری. ئەم کڵۆلیە وەکوو مێژووی شەرمەزاری شار و ریسوایی کرا بە وانە بۆ قوتابیان و لە مزگەوتەکانیشا مەلاکان دوای نوێژی جەماعەت خوتبەیان لەسەر ئەدا و ئیماندارانیش شەیتان و پشیلەی چارەڕەشیان ئەدایە بەر کینە و لەعنەتی خۆیان.لەسەر داواکاری خەڵک و زۆربەی ئیمانداران، گەورە پیاوی ئایینی شار لەگەڵ ماف زان و پسپۆرانی داد بڕیارێکی نوێیان ئاراستەی ئەنجومەنی پیرانی شار کرد کە لە یاسای سزادانی شارا خاڵێکی نوێ بۆ سزادانی بێوەفایان زیاد بکرێت.هەرچەن لەو گەرمەی قسەوباس و چیرۆک گەڕانەوە ئەم داخوازیە وەکوو بابەتێکی سەرنج ڕاکێش ئەهاتە بەر چاو و هاودەنگی لەگەڵ بیروڕای گشتیدا بوو بەڵام بەهۆی بەرانگاربوونەوەی کۆمەڵەی دەروونناسان لە بەردەم پارڵەمانی شارا بەهۆی شیکاریەکانی دەرونناسانەوە دەنگی پێنەدرا. ئەوان ئەیانوت چ سزایێ کوشندەتر لە ریسوابوون و نامۆیی لەم گەردوونەدا هەیە؟
فرماندار بریاری زیندانی کردنی ئەو پشیلانەی دا کە گۆمانی بێوەفاییان لەسەربوو. سەدان پیشلە و بچکە پشیلە لەدایەن دایەرەی نهێنیەوە ڕەوانەی زیندان کران و بێ ئامادەبوونی دادەوەر و محامی دە تا بیست ساڵ زیندانیان بە تۆمەتی ئەگەری بێوەفایی بۆ بڕایەوە. زیندانەکان پڕبوون لەو پشیلانەی کە گۆمانی بێوەفایییان لەسەر بوو. ئەو ئێوارە شومە، رۆژ وساڵ و مانگیشی شووم و ڕەش کرد. خەڵک دڵگران بوون کە بوومەلەرزەی بێوەفاییان لێیان بدا و ترس لە بێوەفایی وەکوو تاعوون نێو دڵی خەڵکی شاری شڵەژاندبوو. بە ئەمری شارەوان بە خەتی گەورە دروشی ڕەنگاوڕەنگ سەبارەت بە وەفاداری و دژ بە بێوەفایی نووسرابوو و هەموو ڕۆژێ لە رادیۆوە بەرنامەی تایبەتی بە بەشداری زانایانی وەفاناسی بەڕێوە ئەچۆ و گۆرانیبێژان و موسیقارەکان بەدەنگی زوڵال لەمسەر شار تا ئەوپەڕ شار کۆڕی موسێقایان بەڕێوە ئەبرد کە ترسی جەماوەر لە بێوەفایی بڕژێ بەڵام تەنیا ساڕێژێکی کاتی و بێ کەڵک بوو. ئەوەی دوخەکەی شێواندبوو ڕێپێوان و مانگرتنی سەگەکانی شار بوو. سەگەکان رووداوەکەیان بۆ شینەدەکرایەوە، قەلزبوون لەوەیکە بۆ ئەبێ بێوەفایی پشیلەیەک ئەوندە سەرنجی پێبدرێ؟ بۆ ئەبێ لە پشیلە چاوەڕوانی وەفاداری بکرێ لەحاڵێدا وەفاداری نەریت و خەسڵەتی ئەوانە نەک پشیلە. گەورە سەگ ماقولی شار، کەسێکی بەتەمن بوو و سەدان چیرۆکی لەژیانی پشیلەکان لەبیرمابوو هەمیشە لە ریزی یەکەمی ڕێپێوانانەوە ئاڵای جەماوەرەکەی لەسەر شان ئەنا کە لەسەری نووسرابوو ؛ پشیلە سەگ نیە.
گەورە سەگ ماقوڵی شار نیگەران بوو بە هۆی نەزانی پشیلەیەکەوە، سەگەکانیش سزابدرێن و چیتر ڕۆژانی ژیانی ئاڵتونی سەگانیش کۆتایی بێت. تۆ بڵێی وەفاداری سەگەکان بەخێرایی فرامۆش بکرێ. ئەوان ئەزموونی هەزار ساڵەی وەفاداریان هه یە و کلکەسوتێی سەگ لە فستیواڵە نێونەتەوەییەکانا وەکوو نازدارترین سەمای کلک لە جیهانا ناوبانگی هەیە. تۆبڵێی ئەم هەموو شانازی و بەختەوەری و چیرۆکە ڕەنگینەی کە بە دەیان و هەزاران ڵە کتێبەکانا باسکراوە بەخێرایی فەرامۆش بکرێن.

جای عذرخواهی خالی است

وقتی خبر ریزش دیوار قدیمی بنای مدرسه روستای گرماش را شنیدم بی‌اختیار به یاد دهه هفتاد و تبلیغات انتخاباتی آن ایام و خصور یکی از ساکنان این روستا در قامت کاندیدای نمایندگی مجلس افتادم؛ کاندیدایی که با حمایت پرشور اهالی روستای گرماش و روستاهای حوالی گرماش و به تبع آن مردم سنندج به مجلس راه یافت. این حمایتها سبب حضور دو دوره چهار ساله فعالیت نمایندگی جناب صمدی شد.
از آن ایام قریب ٢٠ سال می‌گذرد؛ اکنون از آن متعجب هستم که چرا تا این لحظه ایشان اقدامی برای احداث مدرسه روستا ننموده‌اند؛ آیا ایشان در این سالهای پسانمایندگی، اصلا به روستا و مردمانی که سبب موفقیت و انتخاب ایشان در دو دوره نمایندگی شدند مراجعه‌ای نموده و درد آنها را می‌داند و از وقایع تلخی که در این ایام بر این مردم گذشته خبر دارد؟
متاسفانه نه تنها جناب صمدی بلکه اغلب نمایندگان اداوار کردستان بعد از فراغت از وظایف نمایندگی ساکن پایتخت و مرکز می‌شوند و کمتر به درد و رنج ساکنان زادگاه خود می‌پردازند و تنها در مناسبت‌ها و ایام تعطیل به دیار مادری خود بر می‌گردند. قطعا اگر جناب صمدی در طول هشت سال دوران نمایندگی پیگیر مشکلات و کاستی‌های روستاهایی مانند گرماش بودند امروز شاهد حادثه تلخ و آوار دیوار قدیمی و مستهلک بر تن نحیف کودکی معصوم همچون دنیا نبودیم. مردم این دیار خود ناظر عملکرد نمایندگان هستند. حادثه تلخ روستای گرماش تلنگری بر همه نمایندگان مجلس این دیار است تا از زادگاه خود غفلت نکنند و این نکته را فراموش نکنند که با حمایت آنها بود که توانستند به مجلس راه یابند.
امید که نمایندگان کنونی همتی برای جلوگیری از تکرار چنین حوادثی داشته باشند؛ این مهم زمانی محقق می‌شود که نمایندگان در ایامی که بازدید و سر کشی از روستاهای حوزه انتخابیه دارند به صورت جد ی نیز پیگیر و در صدد رفع مشکلات و کاستی‌ها موجود باشند. کمترین اقدامی که در مقطع کنونی باید جناب صمدی انجام دهد عذرخواهی رسمی و شفاف از خانواده داغدیده دنیا و مردم روستای مادریش گرماش است که در طول هشت سال فعالیت نمایندگی و بعداز آن نیز علیرغم داشتن منصب حکومتی نتوانسته اقدامی مطلوب و شایسته برای آنها انجام دهد.

عباد زینبی

ماڵاوایی ماموستا سمکۆ پاکزاد له ژیان

ھونەرمەندی ناسراوی کورد، ئیسماییل پاکزاد ناسراو بە سمکۆ خەڵکی شاری مەھاباد لە تەمەنی ۵۸ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.
ئیسماعیل پاکزاد “سمکۆ” ساڵی ۱۳۳۹ی هەتاوی لە گوندی نۆبار لەدایک بووە و ساڵی ۱۳۴۷ی هەتاوی لە شاری مەهاباد نیشتەجێ بووە، ساڵی ۱۳۵۸ی هەتاوی دیپڵومی وەرگرتووە، لە ساڵی ۱۳۵۵ی هەتاوی لە خانەی جەوانانی مەهاباد لە خزمەت مامۆستا حسێن قەڵاجۆغەیی فێری نیگارکێشی و شێوەکاری بووە، لە ماوەی دوو ساڵدا گەییوەتە ئەو ڕادەیە کە لە کێبەرکێی خانەی جەوانانی ئێراندا به وەدەست هێنانی ۱۰۰ ئیمتیاز سەرکەوتن وەدەست بێنێت و میداڵی زێڕ وەربگرێت.
دوای شۆڕشی گەلانی ئێران درێژەی بەکاری نیگارکێشی داوە و لە تەنیشت ویشەوە بۆ دابین‌کردنی بژیوی ژیان خەریکی مکانیکی ماشێن بووە.
پاکزاد بێجگە لەوەی کە کاری نیگارکێشی بە ڕەنگی ڕەوغەنی و ئاوڕەنگ و قەڵەم کردووە و جوانی سرووشت و بەتایبەت وێنەی کەسایەتیە مەزنەکانی کوردستانی (شاعیر، نووسەر، مێژوونووس، فەرهەنگ‌نووس، وەرگێڕ، بەیت‌بێژ، گۆرانێ) لەسەر تابلۆ نەخشاندووە.‌
ناوبراو بێجگە لە هونەری نیگارکێشی، کاری بێژەری و خوێندنەوەی شێعری شاعیرانی کوردی کردووە.
سمکۆ پاکزاد وێنەی زیاتر لە ۲۰۰ کەسایەتی کوردستانی کێشاوەتەوە و چەندین پێشانگای گشتی لە مەهاباد و لە شاری سلێمانی داناوە.
سمکۆ، ساڵی ۱۹۶۰ی زایینی لە گوندی “نۆبار”ـی شاری بۆکان لەدایک بووە. لە ساڵی ۱۹۷۶ی زایینی لە ماڵی گەنجانی شاری مەھاباد دەستی بە فێربوونی کاری ھونەری شێوەکاریی کردووە و لە ساڵی ۱۹۷۸ی زایینی لە پێشبڕکێیەکی ھونەری شێوەکاریی سەرتاسەریی ئێراندا پلەی یەکەمی بەدەست ھێناوە و میداڵی زێڕی ئەو پێشبڕکێیەی پێ بەخشراوە.
مامۆستا سمکۆ بەشداریی زیاتر لە بیست پیشانگەی تایبەت و گشتیی ڕۆژھەڵات و باشووری کوردستانی کردووە و ھونەرەکەی خستووەتە بەر دیدی بینەران و ھونەردۆستانی کورد، دواجاریش لە مۆزەخانەی نیشتمانیی “ئەمنە سوورەکە” لە شاری سلێمانیی هەرێمی کوردستان لەگەڵ ھونەرمەند خاتوو سارا تەڵایی لە پیشانگەیەکی تایبەتدا ۵٢ بەرھەمی شێوەکاریی خۆی نمایش کرد.
تەرمی پیرۆزی مامۆستا سمکۆ لە مەهاباد بە خاک سپێردرا.